Mebendazol – porównanie substancji czynnych

Mebendazol, albendazol i pyrantel to leki przeciwpasożytnicze stosowane w leczeniu owsicy i innych zakażeń pasożytniczych, różniące się zakresem działania i bezpieczeństwem u dzieci oraz kobiet w ciąży.

Porównywane substancje czynne – czym się charakteryzują?

Mebendazol, albendazol i pyrantel należą do grupy leków przeciwpasożytniczych, które stosuje się w leczeniu zakażeń wywołanych przez robaki jelitowe. Wszystkie te substancje są dostępne w postaci tabletek lub zawiesin doustnych, a ich głównym celem jest usunięcie pasożytów z organizmu. Mebendazol i albendazol to pochodne benzimidazolu, które działają poprzez zaburzanie funkcjonowania komórek pasożytów, natomiast pyrantel jest pochodną tetrahydropirymidyny i działa przez porażenie mięśni pasożytów, co prowadzi do ich usunięcia z przewodu pokarmowego¹²³⁴⁵. Leki te są stosowane głównie w leczeniu owsicy, glistnicy oraz innych inwazji pasożytniczych.

Wskazania terapeutyczne – kiedy są stosowane?

Choć wszystkie trzy substancje stosuje się w leczeniu zakażeń pasożytniczych, zakres ich zastosowań jest nieco inny:

• Mebendazol jest wskazany w leczeniu zakażeń wywołanych przez owsika, glistę ludzką, włosogłówkę, tęgoryjca dwunastniczego i tęgoryjca amerykańskiego⁶.
• Albendazol wykazuje szerokie spektrum działania – stosuje się go w leczeniu owsicy, glistnicy, zakażenia tęgoryjcem, włosogłówką, a także strongyloidozy i tasiemczycy⁷⁸.
• Pyrantel stosowany jest przede wszystkim w leczeniu owsicy, a także zakażeń wywołanych przez glistę ludzką, tęgoryjca i niektóre inne robaki obłe⁹¹⁰.

Warto zwrócić uwagę, że albendazol ma najszerszy zakres wskazań spośród tych leków, natomiast pyrantel jest często wybierany w leczeniu owsicy, szczególnie u dzieci⁷¹⁰.

Działanie i właściwości farmakokinetyczne

Mechanizmy działania mebendazolu i albendazolu są zbliżone – oba zaburzają procesy życiowe pasożytów poprzez hamowanie tworzenia tubuliny, co prowadzi do śmierci pasożyta¹²³. Pyrantel natomiast działa inaczej – poraża mięśnie pasożyta, co ułatwia jego usunięcie z przewodu pokarmowego⁴⁵.

Jeśli chodzi o losy leku w organizmie:

• Mebendazol i albendazol bardzo słabo wchłaniają się z przewodu pokarmowego, dzięki czemu działają głównie w miejscu bytowania pasożytów. Albendazol jest jednak szybko metabolizowany do czynnego metabolitu, który krąży we krwi dłużej niż mebendazol¹¹¹²¹³.
• Pyrantel również bardzo słabo wchłania się z przewodu pokarmowego, przez co jego działanie jest miejscowe i praktycznie nie działa ogólnoustrojowo¹⁴¹⁵.

Wszystkie trzy leki wydalane są głównie z kałem, w postaci niezmienionej lub jako metabolity^1112131415.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Podobieństwem dla wszystkich trzech leków jest przeciwwskazanie w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub którykolwiek składnik preparatu^1617181920. Jednak różnią się one innymi przeciwwskazaniami:

• Mebendazol – nie powinien być stosowany u dzieci poniżej 1 roku życia oraz u osób z rzadkimi zaburzeniami metabolizmu cukrów²¹.
• Albendazol – przeciwwskazany jest w ciąży i u kobiet, które mogą być w ciąży. U dzieci w wieku poniżej 2 lat należy zachować szczególną ostrożność, zwłaszcza ze względu na zawartość alkoholu benzylowego w niektórych postaciach¹⁷¹⁸.
• Pyrantel – nie powinien być stosowany jednocześnie z piperazyną oraz u osób z miastenią (chorobą mięśni). U dzieci poniżej 2 lat i o masie ciała poniżej 11 kg należy zachować szczególną ostrożność i stosować wyłącznie pod nadzorem lekarza¹⁹²⁰²².

Każdy z leków może powodować działania niepożądane, jednak są one zwykle łagodne i dotyczą głównie przewodu pokarmowego lub skóry. W przypadku mebendazolu i albendazolu istnieje ryzyko reakcji alergicznych oraz zaburzeń czynności wątroby, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu²³²⁴²⁵.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Stosowanie leków przeciwpasożytniczych u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz u osób z zaburzeniami funkcji wątroby lub nerek wymaga szczególnej ostrożności:

• Dzieci: Mebendazol i albendazol mogą być stosowane u dzieci powyżej 2 lat, przy czym albendazol jest również dostępny w formie zawiesiny, co ułatwia podawanie młodszym dzieciom. Pyrantel w postaci zawiesiny jest przeznaczony dla dzieci od 2 lat, natomiast tabletki – od 6 lat^2627282930.
• Kobiety w ciąży: Mebendazol i albendazol są przeciwwskazane w ciąży, szczególnie w pierwszym trymestrze. Pyrantel nie jest zalecany w ciąży, chyba że korzyści przewyższają potencjalne ryzyko^3132333435.
• Karmienie piersią: Mebendazol powinien być stosowany z ostrożnością, ponieważ przenika do mleka w niewielkich ilościach. Albendazol i pyrantel nie są zalecane podczas karmienia piersią, o ile nie jest to konieczne^3132333435.
• Osoby z zaburzeniami wątroby lub nerek: Wszystkie trzy leki wymagają zachowania ostrożności u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby. W przypadku pyrantelu może być konieczne zmniejszenie dawki, a u osób z ciężką niewydolnością wątroby stosowanie albendazolu wymaga ścisłego monitorowania^{23363729383022}.
• Kierowcy: Mebendazol nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów. Albendazol może powodować zawroty głowy, dlatego należy zachować ostrożność. Pyrantel nie został pod tym kątem przebadany, ale nie ma doniesień o negatywnym wpływie^3940414243.

Porównanie – najważniejsze różnice i podobieństwa

Leki przeciwpasożytnicze – wybór zależy od sytuacji

Mebendazol, albendazol i pyrantel to skuteczne leki stosowane w leczeniu zakażeń pasożytniczych. Różnią się one zakresem działania, bezpieczeństwem stosowania u dzieci, kobiet w ciąży oraz osobach z chorobami wątroby. Mebendazol i albendazol mają podobny mechanizm działania, ale albendazol działa na szerszy zakres pasożytów. Pyrantel jest często wybierany do leczenia owsicy, zwłaszcza u młodszych dzieci, ze względu na wygodną postać zawiesiny i łagodne działanie miejscowe. Wybór odpowiedniego leku powinien być dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta, rodzaju zakażenia oraz wieku i stanu zdrowia.