Czym jest hirudoterapia?

Hirudoterapia to metoda leczenia polegająca na zastosowaniu specjalnego lekarskiego gatunku pijawek na różnych częściach ciała. Wykorzystywane są m.in.  pijawki azjatycko-południowoeuropejskie (Hirudo verbana), lekarskie (Hirudo medicinalis), afrykańskie (Hirudo troctina) czy azjatyckie (Hirudo orientalis). Nie każda pijawka może zostać dopuszczona do leczenia, powinny one pochodzić ze specjalnych hodowli. Pochodzące z niesprawdzonych źródeł mogą być nośnikami chorób pochodzenia bakteryjnego, pasożytniczego lub wirusowego. Samo leczenie polega na położeniu pijawek na zmienionym chorobowo obszarze ciała. W ciągu ok. 6 h zabiegu pijawka wypija od 5 do 15 ml krwi. Skóra przed zabiegiem powinna być odpowiednio obmyta [1].

Jak wygląda zabieg z pijawkami?

• na skórze, w miejscu zmienionym chorobowo umieszcza się pijawki;
• wydzielają one m.in. hirudynę, która zapobiega krzepnięciu krwi, hementynę  (działa przeciwzakrzepowo i rozkłada już obecne skrzepy), gilantynę (antykoagulant, jest stosowana jako lek antyprzerzutowy) i inne substancje znieczulające, dzięki czemu zabieg nie jest bolesny;
• nie wolno odrywać pijawek, ponieważ wszczepiają się w skórę za pomocą małych ząbków;
• po zakończonym zabiegu pijawki są utylizowane jako odpad niebezpieczny, nie mogą być ponownie wykorzystane, nawet u tego samego pacjenta;
• do 48 h po zabiegu, miejsca aplikacji pijawek mogą nieznacznie krwawić [2].

Na co pomaga leczenie pijawkami?

Można je stosować m.in. w leczeniu:

• ropni,
• zapalenia stawów,
• zaburzeniach żylnych;
• ran po zabiegach chirurgii plastycznej czy przeszczepach skóry;
• stanów zapalnych w przebiegu chorób serca (polepsza się przepływ krwi) [1,3].

Mogą być również wykorzystywane pomocniczo w przypadku takich schorzeń jak m.in.:

• choroba wrzodowa żołądka I dwunastnicy;
• bóle głowy;
• reumatyzm;
• rwa kulszowa;
• zapalenie korzonków;
• miażdżyca;
• żylaki;
• hemoroidy;
• problemy płucne;
• wszelkiego rodzaju schorzenia związane z układem krążenia i przepływem krwi.

Leczenie za pomocą hirudoterapii przyspiesza gojenie się ran. Dodatkowo może być korzystne w przypadku cukrzyków, poprawiając przepływ krwi i ukrwienie kończyn. Pijawki są stosowane również w tzw. kuracjach odmładzających, w szczególności do walki z cellulitem [2].

Czy pijawki są niebezpieczne?

Sam w sobie zabieg stawiania pijawek jest stosunkowo prosty i nie niesie za sobą większego ryzyka. Mogą wystąpić co prawda jego skutki uboczne, ale nie są one groźne dla zdrowia i życia. Występują jednak sytuacje, kiedy nie należy przeprowadzać zabiegu. Przeciwwskazaniami do używania pijawek są m.in.:

• zakrzepica żył głębokich;
• hemofilia;
• niedokrwistość;
• nowotwory (przede wszystkim skóry), w szczególności jeżeli pacjent jest w trakcie chemioterapii;
• zakażenie wirusem HIV;
• wysoka gorączka;
• gruźlica;
• uczulenie na pijawki;
• ciąża [2,3].

Jakie skutki uboczne może powodować leczenie pijawkami?

Jak już wspomniano, hirudoterapia jest stosunkowo bezpiecznym zabiegiem. Jej skutki uboczne pojawiają się rzadko i z reguły są niegroźne dla zdrowia. Mogą zdarzyć się przypadki reakcji nadwrażliwości na substancje pochodzące ze śliny pijawek, co jest przeciwwskazaniem do ich stosowania. Oprócz tego, po zabiegu mogą pojawić się krwawienia, w bardzo rzadkich przypadkach, wskutek przegryzienia przez pijawkę większego naczynia żylnego, może być ono obfite. Zwykle rany ulegają zasklepieniu po maksymalnie 24 godzinach, a drobne krwawienia są całkowicie normalne po zabiegu. Jeżeli pijawki pochodziły z niesprawdzonego źródła, może dojść do zakażenia, najczęściej bakteryjnego [1,3].

Jak leczyć rany po pijawkach?

Po zabiegu z reguły pozostają rany o średnicy ok. 1-3 mm i głębokości ok. 1,5 mm. Z takich małych ranek, ze względu na niskie ciśnienie krwi, nie ma ryzyka dużego krwawienia. Oczywiście nie dotyczy to pacjentów, którzy mają problemy z krzepnięciem krwi. Zasadniczo po zabiegach warto zadbać w odpowiedni sposób o ranki powstałe w jego trakcie. Można tego dokonać przykładowo w taki sposób;

• przez pierwsze 24 h po zabiegu nosić opatrunki, a jeżeli przesiąkną to je wymienić, bez naruszania skrzepu;
• po zdjęciu opatrunków dokładnie przemyć rany gazikiem ze środkiem antyseptycznymi np. Octeniseptem lub wodą;
• nie należy dotykać ran (szczególnie ich drapać, jeżeli swędzą), a po zabiegu odpoczywać, nie wykonywać obciążających ćwiczeń i wypić co najmniej 2 litry płynów;
• nie należy smarować swędzących ran żelami lub maściami np. Fenistilem czy Hydrokortzonem;
• w ostateczności można je przepłukać mocno rozcieńczonymi roztworami olejków eterycznych;
• jeżeli skóra jest zaczerwieniona ponad tydzień po zabiegu, może to świadczyć o wystąpieniu reakcji alergicznej, która powinna samoistnie ustąpić;
• w przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy skonsultować się z lekarzem [1,3].

Podsumowanie

Chociaż hirudoterapia nie jest cudownym antidotum na wszelkie choroby, to może być pomocna w leczeniu licznych chorób. W wielu krajach jest dostępna jako oficjalna metoda i jest stosowana przez  lekarzy. Nie warto korzystać z niej w podejrzanych miejscach, ponieważ może przynieść wtedy więcej problemów zdrowotnych niż potencjalnych korzyści. Zabieg wykonany zgodnie ze sztuką może być bardzo pomocny i jest przy tym bezpieczny. Najczęściej jego jedynymi skutkami ubocznymi są drobne krwawienia przez pierwszą dobę po zabiegu.