W jakim celu suplementuje się kwas foliowy w ciąży?

Kwas foliowy pełni bardzo ważną funkcję dla rozwijającego się płodu. Jest niezbędny przede wszystkim podczas kształtowania się jego układu nerwowego: 

• niedobór kwasu foliowego w diecie kobiety ciężarnej może prowadzić do poważnych wad układu nerwowego u rozwijającego się płodu, jak rozszczepienie kręgosłupa, przepuklina mózgu i rdzenia kręgowego oraz bezmózgowie;
• suplementacja kwasem foliowym w okresie ciąży (a także przed zajście w ciążę) jest działaniem profilaktycznym zapobiegającym wadom cewy nerwowej;
• badania potwierdziły również, że suplementacja kwasem foliowym w ciąży wpływa na zmniejszenie częstotliwości występowania wad serca, układu moczowego, deformacji kończyn, rozszczepu wargi i podniebienia, a także stanu przedrzucawkowego [1].

Folian czy kwas foliowy w ciąży?

Kwas foliowy musi przejść w organizmie człowieka wiele przemian biochemicznym, aby w końcu powstała jego aktywna forma — 5-metylotetrahydrofolian. Kluczową funkcję we wspomnianych procesach pełni witamina B12, której niedobór w połączeniu z wysokim poziomem folianów stanowi poważne zagrożenie. W takich warunkach dochodzi do zakłócenia przekształcania homocysteiny do metioniny, co prowadzi do hiperhomocysteinemii. Ta z kolei może prowadzić do komplikacji podczas ciąży.

Aby zapobiec gromadzeniu się niezmetabolizowanego kwasu foliowego, można stosować jego już zmetabolizowaną formę w postaci folianów (L-metylofolian wapnia). Ważne jest również przyjmowanie kwasu foliowego w zalecanych, a nie nadmiernych dawkach [2].

Jak mutacja genu MTHFR wpływa na metabolizm kwasu foliowego?

Kwas foliowy przekształca się w organizmie w aktywną, zmetylowaną formę dzięki enzymowi reduktazie metylenotetrahydrofolianowej (MTHFR). Badania wskazują, że znaczna część populacji – nawet 50% osób – może mieć mutację w genie odpowiedzialnym za kodowanie tego enzymu. W takiej sytuacji organizm nie przyswaja prawidłowo kwasu foliowego, co powoduje gromadzenie się homocysteiny w osoczu. Substancja ta może działać toksycznie na rozwijający się płód, zwiększając ryzyko porodu przedwczesnego, a nawet poronienia. Rozwiązaniem tego problemu jest stosowanie zmetabolizowanej formy kwasu foliowego, czyli folianu [2].

Ile kwasu foliowego w ciąży należy przyjmować?

Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników zalecana dawka kwasu foliowego to:

• w okresie okołokoncepcyjnym zaleca się suplementację 400 µg 5-MTHF oraz 400 µg kwasu foliowego/dzień;
• kobiety w ciąży oraz podczas laktacji powinny stosować suplementację 800 µg 5-MTHF/dzień;
• u kobiet z BMI >30 kg/m² po oznaczeniu poziomu folianów poniżej 28 nmol/l zaleca się ich suplementację w ilości 5 mg/dobę, w połączeniu z mio-inozytolem (1000 mg) – maksymalnie do 12 tygodnia ciąży;
• u kobiet, które urodziły wcześniej dziecko z wadą cewy nerwowej zaleca się suplementację folianów w dawce 5 mg/dzień.

Jaki kwas foliowy w ciąży będzie najlepszym wyborem?

Wśród preparatów z kwasem foliowym dostępnych na rynku są preparaty jednoskładnikowe (zawierające jedynie kwas foliowy lub jego aktywną formę) oraz preparaty złożone, które zawierają dodatkowo inne zalecane do suplementacji składniki w ciąży.

Preparaty jednoskładnikowe

Zaletą preparatów jednoskładnikowych jest fakt, że dostarczają one tylko i wyłącznie konkretny składnik, bez zbędnych dodatków, co niejednokrotnie ma miejsce w preparatach złożonych. Niekiedy posiadają one składniki, które nie są obowiązkowe i zalecane do suplementacji w ciąży, więc są zbędne, a niekiedy mogą nawet zaburzać przyswajanie innych potrzebnych składników. Poniżej przedstawiliśmy niektóre z dostępnych preparatów jednoskładnikowych:

Folik, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty w postaci tabletek;
• jedna tabletka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego;
• zalecane dawkowanie wynosi 1 tabletkę dziennie u kobiet w I trymestrze ciąży oraz przynajmniej jeden miesiąc u kobiet planujących ciążę;
• przyjazna postać leku – małe tabletki, łatwe do połknięcia;
• alkohol może zmniejszać skuteczność leku;
• produkt dostępny jest w opakowaniach po 30, 60 i 90 tabletek.

Naturell Folian, tabletki

O produkcie

• suplement diety w postaci tabletek;
• jedna tabletka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego w postaci L-metylofolianu wapnia;
• aktywna forma kwasu foliowego, czyli foliany;
• dawkowanie to zazwyczaj 1 tabletka dziennie, ale może się różnić w przypadku kobiet w ciąży;
• produkt dostępny w opakowaniach po 60 tabletek.

Pueria Czysty Folian, kapsułki

O produkcie

• suplement diety w postaci kapsułek;
• jedna kapsułka zawiera 0,8 mg kwasu foliowego;
• substancja czynna występuje w dwóch formach – kwasu foliowego oraz aktywnego folianu (L-metylofolian wapnia);
• produkt przeznaczony dla kobiet w ciąży;
• dawkowanie to 1 kapsułka dziennie;
• preparat dostępny w opakowaniach po 90 kapsułek.

Dostępne na rynku preparaty jednoskładnikowe z kwasem foliowym występują w różnych formach – jako tabletki lub kapsułki. Poza opisanymi w tekście produktami (Folik, Naturell Folian, Pueria Czysty Folian), istnieją też inne podobne preparaty o zbliżonych składach i formach podania (np. Olimp Kwas foliowy, Solgar Kwas foliowy, DOZ PRODUCT Neofolian, Naturell Folian Forte).

Przy wyborze preparatu warto rozważyć, czy sięgnąć po lek czy suplement diety. Leki podlegają ściślejszym regulacjom i kontroli jakości, przechodzą badania kliniczne potwierdzające ich skuteczność i bezpieczeństwo, a zawartość substancji czynnej jest w nich dokładnie kontrolowana. Nie oznacza to jednak, że należy z góry wykluczać suplementy diety – warto wybierać produkty renomowanych producentów o potwierdzonej jakości, którzy dbają o standardy wytwarzania i badania swoich preparatów.

Istotny jest również wybór formy kwasu foliowego – zwykłej czy aktywnej (folian). Preparaty zawierające aktywną formę kwasu foliowego (folian, L-metylofolian wapnia) są lepiej przyswajalne przez organizm, ponieważ nie wymagają dodatkowych przemian metabolicznych. Jest to szczególnie ważne, gdyż stosowanie folianów zmniejsza ryzyko gromadzenia się homocysteiny w osoczu, która może mieć działanie toksyczne dla rozwijającego się płodu i prowadzić do komplikacji w ciąży.

Preparaty wieloskładnikowe

Jednakże większość kobiet ciężarnych sięga po preparaty złożone, przede wszystkim ze względu na wygodę podczas stosowania. Niekiedy przyjmując już jedną tabletkę/kapsułkę, dostarcza się wszystkie rekomendowane i niezbędne do suplementacji składniki dla kobiety ciężarnej. Wśród takich produktów możemy wyróżnić:

Mama DHA Premium+, kapsułki

O produkcie

• suplement diety w postaci kapsułek;
• jedna kapsułka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego (w zwykłej formie oraz folianu, czyli L-metylofolianu wapnia);
• oprócz tego w skład preparatu wchodzą: witamina D3, olej rybi (bogaty w kwasy omega-3) i jod;
• dodatek witaminy D3 wspiera rozwój kości dziecka i odporność matki, kwasów DHA i EPA pomaga w rozwoju mózgu i oczu płodu, a jodu wpływa na prawidłowe funkcjonowanie tarczycy i układu nerwowego;
• zalecana dzienna porcja do spożycia to 2 kapsułki;
• preparat dostępny jest w opakowaniach po 60 kapsułek.

Pregna Plus, kapsułki

O produkcie

• suplement diety w postaci kapsułek;
• jedna kapsułka zawiera 0,6 mg kwasu foliowego (w zwykłej formie oraz folianu, czyli L-metylofolianu wapnia);
• podobnie jak wyżej, w skład preparatu wchodzą: witamina D3, olej rybi (bogaty w kwasy omega-3) i jod, ale również żelazo;
• dodatek żelaza wspomaga prawidłową produkcję krwinek czerwonych oraz bierze udział w podziałach komórkowych;
• zalecana dawka do spożycia to 1 kapsułka dziennie;
• preparat jest także dostępny w wersji bez żelaza;
• produkt występuję w opakowaniach po 30 kapsułek.

Do kiedy brać kwas foliowy w ciąży?

Przyjmowanie kwasu foliowego należy rozpocząć już podczas planowania ciąży. Rozpoczęcie suplementacji zaleca się już na 12. tygodni przed zajściem w ciążę. Następnie suplementacja kwasem foliowym powinna być kontynuowana przez cały okres ciąży, a także podczas karmienia piersią [1].

Podsumowanie

Kwas foliowy w ciąży jest kluczowym składnikiem, który powinnaś suplementować już na 12 tygodni przed planowaną ciążą, przez cały okres jej trwania oraz podczas karmienia piersią, aby zapobiec wadom cewy nerwowej u dziecka. Zwróć uwagę na formę suplementu – foliany (L-metylofolian wapnia) są lepiej przyswajalne niż zwykły kwas foliowy, co jest szczególnie ważne przy mutacji genu MTHFR. Dawkowanie kwasu foliowego w ciąży według zaleceń Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników to 800 µg folianów dziennie, a w przypadku wcześniejszych wad płodu lub otyłości – 5 mg dziennie. Możesz wybrać preparat jednoskładnikowy (np. Folik, Naturell Folian) lub wieloskładnikowy z dodatkiem innych ważnych substancji jak witamina D3, jod czy kwasy omega-3 (np. Mama DHA Premium+, Pregna Plus). Ostateczny wybór preparatu z kwasem foliowym najlepiej skonsultuj z lekarzem prowadzącym, który dostosuje suplementację do Twojej indywidualnej sytuacji zdrowotnej.