Na czym polega choroba Hashimoto?

Przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy to jednostka chorobowa opisana po raz pierwszy w 1912 r. przez chirurga japońskiego pochodzenia, Hakaru Hashimoto. Dolegliwość jest wywołana nieprawidłową pracą układu odpornościowego, który błędnie wytwarza przeciwciała skierowane przeciwko tarczycy. Skutkiem jest zaburzona praca tarczycy, która nie jest w stanie wytwarzać odpowiedniej ilości hormonów: trójjodotyroniny (T3) oraz tyroksyny (T4).

Jednym z kroków do zdiagnozowania choroby jest oznaczenie obecności przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej (anty-TPO) oraz przeciwciał przeciwko tyreoglobulinie (anty-TG). Aby zdiagnozować chorobę Hashimoto należy wykonać również szereg innych badań – nie tylko laboratoryjnych, ale również obrazowych. Tylko dzięki kompleksowej diagnostyce możliwa jest ocena funkcji tarczycy oraz stopnia jej uszkodzenia. Na tej podstawie dobierane są odpowiednie leki oraz ewentualnie suplementy diety, które mają za zadanie złagodzić przebieg choroby i kontrolować jej objawy [1].

Jod a Hashimoto – jaka jest między nimi zależność?

Choć jod to pierwiastek niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu, jego suplementacja w kontekście choroby Hashimoto jest przeciwwskazana. Dlaczego tak się dzieje? Przecież na pierwszy rzut oka wydawać by się mogło, że skoro jod jest składnikiem hormonów tarczycy (których poziom w przebiegu choroby Hashimoto jest zbyt niski), to należałoby zwiększyć dzienne spożycie tego pierwiastka. Niestety tak to nie działa. Obecnie uważa się, że to właśnie nadmierne spożycie jodu może być jednym z czynników, które zaburza prawidłowe funkcjonowanie tarczycy i doprowadza do rozwoju choroby Hashimoto. Naukowcy tłumaczą ten fakt w dwojaki sposób:

• nadmiar jodu w organizmie nasila ryzyko uszkodzenia komórek tarczycy. Z kolei degradacja komórek gruczołu tarczowego może powodować uwolnienie antygenów, które pobudzają układ odpornościowy do produkcji przeciwciał przeciwtarczycowych. 
• nadmiar jodu może wywoływać modyfikacje w strukturze tyreoglobuliny (białka, które pełni kluczową rolę w procesie produkcji hormonów tarczycy T3 i T4), co pośrednio wpływa na produkcję nowych, obcych antygenów. Owe antygeny są obce dla układu odpornościowego, dlatego zaczyna on wytwarzać przeciwciała.

Jak więc widzimy, nadmiar jodu może szkodzić, dlatego poza wybranymi grupami osób (kobietami planującymi ciążę, ciężarnymi i karmiącymi piersią), dodatkowa suplementacja jodu, nawet w przypadku występowania choroby tarczycy, jest niezalecana. W przypadku osób z Hashimoto najważniejsze jest zachowanie równowagi – zarówno niedobór, jak i nadmiar jodu mogą zaburzać pracę tarczycy i pogłębiać objawy choroby [1,2].

Sól jodowana a Hashimoto – jeść czy unikać?

W 1997 r. w Polsce wprowadzono przepis, który zobowiązał producentów do jodowania soli kuchennej. Takie działanie miało na celu poprawić dostępność jodu z diety oraz zapobiegać niedoborom tego pierwiastka. Sól stała się więc tanim i odpowiednim źródłem jodu. Jak wynika ze statystyk program przyniósł wymierne korzyści. Natomiast podaż jodu, już w ciągu kilku lat od wprowadzenia przepisu, okazała się wystarczająca. Istnieją jednak badania, z których wynika, że jodowanie soli kuchennej zwiększyło ilość zachorowań na autoimmunologiczne choroby tarczycy, co zaobserwowano m.in. w Danii. 

Wydaje się więc, że w przypadku stosowania soli kuchennej konieczne jest znalezienie złotego środka, co oznacza, że dla organizmu nie będzie korzystne zarówno zbyt niskie, jak i zbyt wysokie spożycie soli. Warto również mieć na uwadze to, że sól kuchenna nie jest jedynym źródłem jodu w pożywieniu. Spore ilości tego pierwiastka znajdują się również w rybach morskich oraz owocach morza [3,4,5].

Hashimoto a jod nad morzem – czy pobyt jest bezpieczny?

Jak doskonale wiemy, jodu nad morzem nie brakuje. Jeśli chodzi o Bałtyk, który zalicza się do chłodnych akwenów, pierwiastka jest znacznie więcej niż np. w Morzu Śródziemnym. Najwyższe stężenie jodu nad Morzem Bałtyckim odnotowuje się ok. 300 metrów od linii brzegowej, w okresie od listopada do marca, a także przy wietrznej i sztormowej pogodzie. Czy w związku z tym, pobyt nad morzem jest bezpieczny dla osób z chorobą Hashimoto, biorąc pod uwagę ryzyko związane z nadmiarem jodu?

Choć przebywając nad morzem lub kąpiąc się w słonej wodzie związki jodu są wdychane oraz przenikają przez skórę, ilości te, w opinii ekspertów, nie mają znaczenia klinicznego. Przebywanie nad morzem w przypadku ustabilizowanej choroby Hashimoto uznawane jest zatem za bezpieczne. Warto jednak zaznaczyć, że naturalne przenikanie jodu przez skórę nie jest równoznaczne z celową suplementacją jodu przez skórę, która w przypadku Hashimoto może wiązać się z ryzykiem i powinna być zawsze skonsultowana z lekarzem [6].

Kiedy zażywać jod – rano czy wieczorem?

To pytanie często pojawia się przy suplementacji. Jeśli lekarz zaleci jod, warto zapytać, kiedy zażywać jod – rano czy wieczorem, aby uzyskać najlepszy efekt. W przypadku Hashimoto, to lekarz powinien ustalić porę dawkowania, jeśli jod jest potrzebny – np. u kobiet w ciąży. Najczęściej zaleca się przyjmowanie jodu w godzinach porannych, najlepiej na czczo, ponieważ właśnie wtedy jego przyswajalność przez organizm jest najwyższa, a układ hormonalny funkcjonuje najbardziej aktywnie. Poranne przyjmowanie wspiera naturalny rytm pracy tarczycy i może korzystnie wpływać na poziom energii w ciągu dnia. Taka pora jest też zgodna z zasadami stosowania wielu preparatów hormonalnych, które są często przyjmowane przez osoby z chorobami tarczycy. Oczywiście w niektórych przypadkach lekarz może zasugerować inną porę, w zależności od indywidualnych reakcji organizmu i współistniejących schorzeń.

Podsumowanie

Jod pełni ważną funkcję w organizmie, ale przy chorobach autoimmunologicznych, takich jak Hashimoto, jego nadmiar może być niebezpieczny. Jeśli cierpisz na niedoczynność tarczycy, zachowaj ostrożność — jod a Hashimoto to zależność, która wymaga świadomego podejścia. Nie stosuj dodatkowych suplementów z jodem bez zalecenia lekarza i kontroluj ilość jodowanej soli w diecie. Unikaj też preparatów stosowanych przez skórę, bo nawet one mogą wpływać na funkcjonowanie tarczycy. A jeśli pojawia się pytanie, kiedy zażywać jod – rano czy wieczorem – decyzję zawsze powinien podjąć lekarz na podstawie Twoich indywidualnych potrzeb.