Ogólne zasady dawkowania chlorheksydyny
Chlorheksydyna jest dostępna w różnych postaciach: jako tabletki do ssania, płyny do płukania jamy ustnej, aerozole, roztwory na skórę oraz preparaty do dezynfekcji błon śluzowych. Dawkowanie i częstotliwość stosowania zależą od rodzaju produktu, wskazania oraz wieku pacjenta.
Tabletki do ssania
- Dorośli i dzieci od 12 lat: 1 tabletka co 2 godziny, maksymalnie do 8 tabletek na dobę w przypadku preparatów z chloroheksydyną i benzokainą12, lub 4 razy dziennie po 1 tabletce w przypadku tabletek z dodatkiem kwasu askorbowego3.
- Dzieci od 6 lat: 3–5 tabletek na dobę w przypadku preparatów z chloroheksydyną i lidokainą45.
- Tabletkę należy ssać powoli, nie rozgryzać ani nie połykać1.
- Preparaty te przeznaczone są do krótkotrwałego stosowania (najczęściej 3–5 dni), jeśli objawy nie ustępują, należy skonsultować się z lekarzem42.
Płyny i roztwory do płukania jamy ustnej
- Dorośli i dzieci powyżej 12 lat: 10–15 ml płynu do płukania jamy ustnej przez 1 minutę, 2 razy dziennie67. Nie należy płynu połykać.
- Dzieci powyżej 6 lat: taki sam schemat dawkowania jak dla dorosłych7.
- Nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 6 lub 12 lat bez wyraźnego zalecenia lekarza87.
- Nie stosować dłużej niż 4–5 tygodni bez konsultacji lekarskiej67.
Aerozole do jamy ustnej
- Dorośli i młodzież od 12 lat: 3–5 dawek jednorazowo, 6–10 razy na dobę910.
- Dzieci od 30. miesiąca życia: 2–3 dawki jednorazowo, 3–5 razy na dobę910.
- Stosować do 3–4 dni; jeśli objawy nie ustępują, konieczna jest konsultacja z lekarzem910.
- Nie stosować u dzieci poniżej 30 miesięcy1110.
Roztwory na skórę
- Preparaty do dezynfekcji skóry (przed zabiegami, operacjami, do mycia rąk): ilość i sposób użycia zależą od celu zastosowania i produktu, np. 5 ml na ręce i przedramiona przez 1 minutę do mycia rąk, do dezynfekcji skóry przed operacją – przemywać powierzchnię tamponem nasączonym preparatem, czynność powtórzyć1213.
- Do dezynfekcji pola operacyjnego: przemyć powierzchnię, osuszyć i powtórzyć procedurę13.
- Preparaty przeznaczone do dezynfekcji nie wymagają rozcieńczania1415.
- Nie stosować na uszkodzoną skórę, otwarte rany ani błony śluzowe (wyjątkiem są specjalne preparaty do błon śluzowych)161718.
Preparaty do błon śluzowych
- Roztwór nanieść jednokrotnie, całkowicie pokrywając odkażaną powierzchnię, i pozostawić na 60 sekund. Przy podejrzeniu zakażenia HBV – pozostawić do 30 minut19.
- Chlorheksydyna jest stosowana wyłącznie miejscowo – nie należy jej połykać ani wprowadzać do jam ciała2018.
- Nie stosować u dzieci poniżej określonego wieku (najczęściej poniżej 6 lub 12 lat, w zależności od produktu)811.
- Preparaty na skórę nie są przeznaczone do stosowania na błony śluzowe (np. w jamie ustnej) – wyjątkiem są specjalnie przeznaczone do tego produkty1619.
- Długotrwałe stosowanie może powodować przebarwienia zębów, języka lub protez2021.
Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
- Dzieci w wieku poniżej 6 lat: większość preparatów jest przeciwwskazana lub niezalecana82223.
- Dzieci od 6 lat: 3–5 tabletek do ssania na dobę (w preparatach z lidokainą)45.
- Dzieci od 30. miesiąca życia: 2–3 dawki aerozolu jednorazowo, 3–5 razy dziennie910.
- Dzieci powyżej 6 lub 12 lat: mogą stosować płyny do płukania jamy ustnej oraz niektóre tabletki do ssania według schematu dla dorosłych87.
Pacjenci w podeszłym wieku
- Nie ma konieczności modyfikacji dawki – stosuje się schematy jak dla dorosłych, chyba że lekarz zaleci inaczej8.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
- Brak szczegółowych danych dotyczących konieczności zmiany dawkowania – chlorheksydyna stosowana jest miejscowo, nie wykazuje istotnego wchłaniania do organizmu2425.
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby
- Nie ma danych o konieczności modyfikacji dawkowania. W przypadku chorób wątroby należy zachować ostrożność przy stosowaniu preparatów zawierających etanol26.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią
- Brak szczególnych przeciwwskazań do stosowania miejscowej chlorheksydyny, jednak decyzję o zastosowaniu powinien podjąć lekarz2427.
- Należy unikać stosowania preparatów z dużą zawartością alkoholu28.
Dawkowanie w zależności od wskazania i postaci leku
Dawkowanie chlorheksydyny może się różnić w zależności od leczonego schorzenia oraz postaci leku:
- Stany zapalne jamy ustnej i gardła – tabletki do ssania, płyny do płukania, aerozole (dawkowanie jak wyżej)369.
- Dezynfekcja skóry i rąk przed zabiegami – roztwory na skórę, preparaty do mycia rąk (stosować według instrukcji produktu, najczęściej 5–25 ml, wcierać przez określony czas)1213.
- Dezynfekcja błon śluzowych – specjalne roztwory do błon śluzowych, nanosić jednokrotnie i pozostawić przez 1 minutę19.
- Nie przekraczaj maksymalnej dobowej liczby tabletek lub dawek, określonej przez producenta – np. nie więcej niż 8–10 tabletek do ssania na dobę dla dorosłych14.
- Nie używaj dłużej niż zalecany czas (najczęściej 3–14 dni dla tabletek, 4–5 tygodni dla płynów do płukania), chyba że lekarz zdecyduje inaczej629.
- Przy przedawkowaniu mogą wystąpić objawy niepożądane, jednak chlorheksydyna słabo wchłania się z przewodu pokarmowego, więc ryzyko zatrucia jest niskie3024.
- Preparaty na skórę nie są przeznaczone do stosowania na błony śluzowe lub rany1617.
Tabela podsumowująca dawkowanie chlorheksydyny
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli | Tabletki do ssania: 1 co 2 godziny (do 8–10/dobę), płyn do płukania jamy ustnej: 10–15 ml 2x/dobę, aerozol: 3–5 dawek 6–10x/dobę, roztwory na skórę: zgodnie z instrukcją produktu |
| Dzieci od 6 lat | Tabletki do ssania: 3–5/dobę, płyn do płukania jamy ustnej: jak u dorosłych, aerozol: 2–3 dawki 3–5x/dobę |
| Dzieci poniżej 6 lat | Przeciwwskazane lub niezalecane |
| Pacjenci w podeszłym wieku | Jak u dorosłych, bez konieczności modyfikacji |
| Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek/wątroby | Brak konieczności modyfikacji, stosowanie miejscowe |
| Kobiety w ciąży/karmiące piersią | Stosować wyłącznie miejscowo po konsultacji z lekarzem, unikać preparatów z alkoholem |
Chlorheksydyna – skuteczne i bezpieczne dawkowanie
Chlorheksydyna jest skutecznym środkiem antyseptycznym, którego dawkowanie zależy od postaci leku, drogi podania oraz wieku pacjenta. W większości przypadków schematy dawkowania są jasno określone przez producenta, a preparaty są przeznaczone do krótkotrwałego stosowania. Bezpieczne użycie chlorheksydyny wymaga przestrzegania zaleceń dotyczących maksymalnej dawki dobowej i długości terapii. Dzięki temu można skutecznie zwalczać infekcje i stany zapalne, minimalizując ryzyko działań niepożądanych634.


















