Ogólne zasady dawkowania melatoniny

Melatonina (Melatoninum) to substancja czynna regulująca rytm snu i czuwania, stosowana głównie w leczeniu zaburzeń snu związanych ze zmianą stref czasowych, pracą zmianową, a także w niektórych zaburzeniach u dzieci i młodzieży123. Dostępna jest w różnych postaciach i dawkach, m.in. w tabletkach o natychmiastowym i przedłużonym uwalnianiu, a także w preparatach z dodatkiem witaminy B645.

Standardowe dawkowanie u dorosłych

  • Zaburzenia snu związane ze zmianą stref czasowych (jet-lag): najczęściej stosuje się 2–3 mg melatoniny raz na dobę, po zapadnięciu zmroku, począwszy od pierwszego dnia podróży, przez 2–3 kolejne dni po jej zakończeniu67.
  • Praca zmianowa, zaburzenia rytmu dobowego snu: 1–5 mg melatoniny na dobę, na godzinę przed snem67.
  • Regulacja rytmu snu u osób niewidomych: 0,5–5 mg raz na dobę, zwykle około godziny 21:00–22:00. Dawkowanie to dotyczy także długotrwałego stosowania6.
  • Krótkotrwałe leczenie bezsenności u osób 55+ (tabletki o przedłużonym uwalnianiu): 2 mg raz na dobę, 1–2 godziny przed snem, po posiłku. Leczenie można prowadzić do 13 tygodni891011.
  • Tabletki z witaminą B6: typowo 1–2 tabletki (zwykle 3 mg melatoniny i 10 mg witaminy B6 w jednej tabletce) raz na dobę w przypadku pracy zmianowej, a w przypadku jet-lagu 1 tabletka raz na dobę po zmroku12.
  • Preparaty o wyższej dawce (np. 5 mg): stosuje się, gdy niższe dawki okazały się nieskuteczne13.

Sposób podawania i czas trwania terapii

  • Melatonina jest stosowana wyłącznie doustnie68.
  • Tabletkę należy połknąć, popijając wodą, nie należy jej rozgryzać (zwłaszcza w przypadku tabletek o przedłużonym uwalnianiu)1415.
  • Efekt działania melatoniny może pojawić się stopniowo – czasem dopiero po 2 tygodniach regularnego stosowania612.
  • W przypadku jet-lagu melatoninę stosuje się zwykle przez kilka dni (2–5 dni)16.
  • W leczeniu przewlekłych zaburzeń rytmu snu – długość terapii ustala lekarz, często leczenie trwa kilka tygodni lub miesięcy, z regularną oceną efektów17.
Ważne: Czas przyjmowania melatoniny ma kluczowe znaczenie dla skuteczności leczenia. Tabletki najlepiej przyjmować wieczorem, zgodnie z zaleceniami – zwykle 1–2 godziny przed snem lub po zmroku. Przyjmowanie melatoniny z posiłkami, szczególnie bogatymi w węglowodany, może wpływać na jej działanie i kontrolę poziomu cukru we krwi, dlatego zaleca się zachowanie odstępu od jedzenia (najlepiej 2–3 godziny przed lub po posiłku). Unikaj alkoholu w trakcie stosowania melatoniny, gdyż może on osłabiać jej działanie i nasilać objawy zaburzeń snu1819.

Dawkowanie melatoniny w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • Melatonina nie jest rutynowo zalecana dzieciom i młodzieży w większości przypadków62021.
  • Wyjątki stanowią specyficzne wskazania, np. bezsenność u dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu lub zespołem Smith-Magenis (tabletki o przedłużonym uwalnianiu, np. Slenyto): leczenie rozpoczyna się od 2 mg raz na dobę, w razie potrzeby zwiększając do 5 mg, maksymalnie do 10 mg. Lek należy przyjmować 0,5–1 godziny przed snem17.
  • W leczeniu bezsenności u dzieci i młodzieży z ADHD (w wybranych produktach): dawka dobierana indywidualnie, najczęściej 3–5 mg, 30–60 minut przed snem. U dzieci poniżej 6 lat melatonina jest przeciwwskazana22.
  • W przypadku jet-lagu u dzieci i młodzieży melatonina nie jest zalecana21.

Osoby w podeszłym wieku

  • W większości przypadków nie ma potrzeby zmiany dawki w stosunku do dorosłych209.
  • W leczeniu bezsenności u osób 55+ zalecana jest dawka 2 mg melatoniny o przedłużonym uwalnianiu raz na dobę, 1–2 godziny przed snem8.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

  • Brakuje danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności melatoniny w tej grupie2320.
  • W przypadku ciężkich zaburzeń czynności nerek – nie zaleca się stosowania melatoniny2425.
  • W przypadku łagodnych i umiarkowanych zaburzeń – należy zachować ostrożność lub unikać stosowania25.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

  • Melatonina nie powinna być stosowana u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, ponieważ może dojść do jej kumulacji w organizmie232024.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

Ważne dla bezpieczeństwa:

  • Melatonina może wywoływać senność, dlatego należy zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn.
  • Nie zaleca się stosowania melatoniny u osób z chorobami autoimmunologicznymi, niektórymi chorobami psychicznymi (np. depresją), padaczką lub podczas przyjmowania niektórych leków, w tym przeciwzakrzepowych2829.
  • U pacjentów z cukrzycą lub zaburzeniami tolerancji glukozy melatonina może wpływać na poziom cukru we krwi, zwłaszcza gdy przyjmowana jest z posiłkiem bogatym w węglowodany19.

Zmiany dawkowania w zależności od wskazania

Dawkowanie melatoniny różni się w zależności od wskazania oraz postaci leku:

  • Krótkotrwałe leczenie zaburzeń snu związanych ze zmianą stref czasowych (jet-lag): 2–5 mg raz na dobę przez kilka dni7132216.
  • Przewlekłe zaburzenia rytmu snu: 1–5 mg na godzinę przed snem; u osób niewidomych od 0,5 do 5 mg wieczorem6.
  • Bezsenność u osób starszych (55+): 2 mg o przedłużonym uwalnianiu, 1–2 godziny przed snem, przez okres do 13 tygodni8.
  • Bezsenność u dzieci z autyzmem lub zespołem Smith-Magenis: początkowo 2 mg, w razie potrzeby do 5 mg, maksymalnie do 10 mg, raz na dobę wieczorem17.
  • Jet-lag u dzieci i młodzieży: nie zaleca się stosowania melatoniny21.

Maksymalna dawka dobowa i przedawkowanie

  • W większości przypadków maksymalna dawka dobową stanowi 5 mg (w niektórych wskazaniach dla dzieci – do 10 mg)17.
  • W literaturze opisywano stosowanie nawet do 300 mg na dobę bez poważnych skutków ubocznych, jednak zaleca się zawsze stosować najmniejszą skuteczną dawkę3031.
  • Najczęstszym objawem przedawkowania jest senność, rzadziej: dezorientacja, ból głowy, sporadycznie zaburzenia psychiczne. W przypadku przedawkowania zwykle nie jest wymagane specjalne leczenie3031.

Melatonina – podsumowanie dawkowania w różnych grupach pacjentów

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli 2–3 mg raz na dobę (jet-lag), 1–5 mg raz na dobę na godzinę przed snem (praca zmianowa, zaburzenia rytmu), 2 mg o przedłużonym uwalnianiu (bezsenność u osób 55+)
Dzieci (w zależności od wskazania) Nie zaleca się stosowania, z wyjątkiem: bezsenność u dzieci z autyzmem/zespołem Smith-Magenis – 2 mg, w razie potrzeby do 5–10 mg wieczorem
Osoby starsze Jak u dorosłych; w przypadku bezsenności 2 mg o przedłużonym uwalnianiu, 1–2 godziny przed snem
Pacjenci z zaburzeniami nerek Ostrożność lub przeciwwskazanie w ciężkiej niewydolności nerek
Pacjenci z zaburzeniami wątroby Przeciwwskazane
Kobiety w ciąży i karmiące Przeciwwskazane

Pytania i odpowiedzi

Jak dawkować melatoninę u dorosłych?

Standardowa dawka to 2–3 mg na dobę przy jet-lagu lub 1–5 mg przed snem w przypadku pracy zmianowej. W bezsenności u osób starszych stosuje się 2 mg o przedłużonym uwalnianiu 1–2 godziny przed snem12.

Czy melatonina jest bezpieczna dla dzieci?

Stosowanie melatoniny u dzieci jest ograniczone do określonych wskazań, takich jak bezsenność w autyzmie lub zespole Smith-Magenis. Dawka początkowa to zwykle 2 mg, maksymalnie 10 mg3.

Jak długo można stosować melatoninę?

Czas leczenia zależy od wskazania – w jet-lagu najczęściej 2–5 dni, w bezsenności u osób starszych do 13 tygodni, a w przewlekłych zaburzeniach snu długość terapii ustala lekarz23.

Czy melatoninę można stosować przy niewydolności nerek lub wątroby?

W ciężkich zaburzeniach czynności nerek oraz w przypadku niewydolności wątroby melatonina jest przeciwwskazana45.

Czy melatonina jest bezpieczna w ciąży?

Nie, stosowanie melatoniny w ciąży i podczas karmienia piersią jest przeciwwskazane67.