Ogólne zasady dawkowania chlorheksydyny

Chlorheksydyna jest dostępna w różnych postaciach: jako tabletki do ssania, płyny do płukania jamy ustnej, aerozole, roztwory na skórę oraz preparaty do dezynfekcji błon śluzowych. Dawkowanie i częstotliwość stosowania zależą od rodzaju produktu, wskazania oraz wieku pacjenta.

Tabletki do ssania

  • Dorośli i dzieci od 12 lat: 1 tabletka co 2 godziny, maksymalnie do 8 tabletek na dobę w przypadku preparatów z chloroheksydyną i benzokainą12, lub 4 razy dziennie po 1 tabletce w przypadku tabletek z dodatkiem kwasu askorbowego3.
  • Dzieci od 6 lat: 3–5 tabletek na dobę w przypadku preparatów z chloroheksydyną i lidokainą45.
  • Tabletkę należy ssać powoli, nie rozgryzać ani nie połykać1.
  • Preparaty te przeznaczone są do krótkotrwałego stosowania (najczęściej 3–5 dni), jeśli objawy nie ustępują, należy skonsultować się z lekarzem42.

Płyny i roztwory do płukania jamy ustnej

  • Dorośli i dzieci powyżej 12 lat: 10–15 ml płynu do płukania jamy ustnej przez 1 minutę, 2 razy dziennie67. Nie należy płynu połykać.
  • Dzieci powyżej 6 lat: taki sam schemat dawkowania jak dla dorosłych7.
  • Nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 6 lub 12 lat bez wyraźnego zalecenia lekarza87.
  • Nie stosować dłużej niż 4–5 tygodni bez konsultacji lekarskiej67.

Aerozole do jamy ustnej

  • Dorośli i młodzież od 12 lat: 3–5 dawek jednorazowo, 6–10 razy na dobę910.
  • Dzieci od 30. miesiąca życia: 2–3 dawki jednorazowo, 3–5 razy na dobę910.
  • Stosować do 3–4 dni; jeśli objawy nie ustępują, konieczna jest konsultacja z lekarzem910.
  • Nie stosować u dzieci poniżej 30 miesięcy1110.

Roztwory na skórę

  • Preparaty do dezynfekcji skóry (przed zabiegami, operacjami, do mycia rąk): ilość i sposób użycia zależą od celu zastosowania i produktu, np. 5 ml na ręce i przedramiona przez 1 minutę do mycia rąk, do dezynfekcji skóry przed operacją – przemywać powierzchnię tamponem nasączonym preparatem, czynność powtórzyć1213.
  • Do dezynfekcji pola operacyjnego: przemyć powierzchnię, osuszyć i powtórzyć procedurę13.
  • Preparaty przeznaczone do dezynfekcji nie wymagają rozcieńczania1415.
  • Nie stosować na uszkodzoną skórę, otwarte rany ani błony śluzowe (wyjątkiem są specjalne preparaty do błon śluzowych)161718.

Preparaty do błon śluzowych

  • Roztwór nanieść jednokrotnie, całkowicie pokrywając odkażaną powierzchnię, i pozostawić na 60 sekund. Przy podejrzeniu zakażenia HBV – pozostawić do 30 minut19.
Ważne:

  • Chlorheksydyna jest stosowana wyłącznie miejscowo – nie należy jej połykać ani wprowadzać do jam ciała2018.
  • Nie stosować u dzieci poniżej określonego wieku (najczęściej poniżej 6 lub 12 lat, w zależności od produktu)811.
  • Preparaty na skórę nie są przeznaczone do stosowania na błony śluzowe (np. w jamie ustnej) – wyjątkiem są specjalnie przeznaczone do tego produkty1619.
  • Długotrwałe stosowanie może powodować przebarwienia zębów, języka lub protez2021.

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • Dzieci w wieku poniżej 6 lat: większość preparatów jest przeciwwskazana lub niezalecana82223.
  • Dzieci od 6 lat: 3–5 tabletek do ssania na dobę (w preparatach z lidokainą)45.
  • Dzieci od 30. miesiąca życia: 2–3 dawki aerozolu jednorazowo, 3–5 razy dziennie910.
  • Dzieci powyżej 6 lub 12 lat: mogą stosować płyny do płukania jamy ustnej oraz niektóre tabletki do ssania według schematu dla dorosłych87.

Pacjenci w podeszłym wieku

  • Nie ma konieczności modyfikacji dawki – stosuje się schematy jak dla dorosłych, chyba że lekarz zaleci inaczej8.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

  • Brak szczegółowych danych dotyczących konieczności zmiany dawkowania – chlorheksydyna stosowana jest miejscowo, nie wykazuje istotnego wchłaniania do organizmu2425.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

  • Nie ma danych o konieczności modyfikacji dawkowania. W przypadku chorób wątroby należy zachować ostrożność przy stosowaniu preparatów zawierających etanol26.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

  • Brak szczególnych przeciwwskazań do stosowania miejscowej chlorheksydyny, jednak decyzję o zastosowaniu powinien podjąć lekarz2427.
  • Należy unikać stosowania preparatów z dużą zawartością alkoholu28.

Dawkowanie w zależności od wskazania i postaci leku

Dawkowanie chlorheksydyny może się różnić w zależności od leczonego schorzenia oraz postaci leku:

  • Stany zapalne jamy ustnej i gardła – tabletki do ssania, płyny do płukania, aerozole (dawkowanie jak wyżej)369.
  • Dezynfekcja skóry i rąk przed zabiegami – roztwory na skórę, preparaty do mycia rąk (stosować według instrukcji produktu, najczęściej 5–25 ml, wcierać przez określony czas)1213.
  • Dezynfekcja błon śluzowych – specjalne roztwory do błon śluzowych, nanosić jednokrotnie i pozostawić przez 1 minutę19.
Stosowanie chlorheksydyny – na co uważać?

  • Nie przekraczaj maksymalnej dobowej liczby tabletek lub dawek, określonej przez producenta – np. nie więcej niż 8–10 tabletek do ssania na dobę dla dorosłych14.
  • Nie używaj dłużej niż zalecany czas (najczęściej 3–14 dni dla tabletek, 4–5 tygodni dla płynów do płukania), chyba że lekarz zdecyduje inaczej629.
  • Przy przedawkowaniu mogą wystąpić objawy niepożądane, jednak chlorheksydyna słabo wchłania się z przewodu pokarmowego, więc ryzyko zatrucia jest niskie3024.
  • Preparaty na skórę nie są przeznaczone do stosowania na błony śluzowe lub rany1617.

Tabela podsumowująca dawkowanie chlorheksydyny

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli Tabletki do ssania: 1 co 2 godziny (do 8–10/dobę), płyn do płukania jamy ustnej: 10–15 ml 2x/dobę, aerozol: 3–5 dawek 6–10x/dobę, roztwory na skórę: zgodnie z instrukcją produktu
Dzieci od 6 lat Tabletki do ssania: 3–5/dobę, płyn do płukania jamy ustnej: jak u dorosłych, aerozol: 2–3 dawki 3–5x/dobę
Dzieci poniżej 6 lat Przeciwwskazane lub niezalecane
Pacjenci w podeszłym wieku Jak u dorosłych, bez konieczności modyfikacji
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek/wątroby Brak konieczności modyfikacji, stosowanie miejscowe
Kobiety w ciąży/karmiące piersią Stosować wyłącznie miejscowo po konsultacji z lekarzem, unikać preparatów z alkoholem

Chlorheksydyna – skuteczne i bezpieczne dawkowanie

Chlorheksydyna jest skutecznym środkiem antyseptycznym, którego dawkowanie zależy od postaci leku, drogi podania oraz wieku pacjenta. W większości przypadków schematy dawkowania są jasno określone przez producenta, a preparaty są przeznaczone do krótkotrwałego stosowania. Bezpieczne użycie chlorheksydyny wymaga przestrzegania zaleceń dotyczących maksymalnej dawki dobowej i długości terapii. Dzięki temu można skutecznie zwalczać infekcje i stany zapalne, minimalizując ryzyko działań niepożądanych634.

Pytania i odpowiedzi

Jak często można stosować chlorheksydynę w tabletkach do ssania?

Zwykle 1 tabletkę co 2 godziny, maksymalnie do 8–10 tabletek na dobę dla dorosłych, w zależności od preparatu.14

Czy dzieci mogą stosować chlorheksydynę?

Dzieci powyżej 6 lat mogą stosować wybrane preparaty, młodszym dzieciom nie zaleca się stosowania chlorheksydyny bez wyraźnego zalecenia lekarza.822

Jak długo można stosować płyn do płukania jamy ustnej z chlorheksydyną?

Zazwyczaj nie dłużej niż 4–5 tygodni, chyba że lekarz zdecyduje inaczej.6

Czy chlorheksydynę można stosować na skórę?

Tak, są specjalne roztwory do dezynfekcji skóry, należy je stosować zgodnie z instrukcją na opakowaniu.1213

Czy chlorheksydyna jest bezpieczna w ciąży?

Brak szczególnych przeciwwskazań do stosowania miejscowego, jednak decyzję o użyciu powinien podjąć lekarz.24