Ogólne zasady dawkowania melatoniny
Melatonina (Melatoninum) to substancja czynna regulująca rytm snu i czuwania, stosowana głównie w leczeniu zaburzeń snu związanych ze zmianą stref czasowych, pracą zmianową, a także w niektórych zaburzeniach u dzieci i młodzieży123. Dostępna jest w różnych postaciach i dawkach, m.in. w tabletkach o natychmiastowym i przedłużonym uwalnianiu, a także w preparatach z dodatkiem witaminy B645.
Standardowe dawkowanie u dorosłych
- Zaburzenia snu związane ze zmianą stref czasowych (jet-lag): najczęściej stosuje się 2–3 mg melatoniny raz na dobę, po zapadnięciu zmroku, począwszy od pierwszego dnia podróży, przez 2–3 kolejne dni po jej zakończeniu67.
- Praca zmianowa, zaburzenia rytmu dobowego snu: 1–5 mg melatoniny na dobę, na godzinę przed snem67.
- Regulacja rytmu snu u osób niewidomych: 0,5–5 mg raz na dobę, zwykle około godziny 21:00–22:00. Dawkowanie to dotyczy także długotrwałego stosowania6.
- Krótkotrwałe leczenie bezsenności u osób 55+ (tabletki o przedłużonym uwalnianiu): 2 mg raz na dobę, 1–2 godziny przed snem, po posiłku. Leczenie można prowadzić do 13 tygodni891011.
- Tabletki z witaminą B6: typowo 1–2 tabletki (zwykle 3 mg melatoniny i 10 mg witaminy B6 w jednej tabletce) raz na dobę w przypadku pracy zmianowej, a w przypadku jet-lagu 1 tabletka raz na dobę po zmroku12.
- Preparaty o wyższej dawce (np. 5 mg): stosuje się, gdy niższe dawki okazały się nieskuteczne13.
Sposób podawania i czas trwania terapii
- Melatonina jest stosowana wyłącznie doustnie68.
- Tabletkę należy połknąć, popijając wodą, nie należy jej rozgryzać (zwłaszcza w przypadku tabletek o przedłużonym uwalnianiu)1415.
- Efekt działania melatoniny może pojawić się stopniowo – czasem dopiero po 2 tygodniach regularnego stosowania612.
- W przypadku jet-lagu melatoninę stosuje się zwykle przez kilka dni (2–5 dni)16.
- W leczeniu przewlekłych zaburzeń rytmu snu – długość terapii ustala lekarz, często leczenie trwa kilka tygodni lub miesięcy, z regularną oceną efektów17.
Dawkowanie melatoniny w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
- Melatonina nie jest rutynowo zalecana dzieciom i młodzieży w większości przypadków62021.
- Wyjątki stanowią specyficzne wskazania, np. bezsenność u dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu lub zespołem Smith-Magenis (tabletki o przedłużonym uwalnianiu, np. Slenyto): leczenie rozpoczyna się od 2 mg raz na dobę, w razie potrzeby zwiększając do 5 mg, maksymalnie do 10 mg. Lek należy przyjmować 0,5–1 godziny przed snem17.
- W leczeniu bezsenności u dzieci i młodzieży z ADHD (w wybranych produktach): dawka dobierana indywidualnie, najczęściej 3–5 mg, 30–60 minut przed snem. U dzieci poniżej 6 lat melatonina jest przeciwwskazana22.
- W przypadku jet-lagu u dzieci i młodzieży melatonina nie jest zalecana21.
Osoby w podeszłym wieku
- W większości przypadków nie ma potrzeby zmiany dawki w stosunku do dorosłych209.
- W leczeniu bezsenności u osób 55+ zalecana jest dawka 2 mg melatoniny o przedłużonym uwalnianiu raz na dobę, 1–2 godziny przed snem8.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
- Brakuje danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności melatoniny w tej grupie2320.
- W przypadku ciężkich zaburzeń czynności nerek – nie zaleca się stosowania melatoniny2425.
- W przypadku łagodnych i umiarkowanych zaburzeń – należy zachować ostrożność lub unikać stosowania25.
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby
- Melatonina nie powinna być stosowana u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, ponieważ może dojść do jej kumulacji w organizmie232024.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią
- Stosowanie melatoniny jest przeciwwskazane w okresie ciąży i karmienia piersią182627.
- Melatonina może wywoływać senność, dlatego należy zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn.
- Nie zaleca się stosowania melatoniny u osób z chorobami autoimmunologicznymi, niektórymi chorobami psychicznymi (np. depresją), padaczką lub podczas przyjmowania niektórych leków, w tym przeciwzakrzepowych2829.
- U pacjentów z cukrzycą lub zaburzeniami tolerancji glukozy melatonina może wpływać na poziom cukru we krwi, zwłaszcza gdy przyjmowana jest z posiłkiem bogatym w węglowodany19.
Zmiany dawkowania w zależności od wskazania
Dawkowanie melatoniny różni się w zależności od wskazania oraz postaci leku:
- Krótkotrwałe leczenie zaburzeń snu związanych ze zmianą stref czasowych (jet-lag): 2–5 mg raz na dobę przez kilka dni7132216.
- Przewlekłe zaburzenia rytmu snu: 1–5 mg na godzinę przed snem; u osób niewidomych od 0,5 do 5 mg wieczorem6.
- Bezsenność u osób starszych (55+): 2 mg o przedłużonym uwalnianiu, 1–2 godziny przed snem, przez okres do 13 tygodni8.
- Bezsenność u dzieci z autyzmem lub zespołem Smith-Magenis: początkowo 2 mg, w razie potrzeby do 5 mg, maksymalnie do 10 mg, raz na dobę wieczorem17.
- Jet-lag u dzieci i młodzieży: nie zaleca się stosowania melatoniny21.
Maksymalna dawka dobowa i przedawkowanie
- W większości przypadków maksymalna dawka dobową stanowi 5 mg (w niektórych wskazaniach dla dzieci – do 10 mg)17.
- W literaturze opisywano stosowanie nawet do 300 mg na dobę bez poważnych skutków ubocznych, jednak zaleca się zawsze stosować najmniejszą skuteczną dawkę3031.
- Najczęstszym objawem przedawkowania jest senność, rzadziej: dezorientacja, ból głowy, sporadycznie zaburzenia psychiczne. W przypadku przedawkowania zwykle nie jest wymagane specjalne leczenie3031.
Melatonina – podsumowanie dawkowania w różnych grupach pacjentów
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli | 2–3 mg raz na dobę (jet-lag), 1–5 mg raz na dobę na godzinę przed snem (praca zmianowa, zaburzenia rytmu), 2 mg o przedłużonym uwalnianiu (bezsenność u osób 55+) |
| Dzieci (w zależności od wskazania) | Nie zaleca się stosowania, z wyjątkiem: bezsenność u dzieci z autyzmem/zespołem Smith-Magenis – 2 mg, w razie potrzeby do 5–10 mg wieczorem |
| Osoby starsze | Jak u dorosłych; w przypadku bezsenności 2 mg o przedłużonym uwalnianiu, 1–2 godziny przed snem |
| Pacjenci z zaburzeniami nerek | Ostrożność lub przeciwwskazanie w ciężkiej niewydolności nerek |
| Pacjenci z zaburzeniami wątroby | Przeciwwskazane |
| Kobiety w ciąży i karmiące | Przeciwwskazane |


















