Czym jest wirus RSV i jak często występuje u dorosłych?

Wirus RSV, czyli syncytialny wirus oddechowy, to powszechny patogen atakujący układ oddechowy, który może wywoływać zakażenia u osób w każdym wieku. Choć często kojarzymy go z chorobami wieku dziecięcego, wirus RSV u dorosłych stanowi istotny problem zdrowotny, szczególnie wśród osób starszych i przewlekle chorych. Zakażenia RSV występują sezonowo, zwykle od października lub listopada do kwietnia lub maja. Na RSV można chorować wielokrotnie, nawet w tym samym sezonie, ponieważ infekcja nie pozostawia trwałej odporności. Występują dwa warianty wirusa (RSV-A i RSV-B), a infekcja jednym z nich nie chroni przed drugim^1,2,3.

Każdego roku w Europie RSV przyczynia się do ponad 270 tysięcy hospitalizacji i około 20 tysięcy zgonów wśród osób dorosłych w wieku 60 lat i starszych. W Polsce od stycznia do maja 2024 roku zgłoszono ok. 37,5 tys. przypadków, a w tym samym okresie w 2025 roku zaraportowano już ponad 91 tys. przypadków – jest to prawie 2,5 raza więcej niż rok wcześniej. Wirus przenosi się drogą kropelkową, gdy chory kaszle lub kicha, oraz przez kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami, na których RSV może przetrwać przez kilka godzin^1,2,4,5.

Jakie są objawy wirusa RSV u dorosłych?

Zakażenie RSV u dorosłych może przebiegać od łagodnych do bardziej nasilonych form. Najczęściej przypomina zwykłe przeziębienie i objawia się katarem, kaszlem, bólem gardła, uczuciem osłabienia oraz bólami głowy i mięśni. Gorączka pojawia się rzadziej niż u dzieci. Osoba zakażona RSV jest zaraźliwa zazwyczaj przez 3–8 dni, przy czym wirusa może przenosić już 1–2 dni przed wystąpieniem pierwszych symptomów^5,4,6,7,8.

U osób dorosłych z grup ryzyka objawy mogą być poważniejsze: trudności w oddychaniu, świszczący oddech, nasilony kaszel, wysoka gorączka, a nawet sinica skóry. Objawy pojawiają się zwykle 4-6 dni od kontaktu z wirusem i trwają od kilku dni do 2 tygodni. Osoby powyżej 60 lat z objawami przeziębienia powinny skontaktować się z lekarzem, nawet gdy wydają się one łagodne^3,6,7,8,9,10.

Jak odróżnić RSV od grypy i COVID-19?

Rozróżnienie między RSV, grypą i COVID-19 bywa trudne ze względu na podobne objawy. W przypadku RSV pojawiają się one stopniowo, podczas gdy przy grypie występują nagle. Pacjenci z RSV częściej mają zatkany nos i świszczący oddech, rzadziej wysoką gorączkę. RSV nie powoduje utraty smaku i zapachu ani objawów żołądkowo-jelitowych typowych dla COVID-19. Badania pokazują, że RSV w porównaniu do grypy powoduje^8,11:

• częstsze hospitalizacje;
• dłuższy pobyt w szpitalu (8 dni vs 6 dni);
• częstsze zapalenie płuc (37,5% vs 23,2%);
• częstszą potrzebę tlenoterapii^4,3.

Kto jest najbardziej narażony na ciężki przebieg zakażenia RSV?

Do grup ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia RSV u dorosłych należą:

• osoby po 60. roku życia, szczególnie powyżej 75 lat;
• osoby z chorobami serca (niewydolność serca, choroba niedokrwienna, zaburzenia rytmu);
• osoby z chorobami układu oddechowego (POChP, astma);
• osoby z obniżoną odpornością;
• pensjonariusze domów opieki;
• osoby z cukrzycą, chorobami nerek lub wątroby^1,2,6.

Najczęściej z powodu zakażenia RSV hospitalizowane są osoby z chorobami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca oraz przewlekłe choroby serca i płuc. Pensjonariusze domów opieki stanowią szczególnie wrażliwą populację ze względu na wiek, choroby współistniejące oraz życie w środowisku sprzyjającym transmisji wirusa^1,2.

Jak przebiega leczenie wirusa RSV u dorosłych?

Leczenie zakażenia wirusem RSV u dorosłych opiera się na postępowaniu objawowym, ponieważ nie ma celowanej terapii przeciwwirusowej. W łagodnych przypadkach zaleca się odpoczynek, picie dużej ilości płynów oraz leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe dostępne bez recepty. Pomocne są krople do nosa z solą fizjologiczną i nawilżanie powietrza^1,4,7,11.

W cięższych przypadkach wymagających hospitalizacji stosuje się tlenoterapię, płyny dożylne oraz wspomaganie oddychania. Pacjenci z astmą lub POChP powinni kontynuować swoje leki wziewne. Antybiotyki nie leczą RSV, ale mogą być przepisane przy wtórnych zakażeniach bakteryjnych^6,7,8,10.

RSV u seniorów a ryzyko interakcji lekowych

Osoby starsze z zakażeniem RSV stanowią szczególną grupę ryzyka nie tylko ze względu na przebieg samej infekcji, ale także na częste przyjmowanie wielu leków jednocześnie (tzw. polipragmazję). Włączenie dodatkowych preparatów przeciwbólowych lub przeciwgorączkowych może prowadzić do niebezpiecznych interakcji. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (takie jak ibuprofen czy naproksen) mogą osłabiać działanie leków na nadciśnienie, zwiększać ryzyko krwawień przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwzakrzepowych oraz negatywnie wpływać na nerki, zwłaszcza gdy są łączone z diuretykami. Mogą również zwiększać ryzyko wystąpienia wrzodów żołądka, szczególnie u osób przyjmujących kortykosteroidy.

Bezpieczniejszym wyborem dla seniorów często okazuje się paracetamol, jednak i on wymaga ostrożności – w wysokich dawkach może nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych (np. warfaryny) i zwiększać ryzyko krwawień, a także nie jest zalecany u osób z chorobami wątroby. Ostrożność należy zachować również przy stosowaniu preparatów na katar zawierających pseudoefedrynę, które mogą podnosić ciśnienie krwi, wchodzić w interakcje z lekami przeciwdepresyjnymi oraz nasilać objawy u pacjentów z zaburzeniami rytmu serca.

Ze względu na złożoność terapii u osób starszych, przed włączeniem jakiegokolwiek nowego leku (nawet dostępnego bez recepty) warto sprawdzić możliwe interakcje między stosowanymi preparatami. Na stronie leki.pl/interakcje można bezpłatnie ocenić, czy przyjmowane produkty nie wchodzą ze sobą w niepożądane zależności – po wskazaniu od 2 do 10 leków system generuje szczegółowy raport dotyczący potencjalnych interakcji. Jest to szczególnie ważne dla seniorów, którzy często przyjmują jednocześnie kilka lub nawet kilkanaście leków dziennie. Taka szybka weryfikacja przed wizytą w aptece może zapobiec poważnym powikłaniom i zwiększyć bezpieczeństwo leczenia objawów RSV. Otrzymany raport może też stanowić cenne źródło informacji dla lekarza, który dobiera pacjentowi terapię.

Jakie powikłania może wywołać wirus RSV u dorosłych?

U osób dorosłych zakażenie wirusem RSV może prowadzić do poważnych powikłań, szczególnie u osób z grup ryzyka. Do najczęstszych możemy zaliczyć:

• zapalenie płuc wymagające hospitalizacji;
• zapalenie oskrzelików z dusznością i świszczącym oddechem;
• zaostrzenie astmy lub POChP;
• powikłania sercowe (zaostrzenie niewydolności serca, zwiększone ryzyko zawału i udaru);
• niewydolność oddechowa wymagająca respiratora^{1,4,6,9,12,13,14}.

Wśród hospitalizowanych dorosłych z RSV około 10-31% wymaga intensywnej terapii, a 3-17% mechanicznej wentylacji¹³.

Jak można zapobiegać zakażeniu wirusem RSV?

Najlepszym sposobem zapobiegania ciężkiemu przebiegowi zakażenia RSV jest szczepienie. W Polsce dostępne są dwie szczepionki: Abrysvo oraz Arexvy.

• dla osób 65+ szczepionka Abrysvo jest całkowicie bezpłatna (na receptę z kodem „S”);
• w grupie 60-64 lata dostępna jest z 50% odpłatnością;
• od października tego roku refundacją objęto także szczepionkę Arexvy – na tych samych zasadach, co Abrysvo.

Obie szczepionki wykazują wysoką skuteczność – od 66% do 83% w zapobieganiu ciężkim przebiegom choroby. Szczepienie można wykonać u lekarza POZ, specjalisty lub w aptekach z punktem szczepień współpracujących z NFZ. Lista aptek dostępna jest na pacjent.gov.pl. Oprócz szczepień ważna jest higiena: częste mycie rąk, unikanie dotykania twarzy, dezynfekcja powierzchni, dystans od chorych oraz pozostawanie w domu przy objawach infekcji^{1,2,3,4,11,15}.

Szczepienia przeciw RSV dla kobiet w ciąży – ochrona dla najmłodszych

Kobiety w ciąży mogą się zaszczepić przeciw RSV między 24. a 36. tygodniem ciąży (optymalnie w 32-36 tygodniu), co chroni niemowlę przez pierwsze 6 miesięcy życia. Przeciwciała matki przechodzą przez łożysko i chronią dziecko w najgroźniejszym okresie. Szczepionka dla ciężarnych jest w Polsce bezpłatna (lista leków refundowanych “ciąża+”)^1,2,5.

Dodatkowo niemowlęta mogą otrzymać przeciwciała monoklonalne (np. paliwizumab) w zastrzyku, które chronią je przez kilka miesięcy. To ważna opcja dla wcześniaków i dzieci z grup ryzyka. Szczepienie matki nie wyklucza podania dziecku przeciwciał dla dodatkowej ochrony^1,2.

Podsumowanie

Wirus RSV u dorosłych to poważny, choć często niedoceniany problem zdrowotny. U większości zdrowych osób infekcja przebiega łagodnie, przypominając przeziębienie, jednak u seniorów i osób przewlekle chorych może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak zapalenie płuc, niewydolność oddechowa czy zaostrzenie chorób serca. Szczególnie narażeni są pacjenci po 60. roku życia z chorobami układu krążenia, oddechowego lub obniżoną odpornością. Ponieważ nie istnieje celowane leczenie RSV, kluczowe znaczenie ma profilaktyka – przede wszystkim szczepienia, które w Polsce są refundowane dla seniorów i kobiet w ciąży. Osoby starsze przyjmujące wiele leków na choroby przewlekłe powinny być szczególnie ostrożne przy dodawaniu leków na objawy RSV, takich jak leki przeciwbólowe czy na katar – mogą one wchodzić w niebezpieczne interakcje z lekami przyjmowanymi na stałe. Przed zakupem leków bez recepty warto sprawdzić potencjalne interakcje, co może zapobiec poważnym powikłaniom. Wirus jest bardzo zaraźliwy, a zakażenie może nawracać, dlatego przy nasilonych objawach, takich jak duszność, wysoka gorączka czy sinica skóry, konieczna jest pilna konsultacja lekarska. Każdego roku w Europie RSV odpowiada za tysiące hospitalizacji i zgonów wśród dorosłych, co pokazuje, jak ważne jest zwiększanie świadomości na temat tego wirusa.^1,2,3,7.