Metoprolol i propranolol wykazują zdolność łączenia się ze specjalnymi miejscami, które są fachowo nazywane są receptorami Beta. Są one zlokalizowane głównie w sercu (receptory Beta-1) oraz na powierzchni naczyń krwionośnych i oskrzeli (receptory Beta-2). Metoprolol wybiórczo łączy się z receptorami znajdującymi się w sercu. W rezultacie tego procesu zapobiega on przyśpieszeniu pracy serca czy zwiększeniu ilości krwi wyrzucanej w czasie skurczu przez komory serca, co prowadzi do obniżenia ciśnienia tętniczego. Propranolol łączy się z receptorami Beta znajdującymi się w sercu oraz w naczyniach krwionośnych, dzięki czemu posiada on nieco szersze zastosowanie [1-4].

Jakie skutki uboczne ma metoprolol i propranolol?

Metocard czy propranolol posiadają niestety dość liczne skutki uboczne. Do najważniejszych działań niepożądanych metoprololu zaliczamy: 

• zmęczenie;
• bóle i zawroty głowy;
• omdlenia;
• spowolnienie pracy serca;
• zaburzenia koncentracji;
• bóle w okolicy klatki piersiowej.

Propranolol u niektórych pacjentów dodatkowo może wywołać: koszmary nocne, omamy, zaburzenia snu, sinienie palców oraz reakcje alergiczne, które mogą przybrać postać pokrzywki, trudności w oddychaniu, a w skrajnych przypadkach nawet obrzęk języka, warg i gardła [1-2].

Kiedy stosuje się metoprolol i propranolol?

Metoprolol jest wskazany w leczeniu nadciśnienia tętniczego, dławicy piersiowej, zaburzeń rytmu serca. Ponadto pomocniczo jest stosowany w leczeniu nadczynności tarczycy. Propranolol posiada podobne zastosowanie jak metoprolol, ale dodatkowo jest zapisywany przez lekarzy w leczeniu migreny, lęków czy drżenia samoistnego [1-4].

Jak stosuje się metoprolol i propranolol?

Metoprolol należy stosować w trakcie posiłku lub bezpośrednio po nim. Jego dawka jest zależna od masy ciała pacjenta oraz występujących chorób współistniejących. W terapii nadciśnienia tętniczego standardowe dawki tej substancji wahają się w przedziale pomiędzy 100- 400 mg, natomiast w przypadku leczenia  arytmii i dławicy piersiowej zaleca się od 100 do 300 mg metoprololu na dobę.

Propranolol rekomendowany jest w dawce od 160 mg do nawet 320 mg w terapii nadciśnienia tętniczego, natomiast w profilaktyce ponownego zawału mięśnia sercowego optymalna dawka dobowa tej substancji wynosi 160 mg. W przypadku leczenia migreny oraz napadów lękowych, lekarze stosują zazwyczaj mniejsze dawki dobowe propranololu, które wynoszą od nawet 50-80 mg do 120-160 mg [1-4].

Czy metoprolol i propranolol są bezpieczne?

Obie substancje są dobrze tolerowane, ale kobiety będące w ciąży czy w okresie karmienia piersią mogą je stosować jedynie w przypadku gdy korzyść dla matki przewyższa ryzyko dla płodu czy zarodka. Ponadto związki te wykazują zdolność przenikania do mleka matki. Należy pamiętać, że metoprololu i propranololu nie moż

na nagle odstawiać, a jedynie stopniowo należy schodzić z dawki w ciągu 14 dni. Metocard może wywołać senność, dlatego osoby kierujące pojazdami czy maszynami powinny bardzo ostrożnie go przyjmować. Pacjenci zmagający się z zaburzeniami pracy nerek oraz wątroby, głównie z marskością wątroby powinni unikać stosowania propranololu, ponieważ może on pogorszyć czynność tego narządu. 

Dodatkowo może on maskować hipoglikemię czy wyniki badań diagnostycznych. Należy pamiętać, aby osoby w podeszłym wieku oraz dzieci ściśle przestrzegały ustalonego przez lekarza sposobu dawkowania tego leku, gdyż pozwoli to zmniejszyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych [1-4].

Jakie są dostępne leki zawierające metoprolol i propranolol?

Metoprolol występuje w kilku postaciach leku, czyli w:

•  tabletkach;
•  tabletkach powlekanych;
•  tabletkach o przedłużonym uwalnianiu;
•  oraz formie roztworu do wstrzykiwań. 

Propranolol obecnie występuje w formie tabletek oraz tabletek powlekanych.

Jakie są preparaty zawierające metoprolol i propranolol?

Obie te substancje są dostępne w aptekach jedynie na receptę lekarską. Metoprolol wchodzi w skład wielu znanych leków, do których zaliczamy:

• Metocard 50 mg, tabletki;
• Metocard 100 mg,tabletki;
• Metocard 1 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań;
• Metocard ZK 25, 50, 100, tabletki o przedłużonym uwalnianiu;
• Metoprolol Biofarm ZK 25, 50,100, tabletki o przedłużonym uwalnianiu;
• Metoprolol VP, tabletki powlekane;
• Metoprolol Medreg, tabletki powlekane;
• Betaloc ZOK 25, 50, 100, tabletki o przedłużonym uwalnianiu;
• Beto ZK 25, 50, 100, 150, 200, tabletki o przedłużonym uwalnianiu;
• Bloxazoc 25, 50, 100, 200, tabletki o przedłużonym uwalnianiu.

 Propranolol jest składnikiem następujących leków:

• Propranolol WZF 10 mg, 40 mg, tabletki;
• Propranolol Accord 10 mg, 40 mg, tabletki powlekane.

Podsumowanie

Wielu pacjentów zadaje dość często pytanie lekarzom co stosować zamiast propranololu, który pomimo swoich licznych zalet obarczony jest sporą ilością działań niepożądanych. Na pewno taką alternatywą dla niego może być metoprolol, ale należy pamiętać, aby nigdy samodzielnie bez konsultacji lekarskich nie zamieniać tych substancji czynnych.

Maj 2024 przyniósł kilka nowych produktów dostępnych bez recepty, które mogą znaleźć zastosowanie w codziennym leczeniu drobnych dolegliwości. Actisept MED, dostępny zarówno w formie roztworu na skórę, jak i aerozolu, zawiera substancje dezynfekujące, które mogą być używane do oczyszczania ran i skóry. Axonalgin (tabletki powlekane o dawce 1000 mg) to skuteczny środek przeciwbólowy, idealny do łagodzenia silnych bólów głowy czy mięśni.

Ciclopirox Ziaja w formie kremu został wprowadzony jako skuteczny lek przeciwgrzybiczy, który może pomóc w leczeniu infekcji skórnych. Z kolei Septogard Plus, aerozol do stosowania w jamie ustnej, łączy w sobie działanie antyseptyczne z wygodą aplikacji, co czyni go idealnym do codziennej higieny jamy ustnej. Excedrin Duo to tabletki powlekane łączące 200 mg ibuprofenu i 500 mg paracetamolu, zapewniają silne działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne, skuteczne w leczeniu migren i innych bólów.

Dla tych, którzy preferują miejscowe leczenie bólu i stanów zapalnych, nowe żele Ibuprofen Alkaloid-INT i Ibuprofen HWI pharma services GmbH oferują szybką ulgę bez konieczności przyjmowania tabletek. Również Nurofen Express Forte Mini, kapsułki miękkie o dawce 400 mg, to wygodna opcja dla osób potrzebujących szybko działającego środka przeciwbólowego.

Nowe leki dostępne na receptę 

Wśród nowych leków na receptę wprowadzonych w maju 2024, znalazły się innowacyjne terapie dla pacjentów z różnymi poważnymi schorzeniami.

Leki przeciwnowotworowe

Bosutinib Stada i Bosutinib Zentiva są nowymi opcjami leczenia dla pacjentów z przewlekłą białaczką szpikową. Oxaliplatin Kalceks to kolejny nowy lek przeciwnowotworowy stosowany w chemioterapii. Z kolei  Pazopanib Accord jest nową terapią dla pacjentów z zaawansowanym rakiem nerek. 

Antybiotyki

Cefazoline Phagecon i Ceftriaxone Kalceks to nowe antybiotyki o szerokim spektrum działania, stosowane w leczeniu zakażeń bakteryjnych. Cefuroxime Dali Pharma oraz Cefuroxime Kalceks stanowią kolejne ważne opcje w terapii antybiotykowej. 

Leki na układ krążenia

W maju wprowadzono także szereg nowych leków działających na układ sercowo-naczyniowy. Coaramlessa jest nowym lekiem złożonym, stosowanym w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Emoxen jest lekiem stosowanym w terapii chorób sercowo-naczyniowych, poprawiającym przepływ krwi. Z kolei Ezehron Duo to nowa opcja terapeutyczna dla pacjentów z hiperlipidemią, łącząca w sobie działanie dwóch substancji czynnych. Podobnie lek Medoxa – jest statyną stosowaną w zarządzaniu poziomem cholesterolu i zmniejszaniu ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. 

Inne leki

Nowością jest także lek Elvanse – lek stosowany w leczeniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD). Kelzy PR jest nowym lekiem antykoncepcyjnym. Legrex to nowy lek stosowany w leczeniu osteoporozy. Natomiast Nintedanib Teva jest nowym lekiem stosowanym w leczeniu idiopatycznego włóknienia płuc.

Pojawił się także nowy lek na dławicę piersiową – Ralik. Wreszcie, Testosterone Undecanoate EVER Pharma jest nową opcją terapii hormonalnej dla mężczyzn z niedoborem testosteronu.

Podsumowanie

Maj 2024 przyniósł wiele nowości na rynku farmaceutycznym, zarówno w kategorii leków dostępnych bez recepty, jak i na receptę. Nowe środki przeciwbólowe, antybiotyki, leki przeciwnowotworowe oraz terapie przewlekłych schorzeń stanowią znaczący krok naprzód w różnych dziedzinach medycyny, oferując pacjentom nowe możliwości leczenia i poprawy jakości życia. Każdy z tych leków został starannie przebadany i zatwierdzony, aby zapewnić skuteczność i bezpieczeństwo stosowania.

Prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi to niezbędny element do zachowania dobrego stanu zdrowia. Z tego powodu powinniśmy je kontrolować oraz regulować, jeśli przekracza dopuszczalne normy. Najlepiej, gdy jego wartość oscyluje w granicach od 120 mmHg do 100 mmHg na 80 do 60 mmHg. Jednak jeśli ciśnienie jest wyższe, to zwykle wymaga to wdrożenia farmakoterapii. Do leczenia nadciśnienia, ale również do doraźnego obniżania nagłych skoków ciśnienia stosuje się kaptopril lub nitrendypinę w postaci tabletek podjęzykowych. Jak one działają i kiedy je podawać? Co jest lepsze? Nitrendypina czy kaptopril?

Jak działa nitrendypina i kaptopril?

Kaptopril należy do inhibitorów konwertazy angiotensyny (IKA). W naszym organizmie prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi utrzymywane jest przez układ renina-angiotensyna-aldosteron, w skład którego wchodzą, m.in. nerki. Nerki wydzielają reninę, która przekształca angiotensynogen do angiotensyny I. Angiotensyna I przekształcana jest do angiotensyny II i to właśnie wzrost jej ilości odpowiada za zwiększenie ciśnienia krwi. Dzieje się tak dlatego, gdyż odpowiada, m.in. za zwężanie naczyń krwionośnych. Kaptopril blokuje etap przekształcania angiotensyny I, która jest dla nas obojętna, w powodującą wzrost ciśnienia angiotensynę II [1].

Nitrendypina to lek należący do zupełnie innej grupy, tj. antagonistów wapnia. Tak jak kaptopril, powoduje spadek ciśnienia krwi, ale na podstawie innego mechanizmu. Nitrendypina blokuje napływ jonów wapnia do komórek, co z kolei prowadzi do rozkurczu mięśni naczyń krwionośnych. Zmniejsza to opór, który naczynia stawiają krwi i tym samym powoduje spadek ciśnienia tętniczego [2,3].

Jakie skutki uboczne ma nitrendypina i kaptopril?

Kaptopril to bezpieczny lek, jednak jak każdy preparat wykazuje pewne działania niepożądane. Są one podobne dla wszystkich substancji z tej grupy. Pacjenci najczęściej skarżą się na suchy kaszel, który może wystąpić nawet u 10% leczonych. Czasami może pojawić się wysypka z towarzyszącą gorączką. U 1% pacjentów stwierdza się białkomocz, jednak nie jest to rzecz zagrażająca życiu i często przechodzi nawet bez odstawienia leku. Z podobną częstotliwością może pojawić się przemijające osłabienie czucia smaku. Pacjenci mogą skarżyć się także na zawroty głowy, tachykardię i palpitację serca, bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunki, zaparcia i suchość w jamie ustnej. Może dojść do podwyższenia potasu we krwi [1,4].

Częstym działaniem niepożądanym, który pojawia się szczególnie przy rozpoczynaniu terapii nitrendypiną jest ból głowy, który ma charakter przemijający. Innym częstym objawem na początku terapii może być tachykardia, czyli przyspieszenie akcji serca i epizody dusznicy bolesnej, którą odczuwa się jako ból w klatce piersiowej. Pacjenci mogą skarżyć się na obrzęki (głównie nóg) oraz rozszerzenie naczyń krwionośnych, co obserwuje się jako nadmierne zaczerwienie skóry (głównie twarzy). Mogą wystąpić także reakcje alergiczne [3].

Nitrendypina czy kaptopril? Kiedy je stosować?

Głównym wskazaniem do stosowania obu leków jest leczenie nadciśnienia tętniczego krwi. Jednak aktualnie bardzo rzadko wprowadza się monoterapię nadciśnienia tętniczego, czyli leczenie jednym lekiem. Substancje z tych grup są wykorzystywane w politerapii, ale samego kaptoprilu lub nitrendypiny praktycznie się nie używa. W codziennej praktyce obserwuje się stosowanie nitrendypiny i kaptoprilu pod język, głównie w celu osiągnięcia szybkiego spadku ciśnienia. Jest to zalecenie off-label, czyli poza ogólnymi wskazaniami. Nie ma jednoznacznych wniosków, które podanie działa szybciej: pod język czy doustne [1,3].

Kaptopril stosuje się także przy leczeniu niewydolności serca z osłabieniem funkcji komór, ale w skojarzeniu z innymi lekami. Kaptopril można podawać przy stanach z zaburzeniami funkcjonowania lewej komory u ustabilizowanych pacjentów po zawale. Innym wskazaniem jest leczenie nefropatii cukrzycowej. Wskazaniem off-label jest również terapia syndromu Raynaud [1].

Jak wygląda dawkowanie obu leków na nadciśnienie?

Dawkowanie kaptoprilu zależy od wskazań oraz specyficznych potrzeb pacjenta, uwzględniając jego stan zdrowia oraz odpowiedź na leczenie. O ostatecznym dawkowaniu oraz ewentualnych zmianach zadecyduje lekarz.

• Przy leczeniu nadciśnienia tętniczego krwi najczęściej stosuje się dawki od 25 mg do 50 mg, które podaje się dwa razy na dobę. Dawka dobowa nie powinna przekraczać 150 mg, ale istnieją rekomendację mówiące o stosowaniu nawet 450 mg dobowo. Natomiast z punktu widzenia zasady, że nadciśnienie tętnicze lepiej leczyć kilkoma lekami w jak najmniejszych dawkach – nie ma to sensu;
• W przypadku niewydolności serca i leczenia kaptoprilem dawka dobowa jest podobna, jak przy leczeniu nadciśnienia, ale zaleca się rozpoczynanie terapii od 6,25 mg lub 12,5 mg. Przy nefropatii cukrzycowej najczęściej podaje się 25 mg trzy razy na dobę. Kaptopril pod język stosuje się do szybkiego obniżenia ciśnienia. Zwykle stosuje się 25 mg substancji, ale jeśli nie dochodzi do obniżenia ciśnienia do 20 minut, to należy zmienić terapię [1,4].

Kaptopril podawany doustnie osiąga swoje maksymalne działanie po około godzinie od podania, a pierwsze efekty obserwuje się po 15 minutach. Charakterystyczną cechą kaptoprilu jest to, że w miarę dalszego podawania leku uzyskuje się silniejsze działanie. Pełny efekt osiąga się po kilku tygodniach terapii [4].

Leczenie nitrendypiną rozpoczyna się od mniejszych dawek, tj. 5 lub 10 mg podawanych 2 razy na dobę, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Maksymalnie na dobę można podawać 40 mg nitrendypiny w dwóch, podzielonych dawkach. Podobnie jak kaptopril, aktualnie zwykle stosuje się nitrendypinę pod język [3].

Czy nitrendypina i kaptopril są bezpieczne?

Poniżej przedstawiamy szczególne środki ostrożności podczas przyjmowania nitrendypiny lub kaptoprilu. Należy pamiętać, że mogą być one przeciwwskazane lub mogą wymagać zmiany dawki u konkretnych grup pacjentów.

• Kaptopril jest przeciwwskazany podczas ciąży, gdyż powoduje niewydolność nerek u dzieci. Po rozpoznaniu ciąży należy przerwać terapię lekiem. Podobne zalecenia są w stosunku do nitrendypiny;
• Dane o bezpieczeństwie stosowania kaptoprilu i nitrendypiny podczas karmienia piersią są niejednoznaczne. Oba leki w bardzo niewielkim stopniu (1%) przenikają do mleka matki. Z tego powodu wpływ na dziecko jest znikomy i raczej te leki są w miarę bezpieczne podczas karmienia piersią. Jednak nie ma jednoznacznych danych o bezpieczeństwie, dlatego zaleca się stosowanie innych leków podczas karmienia piersią;
• Stosowanie nitrendypiny i kaptoprilu może prowadzić do nadmiernego obniżenia ciśnienia krwi. Wynikiem mogą być zawroty głowy lub nawet omdlenie. Pojawia się to zwykle na początku terapii, podczas dobierania dawki i nie jest to dość częste. Z tego powodu podczas leczenia tymi lekami można prowadzić pojazdy mechaniczne, ale pacjenci, którzy pierwszy raz zażywają lek, muszą wykazać się ostrożnością;
• Jednoczesne stosowanie leków obniżających ciśnienie krwi, takich jak nitrendypina i kaptopril oraz spożywanie alkoholu może prowadzić do zwiększenia działania hipotensyjnego. Efektem mogą być zawroty głowy i omdlenia. Nie zaleca się jednoczesnego stosowania tych substancji;
• Kaptopril wydala się głównie przez nerki, dlatego u osób z ich niewydolnością może dojść do nagromadzenia się substancji w organizmie. W tym przypadku dawki należy dobierać indywidualnie i rozpoczynać terapię od mniejszych niż zalecane. W przypadku nitrendypiny nie ma potrzeby modyfikacji dawek;
• IKA są ogólnie bezpieczne u osób z niewydolnością wątroby. Jednak istnieją pojedyncze doniesienia o wystąpieniu, np. żółtaczki. Jeśli pacjent jest leczony kaptoprilem i rozwinie się u niego żółtaczka lub poziom enzymów wątrobowych ulegnie podwyższeniu, to należy niezwłocznie przerwać terapię. Jeśli pacjent cierpi na cieżką niewydolność wątroby i stosuje nitrendypinę, to należy rozpoczynać terapię od mniejszych dawek;
• Dobieranie dawki kaptoprilu i nitrendypiny u osób w podeszłym wieku powinno być indywidualne. Tyczy się to szczególnie osób cierpiących na niewydolność wątroby lub nerek, u których wydalanie leku może być osłabione [1,3,4].

Jakie są dostępne postaci obu leków i ich droga podania?

Kaptopril i nitrendypina dostępne są jedynie w formie tabletek do podawania doustnego. Kaptopril występuje w dawkach 12,5 mg, 25 mg i 50 mg, a nitrendypina w dawkach 10 mg i 20 mg.

Zamienniki i preparaty nitrendypiny i kaptoprilu

W Tabeli 1. i 2. przedstawiamy dostępne zamienniki leków z kaptoprilem i nitrendypiną, które dostępne są w aptekach.

Podsumowanie

Kaptopril i nitrendypina to dość stare leki, które aktualnie stosuje się rzadko. Najczęstszym wskazaniem jest stosowanie kaptoprilu lub nitrendypiny pod język, aby zmniejszyć nagły skok ciśnienia. Jednak dane o przewadze tej formy podania nad podaniem doustnym są niespójne. Co jest lepsze: nitrendypina czy kaptopril? Ciężko odpowiedzieć na to pytanie. Do leczenia nadciśnienia tętniczego krwi aktualnie nie wykorzystuje się takich leków w monoterapii. Najnowsze zalecenia wskazują na politerapię (minimum 2 lub 3 różne leki) w niskich dawkach.

Zarówno lerkanidypina, jak i amlodypina  są substancjami należącymi do antagonistów wapnia (blokery kanału wapniowego). Obydwie substancje są pochodnymi dihydropirydyny III generacji o długim czasie działania. Trzeba jednocześnie pamiętać, że obie substancje są dostępne jedynie z przepisu lekarza, nie wolno więc ich przyjmować czy zmieniać dawki samemu, bez zalecenia lekarza [1,2]. 

Jak działa lerkanidypina i amlodypina?

Lerkanidypina i amlodypina należą do tej samej grupy leków, przez co mają taki sam mechanizm działania w obniżaniu ciśnienia tętniczego krwi. Hamują napływu jonów wapnia do komórek, co umożliwia prawidłowy skurcz mięśni gładkich. Wpływa również na przewodnictwo bodźców w mięśniu sercowym i wydzielanie insuliny przez komórki trzustki. Powoduje to rozszerzenie naczyń krwionośnych, zmniejszenie obwodowego oporu naczyniowego, czyli w konsekwencji obniżenie ciśnienia tętniczego. Lerkanidypina działa słabiej inotropowo ujemnie (osłabienie siły skurczu serca) niż inne pochodne dihydropirydyny, w tym amlodypina. Co więcej, nie powoduje ona odruchowej tachykardii (przyspieszone tempo pracy mięśnia sercowego do ponad 100 uderzeń na minutę) [1,2].

Jakie skutki uboczne ma lerkanidypina i amlodypina?

Oba leki mogą wywoływać wiele różnego rodzaju skutków ubocznych. Lerkanidypina może powodować m.in. bóle głowy, tachykardię, uczucie kołatania serca, obrzęki obwodowe, zawroty głowy, nudności, bóle mięśni, osłabienie, wysypkę, senność itd. Natomiast amlodypina może wywoływać m.in. senność, zawroty głowy, ból głowy, kołatanie serca, nagłe zaczerwienienie twarzy, ból brzucha, nudności, obrzęk okolicy kostek oraz zmęczenie, zmiany nastroju, drętwienie kończyn, zmiany widzenia, niskie ciśnienie tętnicze, problemy z oddychaniem czy zaburzenia erekcji. Obydwa leki mogą także powodować poważne reakcje alergiczne [1,2].

Kiedy stosować lerkanidypinę i amlodypinę?

Obydwa preparaty znajdują przede wszystkim zastosowanie w leczeniu łagodnego lub umiarkowanego nadciśnienia tętniczego u osób dorosłych. Ponadto znajdują one zastosowanie w leczeniu przewlekłej, stabilnej dławicy piersiowej czy zespole Raynauda [1,2].

Dawkowanie lerkanidypiny i amlodypiny

Obydwa preparaty są lekami o długim działaniu, dlatego przyjmuje się je raz dziennie (najlepiej codziennie o stałej porze), np. 15 minut przed śniadaniem. Należy stosować je bezwzględnie zgodnie z zaleceniami lekarza. Z reguły leczenie zaczyna się od 10 mg lerkanidypiny lub 5 mg amlodypiny na dobę. W razie nieskuteczności leczenia lekarz może zdecydować, po pewnym czasie, o zwiększeniu dawek odpowiednio do 20 mg lub 10 mg [1,2].

Bezpieczeństwo lerkanidypiny i amlodypiny 

Lerkanidypina i amlodypina mają pewne ograniczenia w stosowaniu. Są one opisane poniżej.

Ciąża i karmienie piersią 

Zarówno amlodypina, jak i lerkanidypina, w badaniach na zwierzętach wykazały działanie teratogenne lub zabójcze dla płodu. Jednocześnie brak jest odpowiednich badań klinicznych dla tych substancji. W związku z tym nie jest zalecane stosowanie lerkanidypiny lub amlodypiny w ciąży ani w okresie laktacji [1,2].

Prowadzenie pojazdów 

Obydwa preparaty mają niewielki wpływ na prowadzenie maszyn. Mogą one powodować m.in. zawroty głowy, osłabienie, zmęczenie czy senność, dlatego należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania tych leków i prowadzenia pojazdów [1,2]. 

Interakcje z alkoholem

Podczas terapii zarówno lerkanidypiną, jak i amlodypiną, nie powinno spożywać się alkoholu, ze względu na jego działanie nadciśnieniowe [1,2].

Stosowanie u seniorów, przy zaburzeniach czynności nerek, lub wątroby

W przypadku seniorów z reguły trzeba specjalnie dostosowywać dawki ze względu na wiek pacjenta (zarówno amlodypina jak i lerkanidypina). W przypadku zaburzeń działania wątroby należy zachować szczególną ostrożność podczas zwiększania dawek, a leczenie zaczynać od najmniejszych dawek amlodypiny lub lerkanidyny. Różne podejście do przyjmowania tych leków jest u chorych cierpiących na niewydolność nerek. Nie ma konieczności dostosowywania dawkowania amlodypiny, ponieważ nie jest ona usuwana podczas dializ. Z kolei podawanie pacjentom podczas hemodializ lerkanidypiny jest przeciwwskazane [1,2].

Lerkanidypina i amlodypina – drogi podania

Obydwa leki podawane są jedynie doustne. Amlodypina występuje pod postacią tabletek, tabletek powlekanych, kapsułek i tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu (w zależności czy amlodypina jest sama czy z dodatkiem innych leków na nadciśnienie i jakich). Z kolei lerkanidypina występuje jedynie jako tabletki powlekane [1,2].

Czym zastąpić amlodypinę?

Oczywiście nie można samemu zmienić substancji czynnej, bez zmiany leczenia zaordynowanego przez lekarza. W aptece można za to dostać zamiennik amlodypiny innego producenta w tej samej postaci leku i w tej samej dawce. Zarejestrowane są m.in.:

• tabletki z amlodypiną – Cardilopin, Agen, Adipine, Aldan, Amlopin, Amlozek, Normidipine czy Norvasc;
• preparaty złożone z amlodypiną i perindoprilem np. Co-Prestarium;
• preparaty złożone z amlodypiną, indapamidem i perindoprilem np. Triplixam,  Co-Amlessa;
• preparaty złożone z amlodypiną i indapamidem np. Tertens-AM;
• preparaty złożone z amlodypiną i lizynoprilem np. Dironorm;
• preparaty złożone z amlodypiną i ramiprylem np. Rimal, Ramizek Combi, Egiramlon;
• preparaty złożone z amlodypiną i bisoprolol np. Sobycombi;
• preparaty złożone z amlodypiną, hydrochlorotiazydem i walsartanem np. Exforge HCT;
• predparaty złożone z amlodypiną i kandesartanem np. Candezek Combi;
• preparaty złożone z amlodypiną i losartanem np. Alortia.

Lerkanidypina – preparaty

W przeciwieństwie do amlodypiny, lerkanidypina występuje samodzielnie w większości preparatów. Są to m.in. Primacor, Lecalpin, Lercan, Kapizen, Karnidin, Lerakta. Istnieje tylko połączenie lerkanidypiny z enalaprilem np. Lercaprel czy Co-Lecalpin. 

Podsumowanie 

Lerkanidypina i amlodypina są lekami z tej samej grupy leków przeciwnadciśnieniowych. Mają więc taki sam mechanizm działania i bardzo dużo podobieństw. Mają jednocześnie i różnice. Amlodypina, w przeciwieństwie do lerkanidypiny (tylko z enalaprilem) występuje w wielu preparatach łączonych z innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi. Co więcej, lerkanidypiny nie można podawać pacjentom dializowanym.

Nitrogliceryna jest substancją, która w organizmie powoduje rozkurcz naczyń krwionośnych. Mechanizm działania nie jest do końca poznany, jednak uważa się, że swoje działanie zawdzięcza podaży tlenku azotu. Nitrogliceryna rozszerza żylne naczynia krwionośne, a w wysokich dawkach także i tętnice. Dzięki temu zmniejsza się obciążenie serca wywołane przez ciśnienie w naczyniach krwionośnych. Konsekwencją tego jest mniejsze zapotrzebowanie serca w tlen. Działanie nitrogliceryny na serce powoduje jego odciążenie w spoczynku i wysiłku [1].

Kiedy stosuje się nitroglicerynę?

Dzięki odciążeniu serca i zmniejszeniu jego zapotrzebowania na tlen nitrogliceryna stała się ratunkiem dla osób z niewydolnością serca w czasie ataków dławicy piersiowej. Atak taki polega na tym, że serce dostaje zbyt mało tlenu do swoich potrzeb, co wynika z jego niewydolności, wskutek czego pacjent odczuwa mocny ból w klatce piersiowej. Nitrogliceryna może przerwać ten atak.

Podanie nitrogliceryny w trakcie zawału serca powoduje zmniejszenie uszkodzeń mięśnia sercowego. Oprócz wyżej wymienionych wskazań lek podaje się w celu kontrolowanego obniżania ciśnienia tętniczego podczas zabiegów operacyjnych oraz u pacjentów z niewydolnością lewokomorową, czy przełomie nadciśnieniowym [1].

W jakiej formie występuje nitrogliceryna?

Leki zawierające nitroglicerynę są dostępne wyłącznie z przepisu lekarza. Są dostępne w 4 postaciach, które dobiera się bezpośrednio pod osobiste potrzeby pacjenta:

Nitrogliceryna pod język

Nitrogliceryna w postaci aerozolu o nazwie handlowej Nitromint ma za zadanie przerywanie napadów dławicy piersiowej, wspomaganie serca w nagłych atakach niewydolności lewokomorowej. Jest przyjmowana również bezpośrednio przed wysiłkiem fizycznym, aby zmniejszyć prawdopodobieństwo występowania napadów dławicy piersiowej.

Nitromint należy zaaplikować bezpośrednio pod język, naciskając spust atomizera jeden raz. Jeśli w ciągu 5 minut objawy nie ustąpią, można zaaplikować lek ponownie. Maksymalnie jednorazowo można przyjąć 3 dawki. Jeśli dalej odczuwamy objawy, warto niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe [1].

Maść z nitrogliceryną

W aptece na receptę można dostać maść zawierającą nitroglicerynę pod nazwą Nitrocard. Stosuje się ją w celu zapobiegania występowania napadów dławicy piersiowej. Maść należy podać na skórę w okolicy serca. Jednorazowa dawka nitrogliceryny (2,6 mg) w maści jest przeliczana na około 0,5 cm wyciśniętego leku. Taką ilość należy rozprowadzić na powierzchni 2-5 cm skóry.

Maksymalna jednorazowa dawka to 10 mg nitrogliceryny, czyli około 2 cm maści. Warto pamiętać o stosowaniu rękawiczek ochronnych przy aplikacji leku, lub dokładnym umyciu dłoni. Lek zaczyna działać po 10-30 minutach i jest aktywny przez 4-6 godzin po podaniu [2].

Tabletki o przedłużonym uwalnianiu

Sustonit to nazwa handlowa leku zawierającego nitroglicerynę w tabletkach. Zdarza się, że niektórzy nauczeni podjęzykowym podawaniem kaptoprilu traktują Sustonit jako tabletkę pod język na serce. Jednak lek ten nie przerwie napadu dławicy piersiowej, ponieważ ma postać tabletek o przedłużonym uwalnianiu. Z tego też względu nie powinno się go stosować podjęzykowo, tym bardziej rozgryzać ani żuć. Tabletki stosujemy w dzień. Warto pamiętać o zasadzie, która odnosi się do każdego preparatu z nitrogliceryną, czyli niesymetrycznym podawaniu leku. Tabletki podajemy od 1 do 2 tabletek na dobę w odstępach 8-godzinnych, tak aby przerwa między podawaniem nie była identyczna.

Dzięki takiemu dawkowaniu zapobiegniemy wystąpieniu tachyfilaksji, czyli utraty wrażliwości na działanie leku [3].

Płyn do infuzji

Nitroglicerynę znajdziemy również w postaci płynu do infuzji pod nazwą Perlinganit. Jest stosowana głównie w leczeniu szpitalnym do kontrolowanego obniżenia ciśnienia tętniczego podczas zabiegów chirurgicznych oraz dla pacjentów z zawałem serca przebywających w szpitalu [4].

Czy nitrogliceryna jest na recepte?

W Polsce nitrogliceryna jest sprzedawana wyłącznie na receptę. Jest to lek, którego stosowanie powinno odbywać się pod kontrolą lekarza. Przed zastosowaniem leku, zawsze należy skonsultować się z lekarzem i uzyskać odpowiednią receptę.

Czy nitrogliceryna ma jakieś zamienniki bez recepty?

W Polsce bez recepty nie można dostać żadnego zamiennika nitrogliceryny ani substancji o zbliżonym działaniu. Związek tek silnie działa na układ krążenia i może być stosowany wyłącznie pod kontrolą lekarza.

Jakie skutki uboczne ma nitrogliceryna?

Nitrogliceryna może powodować pewne działania niepożądane, z których najczęściej występujące to bóle głowy, które mogą ustąpić po kilku dniach leczenia, oraz obniżenie ciśnienia tętniczego krwi. Inne możliwe skutki uboczne nitrogliceryny to między innymi: zawroty głowy, nudności, wymioty, omdlenia, zaczerwienienie twarzy, drętwienie kończyn, uczucie gorąca, nadmierne pocenie się czy zmęczenie. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek niepożądanych objawów należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Czy nitrogliceryna jest niebezpieczna?

Nitrogliceryna może być niebezpieczna, ale tylko w nieodpowiednich warunkach i dawkach.  Jednak stosowana w bezpiecznych dawkach i pod kontrolą lekarza zazwyczaj nie powoduje groźnych powikłań.

Miażdżyca jest chorobą, w wyniku której dochodzi do zesztywnienia tętnic i zwężenia ich światła. Jest to spowodowane przez tzw. blaszkę miażdżycową, która prowadzi do przebudowy ścian tętnic. Proces ten doprowadza do stopniowego ograniczenia dopływu krwi do różnych części naszego ciała (np. do kończyn dolnych, występuje wtedy miażdżyca nóg).

Blaszka miażdżycowa składa się m.in. z cholesterolu, makrofagów, a także tzw. komórek piankowatych. Miażdżyca dotyczy przede wszystkim aorty oraz tętnic średniej wielkości (wieńcowe, szyjne, nerkowe, biodrowe) [1].

Jakie są przyczyny miażdżycy?

Dokładne przyczyny choroby nie są do końca poznane. Objawy kliniczne, które są przyczyną znacznej liczby zgonów, najczęściej pojawiają się u osób w średnim i starszym wieku. Wiemy jednak, że rozwój miażdżycy zaczyna się już na etapie wczesnego dzieciństwa, a nawet podczas życia płodowego i dotyczy wszystkich ludzi.  Wyniki badań sugerują, że ekspozycja płodu na zwiększone stężenie cholesterolu oraz jego metabolitów, wpływa na większą podatność na czynniki miażdżycogenne w późniejszym życiu pozapłodowym. Mamy jednak wpływ na tempo jej rozwoju.

Miażdżyca to choroba wieloczynnikowa, co oznacza, że na jej rozwój mogą mieć wpływ różne czynniki (tzw. czynniki ryzyka miażdżycy). Do najważniejszych z nich zaliczamy:

• dyslipidemię;
• nadciśnienie tętnicze;
• cukrzycę;
• nikotynizm;
• otyłość brzuszną.

Większość wyżej wymienionych to tzw. choroby cywilizacyjne, na których rozwój mamy wpływ poprzez swój styl życia. Dlatego też w przypadku miażdżycy można mówić o tzw. prewencji pierwotnej, na którą składa się zdrowa dieta, wysiłek fizyczny czy unikanie nikotyny. Są to działania, które mają zapobiec rozwojowi choroby oraz jej niekorzystnym dla zdrowia skutkom.

Obecnie wiemy, że istnieje wiele innych czynników sprzyjających rozwojowi blaszki miażdżycowej, jak np. przewlekły proces zapalny czy otaczająca nas zła jakość powietrza [2,3].

Miażdżyca — objawy oraz diagnostyka

Początkowo nie występują żadne objawy. Rozpoznanie samej miażdżycy nie jest proste. Zazwyczaj dochodzi do tego w wyniku wystąpienia choroby, która jest powikłaniem zaawansowanych zmian w naczyniach tętniczych. Można jednak próbować wykryć ją wcześniej przy pomocy badań obrazowych (jak ultrasonografia czy tomografia komputerowa) lub kardiologicznych testów wysiłkowych. Nie jest to jednak typowe postępowanie.

Powikłania, a także związane z nimi objawy, najczęściej dotyczą:

• serca — choroba niedokrwienna serca, objawia się tzw. dławicą piersiową lub bólem wieńcowym, czyli bólem w klatce piersiowej występującym podczas wysiłku;
• mózgu — przemijający atak niedokrwienny (TIA) lub udar, objawia się tzw. ogniskowymi objawami neurologicznymi, np. niedowładem kończyn po jednej stronie ciała;
• nerek — niewydolność nerek i nadciśnienie tętnicze to tak zwani „cisi zabójcy”, czyli choroby, które przez długi czas nie dają żadnych objawów;
• miażdżyca kończyn dolnych —  jej objawem jest chromanie przestankowe, czyli ból łydek występujący po przejściu pewnego dystansu i ustępujący w spoczynku.

Jak widać nie są to błahe i rzadkie jednostki chorobowe, co potwierdza i uzasadnia fakt, że miażdżyca uznana jest jako jedna z najczęstszych przyczyn zgonów i niepełnosprawności [4].

Jak wygląda leczenie miażdżycy?

Bardzo duże znaczenie w leczeniu miażdżycy ma postępowanie niefarmakologiczne. Ruch oraz zdrowe odżywianie, zgodne z piramidą zdrowego żywienia Światowej Organizacji Zdrowia, to podstawowe zalecania, których powinien przestrzegać pacjent z miażdżycą.

Wśród produktów, które powinny znaleźć się na talerzu nie może zabraknąć więc różnorodnych warzyw i owoców, a także pełnoziarnistych produktów zbożowych. Chude mięso, jaja oraz ryby, to także produkty odpowiednie dla pacjenta z miażdżycą. Tłuszcze zwierzęce, warto zastąpić tłuszczami o pochodzeniu roślinnym. Należy ograniczyć spożywanie słodkich przekąsek, a także używanie soli kuchennej.

Dodatkowo korzystna będzie rezygnacja z używek takich jak alkohol oraz papierosy, które znajdują się wśród głównych czynników ryzyka miażdżycy. A więc to jak długo można żyć z miażdżycą, zależy w dużej mierze od dyscypliny pacjenta w jego codziennym życiu.

Leczenie farmakologiczne opiera się głównie o stosowanie statyn oraz kwasu acetylosalicylowego:

• Statyny, inhibitory reduktazy HMG-CoA (atorwastatyna – np. Atoris; simwastatyna – np. Simvacard, Simcovas; lowastatyna – np. Lovasterol; rosuwastatyna – np. Rosucard, Roswera) — to grupa leków, która pozwala obniżyć poziom “złego” cholesterolu (LDL). Działają one poprzez hamowanie enzymu odpowiadającego za syntezę cholesterolu w wątrobie. Co ciekawe, statyny spotykamy również w środowisku naturalnym. Przykładem jest fermentowany czerwony ryż (w aptekach znajdziemy preparaty na bazie tego składnika).
• Kwas acetylosalicylowy — lek który w niskich dawkach (75-150 mg) działa hamująco na agregację płytek krwi. Stosowany w profilaktyce chorób sercowo – naczyniowych. Jeden z najpopularniejszych stosowanych na świecie leków. Występuje m.in. pod nazwą Acard, Polocard.

Inne leki, które mogą być wykorzystywane w leczeniu pacjentów z miażdżycą to ezetymib (np. Etibax, Ezen), czyli lek ograniczający wchłanianie cholesterolu w jelitach. Rzadziej stosowane są także leki z grupy fibratów. Niezwykle ważne jest także dobre kontrolowanie chorób towarzyszących, takich jak nadciśnienie tętnicze i cukrzyca. Wykazano m.in. związek cukrzycy z progresją miażdżycy w tętnicach obwodowych [1,4].

Podsumowanie

Miażdżyca to poważna choroba, która rozwija się przez lata i może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak zawał serca czy udar. Kluczowe znaczenie ma jej wczesne wykrycie oraz zmiana stylu życia – zdrowa dieta, aktywność fizyczna i rezygnacja z używek mogą spowolnić jej rozwój. Jeśli zastanawiasz się, jak leczyć miażdżycę, pamiętaj, że leczenie miażdżycy obejmuje zarówno terapię farmakologiczną (np. statyny), jak i kontrolę chorób towarzyszących. To, jak długo można żyć z miażdżycą, zależy od wdrożenia odpowiednich działań profilaktycznych oraz skutecznego leczenia. Nie lekceważ pierwszych objawów i skonsultuj się z lekarzem, aby uniknąć poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Ból w klatce piersiowej zazwyczaj jest związany z narządami klatki piersiowej (jak np. serce, płuca) lub urazami ściany klatki piersiowej. Może on jednak pochodzić także z narządów jamy brzusznej (np. z pęcherzyka żółciowego lub żołądka).

W różnicowaniu przyczyny bólu w klatce piersiowej należy wziąć pod uwagę jego cechy charakterystyczne, czyli:

• siłę bólu,
• lokalizację,
• ewentualne promieniowanie (np. do kończyn),
• sytuację, w której występuje (np. podczas wysiłku lub w spoczynku).

Te cechy opisujące ból w klatce pozwalają często ustalić jego przyczynę [1].

Przyczyny bólu w klatce piersiowej

Ból w klatce może mieć różnorodne podłoże, w zależności od konkretnego przypadku mogą to być bardziej lub mniej poważne schorzenia. Oto najczęstsze przyczyny bólu w klatce piersiowej.

Choroba niedokrwienna serca/ zawał serca

Najważniejszym schorzeniem wywołującym ból w klatce jest choroba niedokrwienna serca. Ból ten określa się wtedy mianem stenokardii lub dławicy piersiowej. Może on wystąpić przy znacznym wysiłku w przypadku stabilnej postaci choroby wieńcowej (inna nazwa choroby niedokrwiennej serca). Wtedy wymaga rutynowej kontroli kardiologicznej i interwencji farmakologicznej. Gorszą sytuacją jest tzw. niestabilna postać choroby niedokrwiennej serca<span style=”font-weight: 400;”> (m.in zawał serca). W tym przypadku ból może wystąpić w spoczynku. Jego patofizjologią jest zatrzymanie przepływu krwi przez jedną z tętnic wieńcowych. Pacjenci zazwyczaj odczuwają pieczenie bądź duszenie za mostkiem. Często ból ten promieniuje do lewego ramienia lub żuchwy,  a jego natężenie może być duże.

Diagnostyka zawału serca polega na wykonaniu badania elektrokardiograficznego (EKG) i pomiaru poziomu troponin sercowych we krwi. Przy wystąpieniu jawnych zmian w EKG należy rozważyć pilną interwencję wieńcową (koronarografia z udrożnieniem niedrożnej tętnicy). Przy podwyższonym poziomie troponin bez zmian w EKG, kardiolog indywidualnie podejmuje decyzję co do przeprowadzenia koronarografii. 

Koronarografia jest rodzajem badania angiograficznego, które polega na podaniu kontrastu do tętnic wieńcowych przy równoczesnym obserwowaniu ich kontrasowaniu się w badaniu rentgenograficznym. Przy braku zachowanego przepływu można wykonać interwencję wieńcową, która zazwyczaj polega na wszczepieniu stentu  w krytycznie zwężone miejsce.

Leczenie farmakologiczne polega na stosowaniu leków przeciwpłytkowych (np. kwas acetylosalicylowy, klopidogrel, tikagrelor).

Czytaj także: Acard, Polocard czy Aspirin Cardio-zastosowanie niskich dawek ASA w prewencji zawału serca.

Tętniak aorty

Inną bardzo groźną przyczyną bólu w klatce piersiowej, która jest rzadsza, jest rozwarstwienie tętniaka aorty. Schorzenie to charakteryzuje się wystąpieniem nagłego rozdzierającego bólu w klatce piersiowej (najczęściej występuje on na plecach). Diagnostyka tutaj jest trudniejsza i najlepszym potwierdzającym badaniem jest tomografia komputerowa z użyciem kontrastu. Leczenie wymaga interwencji kardiochirurga.

Zapalenie płuc

Kolejną przyczyną bólu w klatce piersiowej może być zapalenie płuc. Ból zlokalizowany wtedy będzie po prawej lub lewej stronie klatki piersiowej. Nasilać będzie się on przy głębokim oddychaniu. Zapaleniu płuc zazwyczaj towarzyszy kaszel, gorączka i dreszcze. W rozpoznaniu pomoże badanie fizykalne — osłuchiwanie płuc i zdjęcie rentgenowskie. Leczeniem w tej sytuacji będzie stosowanie antybiotyku.

Schorzenia narządów jamy brzusznej

Ból w klatce piersiowej mogą powodować także schorzenia narządów jamy brzusznej. Najczęściej będzie to zapalenie błony śluzowej żołądka lub choroba refluksowa. Wtedy odczujemy piekący ból za mostkiem, podobny do tego w chorobie niedokrwiennej serca. Diagnostyką w tym przypadku będzie gastroskopia w trybie planowym, a rozpoznanie stawia się zazwyczaj na podstawie wywiadu i wykluczenia innych poważniejszych przyczyn. W leczeniu farmakologicznym wykorzystuje się leki obniżające pH soku żołądkowego np. omeprazol, famotydynę. 

Innym brzusznym schorzeniem objawiającym się bólem w klatce piersiowej może być ostre zapalenie trzustki lub choroby pęcherzyka żółciowego.

Inne przyczyny bólu w klatce piersiowej

Częstą przyczyną bólu w klatce piersiowej są problemy kostno-mięśniowe. Może być to np. ból mięśni po urazie klatki piersiowej. Ból w klatce mogą powodować także nerwobóle, pochodzące ze schorzeń związanych z piersiowym odcinkiem kręgosłupa. Leczeniem w tym przypadku są leki przeciwbólowe jak paracetamol i niesteroidowe leki przeciwzapalne [1,2,3].

Co zrobić gdy boli w klatce piersiowej? Jak złagodzić ból w klatce piersiowej?

Objawu tego z pewnością nie można lekceważyć. Przy wystąpieniu silnego nagłego bólu w klatce, niezwiązanego z urazem, należy natychmiast wezwać pogotowie lub zgłosić się na Szpitalny Oddział Ratunkowy (SOR). Przy bólu łagodnym i nasilającym się stopniowo lub związanym z urazem, także należy zasięgnąć porady lekarza, jednak w tej sytuacji może być to lekarz POZ, który po zbadaniu pacjenta zaproponuje odpowiednią ścieżkę diagnostyczną. 

Jak zostało wspomniane wyżej, leczenie przeciwbólowe jako jedyny sposób terapii stosujemy tylko w bólach kostno-mięśniowych, natomiast inne poważniejsze przyczyny tego bólu wymagają indywidualnego leczenia. Leczenie przeciwbólowe pełni tylko funkcję wspomagającą [2,3].

Propranolol to lek należący do grupy beta-blokerów, który działa poprzez blokowanie receptorów adrenergicznych β1 i β2. Wspomniany mechanizm powoduje zmniejszenie częstotliwości rytmu serca oraz obniżenie ciśnienia tętniczego, co czyni go niezwykle skutecznym w leczeniu schorzeń układu krążenia. Dzięki swojej zdolności do kontrolowania reakcji organizmu na wysiłek fizyczny, propranolol zapobiega gwałtownym skokom ciśnienia, co dodatkowo chroni serce przed przeciążeniem.

Jego działanie ochronne sprawia, że jest często stosowany w prewencji zawałów serca, pomagając pacjentom, którzy są na niego narażeni. Najczęściej znajduje zastosowanie w leczeniu dolegliwości związanych z układem krążenia, takich jak nadciśnienie tętnicze lub zaburzenia rytmu serca [1]. Dzięki swojej wszechstronności propranolol znalazł również zastosowanie poza kardiologią, wspomagając leczenie migren, lęków czy drżenia samoistnego, co czyni go niezwykle uniwersalnym lekiem.

Kiedy stosuje się propranolol?

Propranolol jest lekiem o szerokim zastosowaniu, który znajduje swoje miejsce w terapii wielu różnorodnych schorzeń i chorób. Wskazaniami do jego stosowania są między innymi następujące sytuacje:

• nadciśnienie tętnicze;
• leczenie dławicy piersiowej;
• prewencja wtórna i pierwotna zawału serca u pacjentów z chorobą wieńcową;
• profilaktyka migreny;
• leczenie drżenia samoistnego;
• zmniejszenie lęku sytuacyjnego i uogólnionego;
• profilaktyka krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego u pacjentów z nadciśnieniem wrotnym i żylakami przełyku;
• leczenie wspomagające w przypadku nadczynności tarczycy i przełomu tarczycowego;
• leczenie kardiomiopatii przerostowej;
• postępowanie okołooperacyjne w przypadku guza chromochłonnego nadnerczy.

Choć propranolol jest stosowany głównie w leczeniu nadciśnienia tętniczego i innych chorób układu krążenia, to przyjrzyjmy się również jego innym, mniej oczywistym zastosowaniom.

Jak propranolol działa na migrenowe bóle głowy?

Migrena to schorzenie, które objawia się nawracającym bólem głowy, trwającym nawet do 72 godzin. Może przybierać formę z aurą lub bez niej, przy czym ta druga jest najczęstsza. Oprócz bólu głowy często towarzyszy jej światłowstręt, nudności czy fonofobia. Z kolei aura to odwracalne zaburzenia widzenia, czucia lub mowy, które zwykle pojawiają się tuż przed atakiem bólu [2].

Propranolol odgrywa ważną rolę w zapobieganiu napadom migreny. Jego mechanizm działania najprawdopodobniej polega na hamowaniu uwalniania noradrenaliny i serotoniny w ośrodkowym układzie nerwowym, co skutecznie ogranicza częstotliwość i nasilenie ataków. W obecnym schemacie leczenia propranolol uznawany jest za lek pierwszego rzutu w terapii migreny. Stosuje się go w dawce 160 mg na dobę, co pozwala na skuteczne zapobieganie napadom [3].

Czy propranolol uspokaja?

Propranolol jest nieselektywnym beta-blokerem, co oznacza, że jego działanie nie ogranicza się jedynie do układu krążenia i serca, lecz obejmuje wszystkie receptory beta obecne w organizmie.

W przypadku ostrego lęku sytuacyjnego stosuje się zazwyczaj dawkę 40 mg na dobę. Lęk uogólniony, wymagający dłuższego leczenia, jest najczęściej kontrolowany dawką 40 mg dwa razy na dobę, z możliwością zwiększenia do 40 mg trzy razy na dobę, w zależności od potrzeb pacjenta.

Drżenie samoistne i propranolol — czy jest skuteczny?

Drżenie samoistne jest najczęściej występującym zaburzeniem ruchowym. Występuje ono głównie u pacjentów starszych, zwłaszcza po 65. roku życia. Według danych literaturowych propranolol jest skuteczny w leczeniu drżenia niemal w 50% przypadków. W leczeniu drżenia samoistnego stosuje się od 80 mg do 160 mg propranololu na dobę, przy czym leczenie zawsze rozpoczyna się od najmniejszych możliwych dawek.

Jakie są ogólne zasady dawkowania propranololu?

Dawki propranololu należy ustalać indywidualnie, zależnie od stanu zdrowia pacjenta. Niemniej, u dorosłych pacjentów stosuje się od 30 mg do 320 mg propranololu, w zależności od wskazania do stosowania i nasilenia objawów choroby.

Kiedy najlepiej przyjmować propranolol?

Pora przyjęcia propranololu nie ma większego znaczenia, jednak istotne są warunki jego wchłaniania. Badania wykazują, że lek działa najszybciej i najskuteczniej, gdy jest przyjmowany na czczo. Aby osiągnąć optymalne rezultaty, zaleca się przyjmowanie propranololu przed posiłkiem, co pozwala uzyskać podobne parametry wchłaniania i działania.

Propranolol a alkohol — czy można łączyć?

Etanol zawarty w napojach alkoholowych może zmniejszać stężenie propranololu we krwi. W związku z tym jego efekt leczniczy będzie osłabiony. Nie zaleca się zatem łączenia propranololu z alkoholem.

Propranolol — po jakim czasie działa?

Po podaniu doustnym propranolol wchłania się całkowicie z przewodu pokarmowego. Maksymalne stężenie u pacjentów, którzy przyjmują lek na czczo, występuje po około 1-2 godzinach od przyjęcia dawki. Niestety propranolol ulega szybkiemu rozpadowi w organizmie, a czas jego połowicznego rozpadu wynosi 3-6 godzin.

Kiedy nie stosować propranololu?

Chociaż propranolol wyróżnia się jednym z najkorzystniejszych bilansów skuteczności do działań niepożądanych wśród leków na migrenę, nie jest odpowiedni dla każdego pacjenta. Istnieją sytuacje, w których jego stosowanie jest przeciwwskazane:

• Astma oskrzelowa – blokada receptorów β2 przez propranolol może prowadzić do skurczu oskrzeli, co stanowi zagrożenie dla pacjentów z tym schorzeniem;
• Niedociśnienie tętnicze – propranolol, powszechnie stosowany w leczeniu nadciśnienia, może dodatkowo obniżyć ciśnienie krwi u osób z niedociśnieniem, co może prowadzić do niebezpiecznie niskiego poziomu ciśnienia;
• Bradykardia – lek zmniejsza siłę i częstotliwość skurczów serca, co może nasilić objawy bradykardii i prowadzić do poważnych zaburzeń rytmu serca;
• Aktywność fizyczna – propranolol może wywoływać ortostatyczne spadki ciśnienia oraz pogarszać tolerancję wysiłku fizycznego, co zwiększa ryzyko omdleń podczas intensywnego treningu lub sportu [1, 3].

W związku z powyższymi punktami przed zastosowaniem propranololu konieczna jest dokładna ocena stanu zdrowia pacjenta oraz indywidualne rozważenie korzyści i ryzyka jego stosowania.

Czy propranolol jest bezpieczny, czyli jakie działania niepożądane może wywołać?

Choć propranolol jest lekiem o szerokim zastosowaniu i wysokiej skuteczności, jego stosowanie może wiązać się z wystąpieniem działań niepożądanych. Do najczęstszych należą zmęczenie, uczucie zimna i sinienie kończyn, a także bradykardia, czyli zwolnienie rytmu serca. Rzadziej występują nudności, biegunka, zawroty głowy czy łagodniejsze reakcje skórne, takie jak wysypka lub nasilenie objawów łuszczycy. U niektórych pacjentów mogą pojawić się zaburzenia snu, koszmary nocne czy uczucie oszołomienia.

W rzadkich przypadkach propranolol może prowadzić do bardziej poważnych skutków, takich jak skurcz oskrzeli u osób z astmą, nasilenie niewydolności serca lub objawów choroby Raynauda. U noworodków, dzieci oraz pacjentów poddawanych hemodializom może wystąpić hipoglikemia, natomiast u osób z cukrzycą lub przewlekłymi chorobami wątroby zdarza się hiperglikemia, dlatego powinny one zachować szczególną ostrożność podczas przyjmowania preparatu. Ważne jest, aby pacjenci uważnie obserwowali swoje samopoczucie podczas stosowania leku i w razie niepokojących objawów skonsultowali się z lekarzem, który może zdecydować o dostosowaniu dawki lub stopniowym odstawieniu propranololu [1, 3].

Czy propranolol to psychotrop?

Pytanie, czy propranolol jest lekiem psychotropowym, może wynikać z jego zastosowania w leczeniu np. lęku sytuacyjnego czy uogólnionego. Propranolol rzeczywiście wpływa na nastrój i redukuje objawy lęku, takie jak nadmierna potliwość czy uderzenia gorąca, jednak nie należy go klasyfikować jako leku psychotropowego. To właśnie ta specyficzna rola propranololu sprawia, że może być mylnie kojarzony ze wspomnianymi lekami, jednakże jego mechanizm działania (nieselektywny beta-bloker) znacząco różni się od tego charakterystycznego dla typowych leków psychotropowych.

Podsumowanie

Propranolol to wyjątkowo wszechstronny lek, znajdujący zastosowanie w leczeniu wielu schorzeń, takich jak nadciśnienie tętnicze, migreny, zaburzenia rytmu serca, lęk sytuacyjny czy drżenie samoistne. Jego skuteczność wynika z nieselektywnego działania na receptory beta, w wyniku czego wpływa nie tylko na układ krążenia i serca, ale także ośrodkowy układ nerwowy. Aby uniknąć działań niepożądanych, takich jak zmęczenie czy zawroty głowy, stosuj propranolol zgodnie z zaleceniami lekarza i poinformuj go o wszelkich chorobach współistniejących, szczególnie astmie, bradykardii czy niedociśnieniu. Pamiętaj, że propranolol nie jest lekiem odpowiednim dla każdego, ale jego wszechstronność i skuteczność sprawiają, że może znacząco poprawić jakość życia w wielu różnych sytuacjach zdrowotnych.

Homozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna to rzadka, zagrażająca życiu choroba, która występuje u około 1 na 250 000 osób. Pacjenci z tą chorobą mają dwie mutacje w małej grupie genów, które kontrolują sposób, w jaki organizm oczyszcza cholesterol. W rezultacie pacjenci mają bardzo wysoki poziom cholesterolu LDL, znanego jako „zły cholesterol” – nawet 500-1000 mg/dl, czyli ponad czterokrotnie więcej niż wartości normalne. U pacjentów z hipercholesterolemią rodzinną może rozwinąć się przedwczesna choroba sercowo-naczyniowa, grożąca między innymi zawałem serca. Ryzyko to dotyczy pacjentów młodych, w wieku nawet kilkunastu lat. Stan wielu z nich nie poprawia się znacząco po zastosowaniu innych leków obniżających poziom cholesterolu. Bez odpowiedniego leczenia pacjenci mogą umrzeć przed 30 rokiem życia.

Czytaj również: https://leki.pl/poradnik/covid-19-i-cholesterol-czy-to-moze-sie-udac/

Praluent w badaniach klinicznych

Skuteczność i bezpieczeństwo preparatu Praluent oceniano w trwającym 12 tygodni randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą, z udziałem dorosłych pacjentów z homozygotyczną hipercholesterolemią rodzinną. W badaniu 45 pacjentów otrzymywało co dwa tygodnie Praluent w dawce 150 mg, a 24 pacjentów otrzymywało placebo. Pacjenci przyjmowali jednocześnie inne leki obniżające poziom LDL-C. Podstawową miarą skuteczności była procentowa zmiana poziomu LDL-C od początku leczenia do 12 tygodnia. W 12. tygodniu u pacjentów otrzymujących Praluent odnotowano średni spadek „złego cholesterolu” o 27%, podczas gdy u pacjentów otrzymujących placebo średni wzrost o 9%. Do częstych działań niepożądanych leku Praluent należą zapalenie błony śluzowej nosa i gardła, reakcje w miejscu wstrzyknięcia oraz grypa. U części osób przyjmujących Praluent wystąpiły także poważne reakcje nadwrażliwości.

Czytaj również: https://leki.pl/lek/herbatka-wspom-prawid-poziom-cholesterolu/

Jak działa alirokumab?

Alirokumab działa poprzez zatrzymanie białka PCSK9, czyli proproteinowej konwertazy subtylizyny/keksyny typu 9. PCSK9 kontroluje liczbę receptorów LDL, które pomagają usuwać LDL-C z krwiobiegu i umożliwiają rozkład tłuszczów i cholesterolu. Blokując PCSK9, Praluent umożliwia szybsze usuwanie LDL-C z krwi w celu obniżenia poziomu cholesterolu. Lek podaje się podskórnie co 2 tygodnie. 

Praluent został pierwotnie zatwierdzony w 2015 r. Stosuje się go także w celu zmniejszenia ryzyka zawału serca, udaru mózgu i niestabilnej dławicy piersiowej przy wymaganej hospitalizacji u osób dorosłych z chorobami układu krążenia. Ponadto Praluent został zatwierdzony do stosowania w monoterapii lub jako uzupełnienie diety bądź innych terapii w leczeniu pierwotnej hiperlipidemii.

Źródło:

https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-approves-add-therapy-patients-genetic-form-severely-high-cholesterol-0

Ciśnienie tętnicze (CT) krwi określa, z jaką siłą krew napiera na ściany tętnic. Podczas badania dowiadujemy się, że nasze ciśnienie wynosi, np. 120 na 80. Co to oznacza?

Prawidłowo zapisany wynik ciśnienia tętniczego krwi powinien być następujący: 120/80 mm Hg.

• Pierwsza wartość, czyli 120, określa ciśnienie skurczowe (SCT). Mówi nam ono o tym, z jaką siłą krew wychodząca z serca podczas skurczu, oddziałuje na ściany tętnic.
• Druga wartość, czyli 80, określa ciśnienie rozkurczowe (RCT). To wartość siły, jaką krew wywiera na tętnice podczas przerwy między uderzeniami.
• Jednostka ciśnienia tętniczego krwi to “mm Hg”, czyli milimetry słupa rtęci [1].

Zastanawia Was, dlaczego pomiary podawane są w takiej jednostce? Aktualnie korzysta się z ciśnieniomierzy automatycznych lub półautomatycznych, jednak w żadnym nie znajduje się rtęć. Natomiast rtęć była używana jako wskaźnik w pierwszych manometrach, a dzisiaj pozostała jako uniwersalna jednostka ciśnienia krwi [1].

Nadciśnienie tętnicze krwi — kiedy możemy o nim mówić?

Ciśnienie tętnicze krwi podlega klasyfikacji na podstawie ciśnienia skurczowego i rozkurczowego. Podział przedstawiono w Tabeli 1.

Nadciśnienie tętnicze krwi powinno zostać zdiagnozowane w gabinecie lekarskim, gdyż podstawą jest wykonanie minimum dwóch pomiarów na dwóch różnych wizytach (najlepiej w odstępie 1 do 4 tygodni). Na podstawie średniej stawia się diagnozę. Idealne ciśnienie powinno wynosić poniżej 120/80 mm Hg. Ciśnienie prawidłowe oraz wysokie prawidłowe jest również akceptowalne, ale należy zwrócić uwagę na swój styl życia i wprowadzić ewentualne zmiany (czytaj więcej: Dieta DASH w zapobieganiu i leczeniu nadciśnienia tętniczego). Nadciśnienie tętnicze krwi rozpoznaje się, jeśli ciśnienie skurczowe wynosi 140 lub więcej albo rozkurczowe 90 i więcej. Istotne jest, że do zdiagnozowania schorzenia wystarczy przekroczenie tylko jednej wartości [1-2].

W przypadku nadciśnienia 1. stopnia ostateczna diagnoza powinna zostać potwierdzona poprzez dodatkowe badania: automatyczną rejestrację ciśnienia tętniczego (tzw. Holter) lub pomiary domowe. Jeśli wyniki wskażą na nadciśnienie 3. stopnia, to leczenie można wdrożyć już na pierwszej wizycie lekarskiej (czytaj więcej: 6 mitów dotyczących nadciśnienia).

Jak powinny wyglądać pomiary?

Przed wykonaniem pomiaru w gabinecie lekarskim należy pamiętać o kilku zasadach:

• 30 minut przed badaniem nie pij kawy, alkoholu, nie pal papierosów ani nie spożywaj innych substancji psychoaktywnych,
• 5 minut przed pomiarem usiądź w wygodnej pozycji i się zrelaksuj.

Wykonywanie pomiaru ciśnienia tętniczego krwi bezpośrednio po przybyciu do gabinetu, po wysiłku fizycznym, będąc w stanie stresu psychicznego lub pod wpływem środków pobudzających może zaburzyć wyniki [2].

Standardowo lekarz powinien wykonać 3 pomiary ciśnienia w odstępach około 2 minut i wyciągnąć średnią wartość. Zaleca się, aby badanie wykonywano na obu ramionach jednocześnie, a jeśli jest to niemożliwe, to sekwencyjnie. Ma to szczególne znaczenie w przypadku znacznych różnic w ciśnieniu pomiędzy ramionami (powyżej 20 mm Hg), co może wskazywać na inne schorzenia. Powinno się również zbadać tętno, aby wyeliminować arytmię, tachykardię lub bradykardię [1-2].

Pacjenci, którzy pierwszy raz przychodzą na badanie, powinni zostać poddani próbie ortostatycznej, aby wyeliminować hipotonię ortostatyczną. W tym celu przeprowadza się pomiar CT w pozycji siedzącej, a następnie w pierwszej i trzeciej minucie po wstaniu. Spadek wartości SCT o 20 mm Hg lub więcej, bądź RCT o 10 mm Hg, lub więcej albo obniżenie SCT poniżej 90 mm Hg diagnozuje chorobę [2].

Nadciśnienie tętnicze krwi i pomiary domowe

Pomimo tego, że wyniki pomiarów domowych nie powinny same decydować o diagnozie, to często są niezbędne jako uzupełnienie procesu diagnostycznego. Pacjenci powinni korzystać z całkowicie automatycznych ciśnieniomierzy, aby zminimalizować ryzyko błędu pomiarowego. Zasady przeprowadzania pomiarów są takie same jak w gabinecie lekarskim, a dodatkowo powinniśmy pamiętać o następujących rzeczach:

• Pomiary należy rozpocząć tydzień przed planowaną wizytą.
• Badanie ciśnienia krwi należy przeprowadzać rano i wieczorem o stałych porach. Zaleca się wykonanie 2 pomiarów w kilkuminutowych odstępach. Ciśnienie należy mierzyć przed wzięciem leków i jedzeniem.
• Wyniki należy zapisywać i wyciągać z nich średnią dla pory dnia. Obliczenia powinno rozpocząć się od 2. doby wykonywania pomiarów.
• Badanie należy wykonywać na siedząco z ręką zgiętą w łokciu, podpartą i trzymaną na poziomie serca.
• Pomiar ciśnienia tętniczego krwi wykonujemy na ręce, na której zwykle odczytujemy wyższe ciśnienie [2].

Domowe pomiary ciśnienia mogą być pomocne, aby zdiagnozować nadciśnienie tętnicze u osób z podwyższonym lękiem w gabinecie lekarskim, czyli cierpiący na tzw. syndrom białego fartucha.

Nadciśnienie tętnicze krwi na podstawie pomiarów domowych i całodobowych diagnozujemy zgodnie z wartościami zawartymi w Tabeli 2.

Nadciśnienie tętnicze krwi — czynniki ryzyka

Tętnicze nadciśnienie krwi to choroba, na której rozwój w pewnych przypadkach mamy wpływ. Warto więc poznać czynniki ryzyka, aby móc jej przeciwdziałać.

Czynniki niemodyfikowalne:

• płeć męska,
• wiek: 55 lat lub powyżej u mężczyzn, a u kobiet 65 lat lub powyżej,
• przedwczesna menopauza,
• przedwczesna choroba układu krążenia w wywiadzie rodzinnym (w przypadku mężczyzn poniżej 55. roku życia, a u kobiet poniżej 65. roku życia),
• przypadki rozpoznania nadciśnienia tętniczego w młodym wieku u rodziców lub w wywiadzie rodzinnym [2].

Czynnik modyfikowalne:

• palenie tytoniu (nawet w przeszłości),
• hipercholesterolemia,
• hiperurykemia,
• nadwaga i otyłość,
• siedzący tryb życia,
• spoczynkowa akcja serca powyżej 80 na minutę [2].

Niestety jeśli chodzi o czynniki niemodyfikowalne, to nie mamy na nie wpływu. Natomiast na pozostałe aspekty mamy realny wpływ i zmiana trybu życia może opóźnić rozwój choroby lub poprawić nasze wyniki.

Skala Pol-Score i model Framingham — o co chodzi?

Nadciśnienie tętnicze zdiagnozowane po raz pierwszy powinno zostać połączone z oceną globalnego ryzyka sercowo-naczyniowego. Analizuje się, jak nadciśnienie wraz z innymi czynnikami ryzyka wpływa na ryzyko sercowo-naczyniowe, które określa się jako: niskie, umiarkowane, wysokie i bardzo wysokie. Możemy tego dokonać przy użyciu skali Pol-Score lub modelu Framingham [2].

1. Skala Pol-Score — informuje nas o 10-letnim absolutnym ryzyku wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych, które zakończą się zgonem. Ryzyko jest oceniane na zasadzie skali procentowej, w następujący sposób:
   1. niskie: poniżej 1%,
   2. umiarkowane: 1-5%,
   3. wysokie: 5-10%,
   4. bardzo wysokie: powyżej 10% [2].
2. Model Framingham — informuje nas o 10-letnim absolutnym ryzyku wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych. Skala procentowa prezentuje się tak jak poniżej:
   1. niskie: poniżej 15%,
   2. umiarkowane: 15-20%,
   3. wysokie: 20-30%,
   4. bardzo wysokie: powyżej 30% [2].

Czy oba modele są użyteczne dla wszystkich? Nie. Skala Pol-Score przeznaczona jest dla osób od 40. roku życia, bez współistniejących chorób układu krążenia i cukrzycy. W przeciwnym wypadku zaleca się stosowanie modelu Framingham [2].

W jaki sposób odczytać ryzyko?

Skala Pol-Score

Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego jest stosunkowo prosta, ale należy pamiętać o kilku zasadach:

1. Wybieramy odpowiednią część tabeli ze względu na płeć, wiek i palenie tytoniu.
2. Następnie odszukujemy kwadrat, który najbardziej odpowiada naszemu skurczowemu ciśnieniu tętniczemu (SCT, lewa strona) oraz stężeniu cholesterolu całkowitego (dół tabeli).
3. Odczytujemy wynik procentowy.

Rycina 1. Skala Pol-Score

źródło: Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym – 2019 rok. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego.

Przykładowo: Dla mężczyzny w wieku 55 lat, który pali papierosy, ma SCT około 160 mm Hg, a cholesterol całkowity w granicach 230 mmol/L ryzyko wynosi 14%, czyli jest bardzo wysokie.

Model Framingham

W tym przypadku bierzemy pod uwagę stopień nadciśnienia tętniczego, czynniki ryzyka wymienione wcześniej oraz współistnienie innych chorób, takich jak np.:

• cukrzyca niepowikłana i powikłana (zmiany mikro i makroangiopatyczne),
• udar niedokrwienny mózgu,
• zawał serca, dławica piersiowa,
• obecność blaszek miażdżycowych w badaniach,
• migotanie przedsionków,
• niewydolność serca,
• przewlekła choroba nerek (od 3. stopnia),
• zaawansowana retinopatia [2].

Rycina 2. Model Framingham

źródło: Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym – 2019 rok. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego.

Przykładowo: Dla kobiety, której ciśnienie tętnicze krwi wynosi 165/95 mm Hg (nadciśnienie tętnicze 2. stopnia) i cierpi na niepowikłaną cukrzycę, 10-letnie absolutne ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych określane jest jako wysokie.

Dzięki powyższym tabelom w zrozumiały sposób dostrzegamy zasadność leczenia nadciśnienia tętniczego, chorób współistniejących i szeroko pojętego dbania o zdrowie. Czasami nawet niewielki spadek ciśnienia tętniczego krwi lub cholesterolu całkowitego może zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych.