Objawy padaczki – jak rozpoznać napady epileptyczne

Padaczka, zwana także epilepsją, objawia się przede wszystkim napadami epileptycznymi, które mogą przybierać bardzo różne formy¹. Objawy padaczki są wynikiem nieprawidłowej aktywności elektrycznej w mózgu, która może wpływać na różne funkcje organizmu². Ponieważ mózg kontroluje wiele procesów, napady mogą powodować różnorodne symptomy, od subtelnych zmian po dramatyczne konwulsje.

Najczęstsze objawy napadów epileptycznych

Głównym objawem padaczki są nawracające napady epileptyczne³. Objawy mogą znacznie się różnić w zależności od typu napadu i obszaru mózgu, który jest zajęty przez nieprawidłową aktywność elektryczną⁴. Najczęściej występujące symptomy obejmują:

• Chwilową dezorientację i zamieszanie⁵
• Wpatrywanie się w przestrzeń⁵
• Niekontrolowane ruchy kończyn, zwane konwulsjami⁵
• Utratę przytomności lub świadomości⁵
• Zmiany w myśleniu lub emocjach, w tym uczucie strachu, lęku czy déjà vu⁵

Warto podkreślić, że większość osób z padaczką ma tendencję do występowania tego samego typu napadów za każdym razem, co oznacza, że objawy są zazwyczaj podobne w kolejnych epizodach⁶. Nie wszystkie napady wyglądają tak samo – niektóre osoby mogą po prostu zatrzymać się i wpatrywać w przestrzeń przez kilka sekund, podczas gdy inne mogą doświadczać szarpnięć kończyn lub odczuwać mrowienie mięśni⁴.

Podział napadów według lokalizacji w mózgu

Napady epileptyczne są klasyfikowane jako ogniskowe lub uogólnione, w zależności od tego, gdzie w mózgu rozpoczyna się nieprawidłowa aktywność elektryczna⁶. Ta klasyfikacja ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia objawów i planowania leczenia.

Napady ogniskowe

Napady ogniskowe rozpoczynają się w określonym obszarze mózgu⁵. Mogą występować z zachowaną lub zaburzoną świadomością. Podczas napadów ogniskowych z zachowaną świadomością pacjent pozostaje w pełni świadomy tego, co się dzieje wokół niego, nawet jeśli nie może się poruszać lub reagować⁷. Objawy mogą obejmować:

• Nietypowe ruchy jednej części ciała⁸
• Nagłe zmiany w odbiorze zmysłowym, takie jak mrowienie czy błyski światła⁸
• Kompulsywne ruchy, takie jak pocieranie rąk, połykanie czy szarpanie za ubranie⁸

Napady ogniskowe z zaburzoną świadomością wpływają na świadomość pacjenta. Osoba może wydawać się nieobecna lub zdezorientowana, często wykonując powtarzalne, bezcelowe ruchy⁷. Te napady zazwyczaj trwają od jednej do dwóch minut⁹.

Napady uogólnione

Napady uogólnione wydają się angażować wszystkie obszary mózgu od samego początku⁵. Obejmują one kilka różnych typów Zobacz więcej: Rodzaje napadów padaczkowych - klasyfikacja i objawy:

• Napady nieświadomości (absence) – charakteryzują się krótkim wpatrywaniem się w przestrzeń⁶
• Napady toniczne – powodują sztywnienie mięśni⁶
• Napady atoniczne – powodują nagłą utratę napięcia mięśniowego⁶
• Napady kloniczne – charakteryzują się rytmicznymi szarpnięciami⁶
• Napady miokloniczne – powodują krótkie, szybkie szarpnięcia mięśni⁶
• Napady toniczno-kloniczne – łączą sztywnienie i rytmiczne szarpnięcia⁶

Fazy napadu epileptycznego

Napady epileptyczne często przebiegają w określonych fazach, z których każda charakteryzuje się różnymi objawami Zobacz więcej: Fazy napadu padaczkowego - przebieg i objawy. Rozpoznanie tych faz może pomóc w lepszym zrozumieniu przebiegu napadu i przygotowaniu się na jego wystąpienie.

Faza prodromalna

Niektórzy pacjenci mogą odczuwać wczesne oznaki zbliżającego się napadu na godziny, a nawet dni przed jego wystąpieniem¹⁰. Objawy tej fazy mogą obejmować zmiany nastroju, lęk, uczucie zawrotów głowy, trudności ze snem, problemy z koncentracją oraz zmiany zachowania¹⁰.

Aura

Aura jest uważana za wczesną część napadu i może obejmować różnorodne objawy¹⁰. Pacjenci mogą doświadczać déjà vu, jamais vu, nietypowych zapachów, dźwięków lub smaków, zawrotów głowy, problemów ze wzrokiem, mrowienia w częściach ciała, nudności, bólu głowy czy intensywnego strachu¹⁰.

Faza iktalna

To właściwy napad, podczas którego występuje intensywna aktywność elektryczna w mózgu¹¹. Objawy mogą obejmować utratę świadomości, zaniki pamięci, dezorientację, trudności ze słyszeniem, nietypowe zapachy lub smaki, trudności z mówieniem, drgania, utratę kontroli nad mięśniami, powtarzalne ruchy oraz konwulsje¹¹.

Faza poiktalna

Po zakończeniu napadu następuje faza rekonwalescencji, podczas której odczuwalne są fizyczne następstwa napadu¹¹. Objawy mogą obejmować dezorientację, brak przytomności, zmęczenie, wyczerpanie, ból głowy, utratę kontroli nad pęcherzem lub jelitami, strach i lęk, frustrację, pragnienie, nudności, bolesność mięśni oraz osłabienie¹¹.

Objawy specyficzne dla różnych typów napadów

Różne typy napadów epileptycznych charakteryzują się specyficznymi objawami, które pomagają lekarzom w postawieniu właściwej diagnozy i doborze odpowiedniego leczenia. Napady toniczno-kloniczne, wcześniej nazywane „grand mal”, są najbardziej rozpoznawalnym typem napadu¹². Rozpoczynają się nagłą utratą przytomności, po czym następuje sztywnienie ciała, a następnie rytmiczne szarpnięcia mięśni¹².

Napady nieświadomości, wcześniej znane jako „petit mal”, zwykle rozpoczynają się w dzieciństwie, ale mogą również występować u dorosłych¹². Charakteryzują się krótkim wpatrywaniem się w przestrzeń i mogą być trudne do zauważenia przez otoczenie.

Napady ogniskowe mogą powodować bardzo różnorodne objawy w zależności od tego, która część mózgu jest zajęta¹². Mogą to być zarówno objawy ruchowe, jak i niecharakterystyczne doznania zmysłowe czy emocjonalne.

Czynniki wpływające na objawy

Objawy padaczki mogą być modyfikowane przez różne czynniki. Wiek pacjenta ma istotne znaczenie – u osób starszych napady mogą przebiegać z mniejszą liczbą konwulsji, większą dezorientacją i dłuższym czasem rekonwalescencji¹³. Okres po napadzie u starszych dorosłych może trwać znacznie dłużej niż u młodszych osób, nawet wiele godzin lub dni¹³.

Istotne jest również to, że objawy mogą być mylone z innymi schorzeniami, szczególnie u osób starszych. Utrata pamięci, dezorientacja i trudności z odnajdywaniem słów, które są częstymi objawami pourazowymi padaczki, mogą być błędnie interpretowane jako symptomy demencji¹⁴. Główną różnicą jest to, że w padaczce objawy mają charakter epizodyczny¹⁴.

Kiedy szukać pomocy medycznej

Większość napadów epileptycznych trwa od 30 sekund do 2 minut¹⁵. Jeśli napad trwa dłużej niż 5 minut, konieczne jest natychmiastowe wezwanie pomocy medycznej¹⁵. Stan padaczkowy (status epilepticus) to sytuacja, w której napad trwa dłużej niż 5 minut lub występuje seria napadów bez odzyskania przytomności między nimi¹⁶. Jest to zagrożenie życia wymagające natychmiastowego leczenia.

Należy również pamiętać, że napady mogą znacząco wpływać na zdrowie psychiczne pacjentów. Często współwystępują z nimi objawy lęku i depresji¹⁶. Padaczka może również zwiększać ryzyko urazów związanych z nagłą utratą przytomności i kontroli nad ciałem¹⁶.

Długoterminowy wpływ na jakość życia

Padaczka może różnie wpływać na życie pacjentów. Dla większości osób, przy odpowiednim leczeniu farmakologicznym, wpływ na codzienne funkcjonowanie jest niewielki³. Jednak niektórzy pacjenci mają napady, które są trudniejsze do kontrolowania i wymagają większego wsparcia³. Padaczka może być chorobą trwającą całe życie lub może się poprawić z czasem, w zależności od typu napadów, ich częstości i skuteczności leczenia³.