Czym jest łysienie androgenowe u kobiet?

Łysienie androgenowe u kobiet to najczęściej występujący rodzaj utraty włosów dotykający płeć żeńską. Jest to przewlekły stan, w którym włosy stopniowo stają się cieńsze i krótsze, szczególnie w okolicy czubka głowy i przedziałka¹. Problem ten dotyka około 40% kobiet do 50. roku życia, a mniej niż 45% kobiet dożywa 80 lat z pełnym owłosieniem głowy¹. Objawy łysienia androgenowego u kobiet różnią się od tych u mężczyzn – zamiast cofania linii włosów i wyraźnych łysin, u kobiet włosy stają się rzadsze na całej powierzchni głowy, a przedziałek staje się coraz szerszy^2,1. Zastanawiając się, co na łysienie androgenowe u kobiet można zastosować, warto najpierw zrozumieć jego mechanizm.

Łysienie androgenowe u kobiet jest spowodowane kombinacją czynników genetycznych i hormonalnych. Mimo nazwy sugerującej udział androgenów (męskich hormonów), większość kobiet z tym schorzeniem ma prawidłowe poziomy tych hormonów we krwi¹. Aby lepiej zrozumieć mechanizm wypadania włosów, warto poznać naturalny cykl wzrostu włosa. Każdy włos przechodzi przez trzy fazy: anagen (faza wzrostu trwająca 2-8 lat), katagen (faza przejściowa trwająca 2-3 tygodnie) i telogen (faza spoczynku trwająca 2-4 miesiące). W łysieniu androgenowym dochodzi do skrócenia fazy anagenu i wydłużenia fazy telogenu, co prowadzi do produkcji cieńszych i krótszych włosów¹.

Co powoduje łysienie androgenowe u kobiet?

Przyczyny łysienia androgenowego u kobiet są złożone i obejmują kilka kluczowych czynników:

• Czynniki genetyczne – łysienie może być skutkiem dziedziczenia wielogenowego po jednym lub obojgu rodziców. Jeśli w rodzinie występowały przypadki łysienia, prawdopodobieństwo jego wystąpienia u Ciebie również wzrasta^1,3.
• Zaburzenia hormonalne – mieszki włosowe mogą być nadwrażliwe na działanie dihydrotestosteronu (DHT), co nasila łysienie. W okresie menopauzy zmiany hormonalne dodatkowo pogłębiają ten proces. Kobiety mają wyższy poziom enzymu aromatazy w mieszkach niż mężczyźni, co może tłumaczyć łagodniejszy przebieg łysienia u kobiet^4,2.
• Stres chroniczny – długotrwały stres może nasilać istniejące łysienie androgenowe poprzez wywoływanie łysienia telogenowego (telogen effluvium). Kobiety z osobowością typu D wykazują wyższy poziom stresu i częściej stosują nieskuteczne strategie radzenia sobie z emocjami^5,3.
• Zespół policystycznych jajników (PCOS) – nadmiar androgenów charakterystyczny dla PCOS przyczynia się do przerzedzenia włosów już w młodym wieku. W badaniu z 2023 roku wykazano, że aż 45% kobiet cierpiących na łysienie androgenowe i jednocześnie na PCOS miało osobowość typu D^2,5.
• Proces starzenia – wraz z wiekiem naturalnie spowalnia tempo wzrostu włosów, a faza anagenu (wzrostu) ulega skróceniu, co prowadzi do coraz bardziej widocznego przerzedzenia³.
• Niedobory żywieniowe – szczególnie istotne są niedobory żelaza (zalecany poziom ferrytyny >30 mcg/L), witaminy D, cynku oraz kwasów omega-3. Dieta niskokaloryczna również może osłabiać mieszki włosowe. Te składniki odżywcze są niezbędne dla ich prawidłowego funkcjonowania i zdrowia^7,3.

Jakie są objawy łysienia androgenowego u kobiet?

Objawy łysienia androgenowego u kobiet mają odmienny przebieg niż u mężczyzn i często są trudniejsze do zauważenia. Wczesne symptomy bywają subtelne, dlatego tak ważne jest, aby je odpowiednio rozpoznać. Poniżej przedstawiono najczęstsze objawy, na które warto zwrócić uwagę:

• Poszerzający się przedziałek – najbardziej widoczny objaw, polegający na stopniowym rozszerzaniu się przedziałka na czubku głowy. Włosy po jego bokach stają się coraz rzadsze, a skóra głowy – bardziej odsłonięta^6,1.
• Rozlane przerzedzenie włosów – w przeciwieństwie do mężczyzn, u kobiet utrata włosów przebiega bardziej równomiernie, bez typowych obszarów całkowitego wyłysienia. Widoczny jest ogólny spadek objętości fryzury³.
• Zachowana linia włosów – linia włosów na czole zwykle pozostaje nienaruszona. Przerzedzenie występuje za nią, przez co początkowe zmiany bywają mniej zauważalne^2,3.
• Zmiany w teksturze włosów – włosy mogą stawać się cieńsze, bardziej miękkie i łamliwe. To efekt postępującej miniaturyzacji mieszków włosowych, która wpływa na strukturę łodygi włosa³.
• Miniaturyzacja włosów – mieszki włosowe produkują coraz cieńsze i krótsze włosy, aż w końcu całkowicie się kurczą i przestają wytwarzać nowe włosy¹.
• Stopniowa progresja według skal – do oceny zaawansowania łysienia stosuje się skale Ludwig (3 stopnie), Sinclair (5 stopni) i Savin (6 stopni). Przykładowo, w skali Sinclair stadium 1 oznacza brak zmian, a stadium 5 – zaawansowaną utratę włosów w centralnej części głowy^6,7.

Jak diagnozuje się łysienie androgenowe u kobiet?

Rozpoznanie łysienia androgenowego u kobiet opiera się na dokładnej analizie objawów klinicznych oraz wykonaniu szeregu badań. Proces diagnostyczny pozwala nie tylko potwierdzić rodzaj łysienia, ale także wykluczyć inne schorzenia skóry głowy i zaburzenia hormonalne:

• Wywiad medyczny – lekarz zapyta o czas wystąpienia i przebieg utraty włosów, historię rodzinną, choroby przewlekłe, stosowane leki, styl życia oraz cykl menstruacyjny^1,7.
• Badanie fizykalne – specjalista oceni rozmieszczenie przerzedzenia, zwracając uwagę na typowy obraz: rzadsze włosy na czubku głowy przy zachowanej gęstości w okolicy karku⁷.
• Test pociągania włosów (pull test) – delikatne pociągnięcie za pasmo włosów w kilku miejscach. Jeżeli w ręce zostaje więcej niż 6 włosów, może to wskazywać na aktywną utratę włosów w fazie telogenu⁷.
• Trichoskopia – nowoczesna, nieinwazyjna metoda obrazowania włosów i skóry głowy za pomocą dermatoskopu. Pozwala ocenić grubość, liczbę i stan włosów oraz zidentyfikować cechy typowe dla łysienia androgenowego, np. miniaturyzację mieszków⁷.
• Badania hormonalne – w przypadku podejrzenia zaburzeń hormonalnych wykonuje się oznaczenia m.in. testosteronu, DHEA, androstendionu, progesteronu, estradiolu, prolaktyny i kortyzolu^1,7.
• Diagnostyka różnicowa – pozwala odróżnić łysienie androgenowe od innych typów, np. telogenowego. Kluczowy jest stosunek włosów terminalnych do zminiaturyzowanych: 2:1 w łysieniu androgenowym, 9:1 w telogenowym i ok. 7:1 w zdrowej skórze głowy⁴.

Co na łysienie androgenowe u kobiet? Skuteczne metody leczenia

Zastanawiając się, co na łysienie androgenowe u kobiet można zastosować, warto poznać dostępne opcje terapeutyczne. Istnieje kilka skutecznych metod leczenia łysienia androgenowego u kobiet. Ważne jest, aby zrozumieć, że celem leczenia jest raczej spowolnienie lub zatrzymanie postępu utraty włosów niż promowanie ich odrastania, choć niektóre kobiety doświadczają również odrostu włosów podczas leczenia¹.

Minoksydyl

Minoksydyl to najczęściej stosowany lek miejscowy w leczeniu łysienia androgenowego u kobiet. Działa poprzez wydłużenie fazy anagenu (wzrostu włosa) oraz poprawę mikrokrążenia w skórze głowy, co przekłada się na zwiększoną objętość i gęstość włosów. Jest dostępny bez recepty jako 2% i 5% roztwór do stosowania na skórę. W badaniach klinicznych wykazano, że kobiety stosujące minoksydyl osiągają wyraźną poprawę w liczbie oraz grubości włosów w porównaniu z placebo^2,1,4.

Minoksydyl należy nakładać dwa razy dziennie na suchą skórę głowy, unikając kontaktu z twarzą i czołem. Roztwór rozprowadza się palcami, po czym należy umyć ręce i pozwolić włosom naturalnie wyschnąć. Efekty leczenia są widoczne zazwyczaj po 6–12 miesiącach. Ważne jest, by nie przerywać stosowania – odstawienie preparatu prowadzi do stopniowego nawrotu łysienia. U części osób w pierwszych tygodniach może wystąpić przejściowe nasilenie wypadania włosów, co jest wynikiem przechodzenia włosów w nową fazę wzrostu⁷.

Spironolakton

Spironolakton to lek doustny o działaniu przeciwandrogenowym, stosowany głównie u kobiet z łysieniem androgenowym powiązanym z nadmiarem androgenów, np. w przebiegu PCOS. Działa poprzez blokowanie receptorów androgenowych i hamowanie produkcji androgenów. Zazwyczaj stosuje się dawki od 100 do 200 mg na dobę. Skuteczność spironolaktonu została potwierdzona w licznych opisach przypadków, choć brakuje dużych badań randomizowanych^2,7.

Do typowych skutków ubocznych spironolaktonu należą: zmęczenie, niedociśnienie, zwiększone oddawanie moczu, suchość skóry, nieregularne miesiączki i hiperkaliemia. Ponieważ lek może wpływać na gospodarkę hormonalną, kobiety w wieku rozrodczym powinny stosować jednocześnie skuteczną antykoncepcję. Leczenie spironolaktonem wymaga systematyczności, a pierwsze efekty pojawiają się po około 6–12 miesiącach terapii.

Finasteryd

Finasteryd to inhibitor enzymu 5-alfa-reduktazy typu II, który hamuje konwersję testosteronu do dihydrotestosteronu (DHT) – hormonu odpowiedzialnego za miniaturyzację mieszków włosowych w łysieniu androgenowym. Choć finasteryd jest oficjalnie zatwierdzony do stosowania u mężczyzn, bywa również używany pozarejestracyjnie u kobiet po menopauzie. Zalecana dawka w leczeniu łysienia to 2,5-5 mg dziennie^2,7.

Finasteryd nie jest zalecany kobietom w wieku rozrodczym z uwagi na ryzyko uszkodzenia płodu męskiego (feminizacja). Dlatego zaleca się go wyłącznie kobietom po menopauzie lub tym, które stosują skuteczną antykoncepcję. Choć dane są ograniczone, niektóre badania wskazują na poprawę objętości i grubości włosów po kilku miesiącach leczenia. Konieczne są jednak dalsze badania kliniczne z udziałem kobiet, aby lepiej określić skuteczność i bezpieczeństwo tej terapii⁷.

Terapia laserowa o niskiej mocy (LLLT)

LLLT, czyli terapia laserowa o niskiej mocy, to nieinwazyjna metoda leczenia łysienia androgenowego, która zyskała na popularności w ostatnich latach. Technologia ta wykorzystuje światło o niskiej intensywności, zazwyczaj czerwone lub bliskie podczerwieni, do stymulowania mieszków włosowych. Mechanizm działania opiera się na poprawie mikrokrążenia oraz pobudzeniu komórek skóry głowy do produkcji energii, co może wspomagać przejście włosów z fazy telogenu do anagenu – czyli fazy aktywnego wzrostu⁷.

W USA urządzenia takie jak laserowe grzebienie, opaski czy kaski zostały zatwierdzone do leczenia łysienia androgenowego u kobiet. Choć badania wykazują poprawę w obiektywnych parametrach wzrostu włosów, subiektywne zadowolenie pacjentek nie zawsze jest wysokie. Terapia ta może być stosowana jako uzupełnienie innych metod – zwłaszcza we wczesnych stadiach łysienia, a jej efekty są zazwyczaj zauważalne po 3–6 miesiącach regularnego stosowania⁷.

Osocze bogatopłytkowe (PRP)

PRP (Platelet-Rich Plasma) to innowacyjna metoda leczenia łysienia androgenowego, polegająca na wykorzystaniu skoncentrowanego osocza krwi pacjenta zawierającego czynniki wzrostu. Procedura obejmuje pobranie krwi, jej odwirowanie i wstrzyknięcie uzyskanego osocza bezpośrednio w skórę głowy. Zawarte w nim czynniki wzrostu (m.in. PDGF, VEGF, TGF-beta) stymulują mieszki włosowe do regeneracji, poprawiają ukrwienie i zwiększają grubość włosów^2,7.

Choć metoda ta uchodzi za stosunkowo bezpieczną i naturalną (ponieważ wykorzystuje własne komórki pacjentki), może powodować ból, obrzęk lub tkliwość w miejscu wstrzyknięć. Skuteczność PRP została potwierdzona w kilku badaniach klinicznych, ale ze względu na brak ujednoliconego protokołu zabiegowego, potrzebne są dalsze badania w celu określenia optymalnej częstotliwości i dawek. Terapia PRP może być dobrą opcją dla kobiet, które nie odpowiadają na leczenie minoksydylem⁷.

Przeszczep włosów

Przeszczep włosów to metoda chirurgiczna, stosowana głównie u kobiet z zaawansowanym łysieniem androgenowym, które nie reagują na leczenie farmakologiczne. Zabieg polega na pobraniu mieszków włosowych z obszarów odpornościowych (zwykle tył i boki głowy) i ich przeszczepieniu na obszary przerzedzenia. Techniki takie jak FUE (Follicular Unit Extraction) czy FUT (Follicular Unit Transplantation) są najczęściej stosowane w klinikach transplantacji włosów².

Nie każda kobieta kwalifikuje się do przeszczepu – kandydatki muszą mieć stabilny wzorzec łysienia oraz odpowiedni zapas mieszków włosowych w okolicach dawczych. Efekty widoczne są zazwyczaj po 9–12 miesiącach, ale zabieg wiąże się z ryzykiem powikłań, takich jak infekcje, bliznowacenie czy nieprzyjęcie się przeszczepionych mieszków. Pomimo wysokiej skuteczności, procedura ta jest kosztowna i wymaga dokładnej konsultacji specjalistycznej⁷.

Metody kamuflażu

Metody kamuflażu to rozwiązania kosmetyczne, które mogą znacząco poprawić wygląd fryzury bez potrzeby leczenia medycznego. Najczęściej stosowane to peruki, tupety, systemy włosów oraz kosmetyki typu zagęszczacze lub mikrowłókna. Peruki mogą być wykonane z włosów syntetycznych (tańsze, ale mniej trwałe) lub naturalnych (droższe, ale bardziej realistyczne i stylizowalne). Syntetyczne rozwiązania mają ograniczoną żywotność (ok. 6–9 miesięcy) i są bardziej podatne na uszkodzenia termiczne, ale często są łatwiejsze w pielęgnacji⁸.

Do metod tymczasowych należą również spraye i proszki z pigmentowanymi włóknami, które przylegają do istniejących włosów i tworzą efekt większej objętości. Są one szczególnie użyteczne w sytuacjach publicznych, sesjach zdjęciowych czy przy codziennym funkcjonowaniu, jednak ich trwałość ogranicza się do pierwszego kontaktu z wodą czy potem. Choć metody kamuflażu nie wpływają na przyczynę łysienia, są istotnym wsparciem psychologicznym dla kobiet z widocznym przerzedzeniem włosów⁸.

Terapie kombinowane

Leczenie skojarzone, czyli łączenie kilku metod terapeutycznych, może przynieść lepsze rezultaty niż monoterapia. Przykładem jest jednoczesne stosowanie minoksydylu i leku doustnego (np. spironolaktonu lub finasterydu), co może poprawić zarówno gęstość, jak i grubość włosów. U mężczyzn standardem stało się łączenie 5% minoksydylu z finasterydem 1 mg – podobne podejścia z powodzeniem adaptuje się także u kobiet. U pacjentek po menopauzie łączenie terapii hormonalnej z leczeniem miejscowym bywa szczególnie skuteczne^7,9.

Warto podkreślić, że każdy przypadek łysienia androgenowego u kobiet wymaga indywidualnego podejścia. Terapia kombinowana powinna być zawsze ustalana przez lekarza na podstawie dokładnego wywiadu, poziomu hormonów, stopnia zaawansowania utraty włosów oraz preferencji pacjentki. Skuteczność i tolerancja terapii mogą się znacznie różnić między osobami, dlatego regularna kontrola dermatologiczna i obserwacja efektów są kluczowe w procesie leczenia.

Realistyczne oczekiwania co do wyników leczenia

Ważne jest, aby mieć realistyczne oczekiwania co do wyników leczenia łysienia androgenowego. Leczenie nie zawsze prowadzi do całkowitego odrostu włosów, a jego celem jest raczej spowolnienie lub zatrzymanie postępu utraty włosów. Wyniki są zmienne i nie można przewidzieć, kto może lub nie może skorzystać z leczenia¹. Ponadto, leczenie musi być kontynuowane przez długi czas, aby utrzymać korzyści. Przerwanie leczenia zwykle prowadzi do powrotu łysienia¹.

Podsumowanie

Łysienie androgenowe u kobiet to powszechny problem, który różni się od męskiego typu łysienia – zamiast cofania linii włosów, obserwujemy poszerzający się przedziałek i ogólne przerzedzenie na czubku głowy. Najskuteczniejszym lekiem na łysienie androgenowe u kobiet pozostaje minoksydyl, który należy stosować regularnie przez minimum pół roku. Dla kobiet z PCOS dobrą opcją jest spironolakton, a po menopauzie można rozważyć finasteryd. Pamiętaj, że leczenie łysienia androgenowego wymaga długoterminowego podejścia – jego celem jest zatrzymanie postępu choroby, a nie całkowite odwrócenie zmian. Jeśli zauważasz objawy łysienia androgenowego, skonsultuj się z dermatologiem, który pomoże dobrać najlepszą terapię do Twojej sytuacji.