Objawy grypy rozwijają się szybko i najczęściej obejmują: wysoką gorączkę, która pojawia się nagle i utrzymuje przez kilka dni. Choremu często towarzyszy silny ból głowy i gardła, a także suchy i męczący kaszel, który może utrzymywać się długo po ustąpieniu innych objawów. W przebiegu grypy katar zwykle nie występuje lub jest bardzo łagodny [1].

Jak dochodzi do zakażenia wirusem grypy?

Infekcja rozprzestrzenia się drogą kropelkową, co oznacza, że do zakażenia może dojść podczas zwykłej rozmowy z osobą chorą, a także w trakcie kaszlu i kichania. Wirus grypy może być przenoszony jeszcze przed wystąpieniem objawów oraz przez około 5-7 dni po zakażeniu. Ponadto wirus grypy może znajdować się na różnych przedmiotach, skąd łatwo może zostać przeniesiony w okolice ust, nosa i oczu. Dlatego warto pamiętać o regularnym myciu rąk oraz ich odkażaniu, a także dezynfekcji powierzchni i przedmiotów, zwłaszcza tych, z których korzysta duża grupa osób, np. w przychodniach czy aptekach [1,2].

Jakie są powikłania po grypie?

U większości osób pełny powrót do zdrowia może zająć kilka dni, jednak w pewnych grupach pacjentów istnieje wyższe ryzyko wystąpienia powikłań po grypie. Szczególnie narażone na powikłania po grypie są dzieci, seniorzy oraz kobiety w ciąży, a także osoby z obniżoną odpornością i chorobami przewlekłymi.

Niedoleczona grypa może powodować następujące problemy zdrowotne:

• wtórne bakteryjne zapalenie płuc – nieleczona lub niedoleczona grypa może wywoływać nadkażenie bakteriami, najczęściej paciorkowcami lub gronkowcami. W większości przypadków wymaga leczenia antybiotykami. Jeśli jednak terapia nie zostanie podjęta, może dojść do sepsy, co stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia;
• zapalenie mięśnia sercowego – wirus grypy może atakować mięsień sercowy, prowadząc do stanu zapalnego. Typowe objawy obejmują ogólne osłabienie, ból w klatce piersiowej, duszność oraz arytmię. Nie trudno zauważyć, że pogrypowe zapalenie mięśnia sercowego może nieść poważne konsekwencje, które mogą wymagać hospitalizacji;
• zapalenie mięśni – to dość rzadkie powikłanie polegające na rozwoju stanu zapalnego mięśni, które powoduje osłabienie, ból oraz sztywność, najczęściej w obrębie kończyn dolnych. Pierwsze objawy mogą pojawić się kilka dni po infekcji i zazwyczaj są łagodne. Leczenie polega na odpoczynku, nawadnianiu organizmu oraz, jeśli to konieczne, stosowaniu leków przeciwbólowych;
• zapalenie mózgu lub opon mózgowych – to rzadkie, ale poważne powikłanie neurologiczne, którego może prowadzić do bólu głowy, drgawek oraz uszkodzenia mózgu;
• zespół ostrej niewydolności oddechowej (ARDS) – to powikłanie, w przebiegu którego dochodzi do silnego stanu zapalnego płuc objawiającego się dusznością, spadkiem poziomu tlenu we krwi oraz sinicą. Jest to stan wymagający natychmiastowej interwencji medycznej;
• niewydolność wielonarządową – zakażenie wirusem grypy, szczególnie jeśli jest nieleczone lub niewłaściwie leczone, w skrajnych przypadkach może prowadzić do uszkodzenia wielu narządów, takich jak płuca, serce, nerki oraz wątroby. Jest to stan zagrażający życiu;
• zaostrzenie chorób przewlekłych – infekcja wirusem grypy może pogorszyć stan zdrowia osób, które zmagają się z chorobami przewlekłymi, takimi jak przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), astma, niewydolność serca oraz cukrzyca;
• zapalenie zatok i ucha środkowego – grypa może prowadzić do rozwoju zapalenia zatok i/lub infekcji w obrębie ucha środkowego;
• powikłania pogrypowe u kobiet w ciąży – mogą obejmować m.in. przedwczesny poród, niską masę urodzeniowa dziecka, poronienie, wystąpienie zakrzepicy u matki, a także zwiększone ryzyko wad wrodzonych lub zaburzeń neurologicznych u dziecka [1-3].

Po jakim czasie występują powikłania po grypie?

Powikłania po grypie mogą wystąpić w różnym czasie, w zależności od stanu zdrowia pacjenta i rodzaju powikłania. Najczęściej pojawiają się w ciągu kilku dni do dwóch tygodni od wystąpienia pierwszych objawów grypy. W przypadku osób o osłabionym układzie odpornościowym, starszych, dzieci oraz osób z chorobami przewlekłymi, ryzyko powikłań jest większe.

Jak uniknąć powikłań po grypie?

Uniknięcie powikłań po grypie wymaga podjęcia odpowiednich działań, zarówno profilaktycznych, jak i szybkiego reagowania na pierwsze oznaki rozwoju infekcji. Oto wskazówki dotyczące tego, jak możesz uniknąć powikłań po grypie:

• przeprowadzaj szczepienia – jest to najskuteczniejsza forma profilaktyki. Choć nie daje 100% ochrony, może zmniejszyć intensywność i czas trwania objawów w przypadku infekcji wirusem grypy oraz zmniejszyć ryzyko rozwoju powikłań. Szczepienie przeciwko wirusowi grypy należy wykonywać co roku, ponieważ wirus mutuje, a preparaty muszą być dostosowane do aktualnych wersji wirusa. Szczepienia są szczególnie ważne dla osób starszych, dzieci, pacjentów z chorobami przewlekłymi oraz kobiet w ciąży, dla których są bezpieczne;
• w przypadku infekcji wykonaj test – aby upewnić się, że masz grypę, możesz wykonać tzw. test combo, dostępny w aptekach. Testy te wykonują także niektóre przychodnie. Pozwoli to potwierdzić, czy infekcja to faktycznie grypa;
• skonsultuj się z lekarzem – jeśli masz do czynienia z grypą, specjalista dobierze odpowiednie leki, co pozwoli skrócić czas trwania infekcjii zmniejszy ryzyko wystąpienia powikłań. Jednym z takich leków może być oseltamiwir, który działa najlepiej, gdy zostanie podany w ciągu 48 godzin od wystąpienia objawów. Lek może być również stosowany profilaktycznie u osób, które miały kontakt z chorym;
• pozwól sobie na odpoczynek – wysiłek fizyczny i praca mogą osłabić odporność i zwiększyć ryzyko powikłań, a nieleczona grypa może prowadzić do poważnych komplikacji;
• nawadniaj organizm – dzięki temu uregulujesz temperaturę ciała, a także przyspieszysz proces powrotu do zdrowia [1-3].

Podsumowanie

Zakażenia wirusem grypy w Polsce są najczęstsze od października do kwietnia. Infekcja łatwo się rozprzestrzenia, a chory może zarażać innych jeszcze przed wystąpieniem objawów. Powikłania pogrypowe są szczególnie groźne dla dzieci, seniorów, kobiet w ciąży i osób przewlekle chorych.  W przypadku infekcji wirusem grypy należy szybko reagować i dać organizmowi czas na regenerację, by uniknąć powikłań.

Jest to nieprzyjemne, ale subiektywne uczucie, znacząco utrudniające normalne funkcjonowanie. Ból zęba mogą mieć różne postacie, może nasilać się w nocy, po kontakcie z ciepłym lub zimnym pożywieniem. Często ma charakter ostrego bólu, który trudno wytrzymać, czasami towarzyszy mu obrzęk policzka. Do najczęstszych przyczyn bólu zębów należą:

• stan zapalny zęba oraz choroba dobrze unerwionej i unaczynionej miazgi zębowej – pacjent najczęściej jest wtedy w stanie wskazać dokładnie bolący ząb;
• choroba przyzębia albo nadwrażliwości zębiny – ostry ból po kontakcie z ciepłym/zimnym, słodkim/kwaśnym/słonym czy mechanicznym myciu zębów;
• ból zębów przedtrzonowych i trzonowych charakterystycznie nasilający się podczas pochylania głowy może pochodzić od zatok;
• bóle zębów często towarzyszą migrenom;
• ból zęba może towarzyszyć problemom z sercem, najczęściej jest kłujący i promieniuje w stronę szyi, nie boli bardziej gdy dotyka się zębów, nasila się za to po aktywności fizycznej;
• może dojść również do tzw. neuropatycznego bólu zębów, kiedy doszło do uszkodzenia układu nerwowego [1]. 

Kiedy konieczna jest wizyta u dentysty?

Jak wspomniano powyżej, wiele rodzajów bólów zęba może mieć podłoże pozazębowe. Pomimo to, większość przypadków wymaga wizyty u stomatologa. Szybka wizyta jest zalecana szczególnie wtedy, gdy bólowi zęba towarzyszy gorączka, trudności w połykaniu czy obrzęk twarzy. Również nagły, silny ból z reguły wymaga szybkiej konsultacji z dentystą. Nadwrażliwość zębów również powinna być z nim skonsultowana, ale nie jest to tak pilne, jak poprzednie przypadki [2]. 

Ból zęba w ciąży 

Ból zęba nie wybiera i może pojawić się zawsze, w każdym trymestrze ciąży. Tym bardziej, że kobiety w ciąży są bardziej narażone na nadwrażliwość zębów, a w okresie ciąży częściej dochodzi do rozpulchnienia dziąseł i krwawień. Przed zajściem w ciążę warto zadbać o zęby i wyleczyć wszystkie ubytki. Leczenie w czasie ciąży jest bardziej problematyczne, zawsze należy pamiętać, aby poinformować dentystę o swoim stanie. Trzeba również pamiętać, aby unikać zdjęcia RTG podczas ciąży [1,2]. 

Co na ból zęba w ciąży?

Ból zęba nie powinien być nigdy bagatelizowany, a szczególnie podczas ciąży, kiedy może prowadzić do groźnych powikłań. Ból zęba w ciąży nie powinien być pod żadnym pozorem lekceważony, a leki przeciwbólowe powinny jedynie pomóc dotrwać do wizyty u dentysty. Zdecydowanie najbezpieczniejszym lekiem przeciwbólowym w każdym trymestrze ciąży jest paracetamol. Niektórzy lekarze, w razie braku innej możliwości, dopuszczają zastosowanie w pierwszym i drugim trymestrze ciąży ibuprofenu, ketoprofenu i naproksenu. W przypadku ibuprofenu istnieją jednak doniesienia, że stosowany w pierwszym trymestrze ciąży może zwiększać ryzyko poronienia. Wszystkie trzy są przeciwwskazane w ciąży i należy ich używać jedynie, gdy lekarz oceni, że korzyści ich stosowania przewyższają potencjalne skutki uboczne. Inne niesteroidowe leki przeciwzapalne uznaje się za potencjalne niebezpieczne ze względu na brak odpowiednich danych [1]. 

Z domowych sposobów kobiety w ciąży mogą stosować zimne okłady na policzek czy bezpośrednio przykładane do zęba. Kostki lodu należy zawinąć w ręcznik i przyłożyć do policzka po stronie występujących dolegliwości. Można powtarzać kilka razy dziennie tego typu zabiegi. Kobiety w ciąży nie powinny stosować popularnych w domowym leczeniu bólów zęba olejku goździkowego oraz szałwii [2]. 

Jak uśmierzyć ból zęba w ciąży – przegląd preparatów 

W aptece występuje wiele preparatów przeciwbólowych mogących pomóc na ból zęba. Niestety większość z nich nie może być używana przez kobiety w ciąży. Przykładowe, które mogą być pod pewnymi warunkami stosowane, przedstawiono poniżej. 

Apap, tabletki powlekane 

O produkcie

• każda tabletka powlekana zawiera 500 mg paracetamolu;
• lek jest wskazany m.in. w bólach głowy, mięśni, menstruacyjnych, zębów oraz gorączce;
• podczas ciąży można stosować lek, ale w możliwie jak najmniejszej dawce przez jak najkrótszy czas [3].

Ibuprom, tabletki powlekane 

O produkcie

• 1 tabletka zawiera 200 mg ibuprofenu;
• produkt leczniczy jest wskazany w krótkotrwałym leczeniu bólów o słabym do umiarkowanego nasilenia, m.in. głowy, zębów, mięśni, kości, stawów czy podczas gorączki;
• jest bezwzględnie przeciwwskazany w III trymestrze ciąży;
• nie zaleca się jego stosowania podczas pierwszych sześciu miesięcy ciąży, ale lekarz może zdecydować o konieczności jego użycia [4].

Ketonal Active, kapsułki 

O produkcie

• 1 kapsułka zawiera 50 mg ketoprofenu;
• lek jest wskazany w krótkotrwałym leczeniu bólów o lekkim do umiarkowanego nasilenia, m.in. głowy, zębów, mięśni, kości, stawów czy podczas gorączki;
• jest bezwzględnie przeciwwskazany w III trymestrze ciąży;
• jego stosowania podczas I i II trymestru ciąży jest niewskazane, ale lekarz może zdecydować o konieczności jego użycia w przypadku braku innych możliwości [5]. 

Podsumowanie 

Zadbanie o dobrą kondycję zębów i jamy ustnej przed ciążą jest niezwykle ważne. Warto wcześniej wykonać wszystkie konieczne zabiegi, kiedy nie obowiązuje wiele restrykcji. Z leków przeciwbólowych, które mogą być zastosowane w okresie ciąży w każdym trymestrze wymieniany jest jedynie paracetamol. Niekiedy, w przypadku braku innych możliwości, lekarz może zdecydować o konieczności użycia mocniejszych leków, jak ibuprofen czy ketoprofen. Nie mogą być one jednak stosowane podczas całej ciąży.

Jeśli zmagasz się z grzybicą, prawdopodobnie zastanawiasz się nad najskuteczniejszym sposobem leczenia. Grzybica to poważna choroba, która może obejmować nie tylko skórę, ale także układy moczowy, rodny i inne. Gdy miejscowe leki przeciwgrzybicze nie przynoszą rezultatów, konieczne jest wdrożenie terapii doustnej. Wśród najczęściej stosowanych leków znajdują się flukonazol i nystatyna. Co wybrać – flukonazol czy nystatynę? Jak działają te leki i kiedy je stosować? Sprawdźmy.

Jak działają flukonazol i nystatyna w leczeniu grzybicy?

Na co jest flukonazol? Flukonazol to lek przeciwgrzybiczy z grupy triazoli. W jaki sposób flukonazol niszczy komórki grzybów? Błona komórkowa grzybów zbudowana jest m.in. z ergosterolu, który jest niezbędny do ich przeżycia oraz zachowania prawidłowego funkcjonowania. Ergosterol powstaje z innej substancji, tj. lanosterolu. Flukonazol hamuje działanie enzymu, który bierze udział we wspomnianej przemianie, wskutek czego dochodzi do zahamowania syntezy ergosterolu. W efekcie zwiększa się przepuszczalność błony komórkowej grzyba i dochodzi do jego zniszczenia [1,2]. 

A co z nystatyną. Jak ona działa? Kiedy stosować maść bez recepty z nystatyną? Nystatyna to antybiotyk o działaniu przeciwgrzybiczym. Związek ten łączy się ze wspomnianym wcześniej ergosterolem i prowadzi do powstania kanalików w błonie komórkowej grzyba. W efekcie wnętrze komórki wylewa się na zewnątrz i dochodzi do obumarcia komórki [3,4].

Jakie skutki uboczne ma flukonazol i nystatyna?

Flukonazol jest dość dobrze tolerowanym lekiem. Najczęściej pacjenci skarżą się na zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, mdłości, wymioty, bóle brzucha i biegunkę. Częściej zdarza się to u dzieci. Mogą pojawić się także bóle i zawroty głowy oraz wysypka. W badaniach krwi czasami obserwowano podwyższony poziom enzymów wątrobowych. Ma to charakter przejściowy [1,2].

Przy stosowaniu nystatyny działania niepożądane również obserwowane są dość rzadko i najczęściej to problemy żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty i biegunka oraz ból brzucha. Skutkiem ubocznym nystatyny mogą być skórne reakcje alergiczne, w tym zespół Stevensa-Johnsona, będący dość rzadkim działaniem niepożądanym. Większość problemów pojawia się po doustnym stosowaniu leku, natomiast przy stosowaniu miejscowym reakcje niepożądane zdarzają się rzadko [3,4].

Kiedy stosować leki przeciwgrzybicze?

Pojawiła się u ciebie jakaś infekcja grzybicza i zastanawiasz się, co wybrać? Flukonazol czy nystatynę? Już wyjaśniamy! Wskazania do stosowania flukonazolu obejmują szereg zakażeń spowodowanych grzybami. Będzie to kandydoza pochwy i narządów rodnych, jamy ustnej, gardła oraz przełyku. Flukonazol stosuje się także do leczenia ogólnoustrojowych zakażeń grzybami z rodzaju Candida. Lek ten podaje się także przy kryptokokowym zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych. Stosuje się go także do leczenia drożdżakowych zakażeń moczu i skóry. Flukonazol podawany doustnie to także lek do leczenia grzybicy paznokci. Poza zatwierdzonymi wskazaniami flukonazol stosuje się także do leczenia off-label, czyli poza tymi wskazaniami. Tutaj możemy wyróżnić blastomykozę, histoplazmozę oraz kokcydioidomykozę (głównie infekcji kości i stawów) [1,2].

A jak to wygląda w przypadku nystatyny? Nystatynę wykorzystuje się do leczenia drożdżakowych zakażeń układu pokarmowego, przełyku i jamy ustnej. W formie zawiesiny często jest ordynowana do terapii pleśniawek jamy ustnej – szczególnie u dzieci. Czasami nystatynę podaje się jako profilaktykę u pacjentów leczonych dużymi dawkami antybiotyków lub kortykosteroidów. W formie tabletek dopochwowych nystatynę stosuje się do leczenia grzybicy pochwy i sromu [3,4]. A kiedy brać nystatynę z antybiotykiem? Czy powinno stosować się takie połączenie? Nystatyna niszczy grzyby, a antybiotyk neutralizuje bakterie. Jednak podczas długotrwałej antybiotykoterapii mikrobiota jelit może ulec zaburzenia, co sprawia, że niebezpieczne grzyby mogą zacząć się rozwijać. Wtedy zasadne jest włączenie nystatyny jako leku przeciwgrzybiczego, ale profilaktycznie nie powinno stosować się brać nystatyny z antybiotykiem.

Jak wygląda dawkowanie omawianych leków?

Wiemy już, na co jest flukonazol i kiedy warto stosować, np. maść bez recepty z nystatyną. Ale jak brać te leki? Dawkowanie flukonazolu jest zróżnicowane i zależy od rodzaju choroby i jej intensywności. Poniżej omówimy wybrane schematy terapeutyczne. Do leczenia kryptokokowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych stosuje się dawki od 200 mg do 800 mg flukonazolu na dobę, a terapia może trwać nawet do 8 tygodni. Leczenie zakażenia grzybiczego przełyku i jamy ustnej opiera się na zastosowaniu dawki nasycającej do 400 mg substancji, a następnie do 200 mg na dobę przez około 3 tygodnie. Jeśli stwierdzi się obecność drożdżaków w moczu, to podaje się do 400 mg leku na dobę przez 3 tygodnie [1,2].

Jeśli chodzi o grzybice skóry, to dawkowanie wygląda zupełnie inaczej. Tutaj najczęściej podaje się 150 mg substancji raz na tydzień przez 6 tygodni (chociaż istnieją schematy, gdzie stosuje się 50 mg na dobę). W grzybicy paznokcie również podaje się 150 mg flukonazolu raz na tydzień, ale tutaj czas terapii może trwać nawet 12 miesięcy, gdyż stary paznokieć musi zostać całkowicie zastąpiony przez nowy. Jak wygląda dawkowanie flukonazolu przy grzybicy pochwy? Ttutaj podaje się 150 mg flukonazolu i jest to jednorazowa dawka. Podobnie sprawa wygląda przy zakażeniach żołędzi [1,2].

Dawkowanie nystatyny w leczeniu zakażeń grzybiczych polega na podawaniu najczęściej 1 lub 2 tabletek 4 razy na dobę. Terapia może trwać do 3 tygodni, a po ustąpieniu objawów powinno się jeszcze ją kontynuować do 2 dni. Jeśli podajemy ją jako profilaktyka antybiotykoterapii, to 1 tabletkę przyjmuje się 2 lub 3 razy na dobę. Nystatynę można stosować do pędzlowania jamy ustnej, gdyż występuje w formie zawiesiny. Pędzlowanie zwykle przeprowadza się u dzieci. U dorosłych należy przyjąć około 5 ml płynu i płukać nim jamę ustną tak długo, jak to możliwe. Takie płukanie powtarza się 4 razy na dobę. W przypadku leczenia zakażeń grzybiczych układu rodnego stosuje się od 1 do 2 tabletek dopochwowo na dobę przez 2 tygodnie [4].

Co jest bezpieczniejsze? Nystatyna czy flukonazol?

Każdy lek ma pewne działania niepożądane i przeciwwskazania. Zawsze należy o tym pamiętać i poinformować farmaceutę lub lekarza. Należy pamiętać, że wspomniane leki mogą nie być wskazane do stosowania w przypadku konkretnych grup pacjentów. Poniżej porównaliśmy profile bezpieczeństwa dla obu substancji – flukonazolu i nystatyny:

• flukonazol to lek, który podawany w I trymestrze ciąży może zwiększyć ryzyko poronienia i spowodować wady rozwojowe płodu. Z tego powodu nie powinno się go stosować, chyba że istnieje stan zagrażający życiu matki. Nystatyna również nie jest zalecana w trakcie ciąży. Co prawda lek praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego, ale nie ma dostatecznych danych o bezpieczeństwie tego leku;
• flukonazol i nystatyna nie są przeciwwskazane podczas karmienia piersią. Dawki, które przenikają do mleka po podaniu flukonazolu matce są niższe, niż te zalecane dziecku. W przypadku nystatyny nie ma pewności co do jej przenikania do mleka, a dodatkowo jest to lek, który podaje się noworodkom;
• oba leki można stosować podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. Nie zaburzają one koncentracji. Jedyne ryzyko przy stosowaniu flukonazolu to możliwe wystąpienie zawrotów głowy. Występuje ono najczęściej jedynie na początku terapii;
• nie ma potwierdzonych interakcji pomiędzy jednoczesnym przyjmowaniem nystatyny lub flukonazolu a spożywaniem alkoholu. Natomiast nie jest wskazane łączenie żadnych leków z alkoholem;
• nystatynę i flukonazol można stosować u osób w podeszłym wieku. Nie jest potrzebna modyfikacja dawek;
• jeśli flukonazol jest stosowany u pacjentów z niewydolnością nerek, to należy zachować ostrożność i zmniejszyć dawkę. Zależy to od klirensu kreatyniny i powinno zostać ustalone z lekarzem. Taka zmiana nie jest wymagana przy jednorazowym podawaniu leku. Przy niewydolności wątroby należy zachować ostrożność i obserwować pacjenta. Nie ma dostatecznych danych, które wskazywałyby na konieczność modyfikacji dawki;
• nystatyna praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego, dlatego nie ma potrzeby modyfikacji dawek u pacjentów cierpiących na niewydolność wątroby lub nerek. Natomiast u chorych z niewydolnością nerek oznaczano niewielkie ilości nystatyny we krwi, co należy wziąć pod uwagę [1-4].

Jakie są dostępne leki i drogi podania omawianych substancji?

Flukonazol występuje w formie leków do podania doustnego. Możemy tu wyróżnić syropy w dawce 5 mg/ml i kapsułki, kapsułki twarde oraz tabletki w dawkach 50 mg, 100 mg, 150 mg i 200 mg. Flukonazol można podawać także pozajelitowo (w formie infuzji). Są to preparaty w dawce 2 mg/ml. Czy istnieje flukonazol bez recepty? Czy istnieją jakiekolwiek zamienniki flukonazolu bez recepty? Niestety jest to lek dostępny jedynie na receptę lekarską.

A jak to wygląda w przypadku nystatyny? Czy istnieje nystatyna jako zamiennik bez recepty? Czy jest może maść bez recepty z nystatyną? Niestety to też tylko preparat na receptę. Nystatyna występuje jako lek do podawania doustnego, dopochwowego i na błony śluzowej jamy ustnej. Dawkę nystatyny określa się w jednostkach międzynarodowych (j.m.). W podaniu dopochwowym istnieje dawka 100000 j.m., a doustnie podaje się 500000 j.m. Nystatyna do podawania na błony śluzowe występuje w dawce 100000 j.m./ml.

Zamienniki i preparaty flukonazolu i nystatyny

W Tabeli 1. i 2. prezentujemy wybrane preparaty handlowe z nystatyną lub flukonazolem, które można nabyć w aptekach.

Podsumowanie

Flukonazol i nystatynę wykorzystuje się do leczenia zakażeń grzybiczych. Mechanizm działania nystatyny i flukonazolu jest nieco inny, ale efekt podobny. Oba leki są dość bezpieczne, a najczęstsze działania niepożądane dotyczą układu pokarmowego. Czy można stwierdzić, co jest lepsze? Nystatyna czy flukonazol? Nie da się odpowiedzieć na to pytanie, bo wszystko zależy od konkretnej jednostki chorobowej. Flukonazol wydaje się być substancją o szerszej ordynacji. Terapia zakażeń grzybiczych jest skomplikowana i często wymaga wielotygodniowego leczenia.

Obydwie substancje są niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi I generacji, dzięki temu wykazują działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe oraz przeciwgorączkowe. Ze względu na wysoką skuteczność tych substancji oraz stosunkowe bezpieczeństwo stosowania, można je spotkać w wielu preparatach bez recepty (chociaż są dostępne również na receptę) [1,2].

Jak działa ibuprofen i diklofenak?

Diklofenak i ibuprofen mają analogiczny mechanizm działania jak inne leki należące do niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Polega on na hamowaniu aktywności cyklooksygenaz COX-1 (odpowiada m.in. za syntezę prostaglandyn, czyli hormonów oddziaływujących na wiele ważnych procesów biologicznych) oraz COX-2 (ma udział w syntezie prostaglandyn prozapalnych). Warto zaznaczyć, że ibuprofen wykazuje mniejsze powinowactwo COX-1 niż diklofenak. Oznacza to, że hamuje słabiej aktywność COX-1 w porównaniu do diklofenaku. Dzięki temu występują różnice w działaniu tych dwóch substancji. Dodatkowo, oba leki hamują agregację płytek krwi, co odróżnia je od NLPZ-ów nowszej generacji. Nie mają one jednak tak silnego działania przeciwpłytkowego jak stosowany w tym celu (w małych dawkach) kwas acetylosalicylowy [1,2]. 

Jakie skutki uboczne ma diklofenak i ibuprofen?

Obydwa leki mogą wywoływać różnego rodzaju działania niepożądane. Ibuprofen dla przykładu, może podrażniać żołądek, co znacznie zwiększa ryzyko wrzodów czy krwawień. Może on również powodować bóle i zawroty głowy, problemy z widzeniem czy zwiększać ryzyko zawału serca albo udaru. Z drugiej strony diklofenak może powodować podobne skutki uboczne jak wrzody żołądka czy krwawienia. W jego przypadku częściej mogą wystąpić reakcje skórne, takie jak wysypka lub świąd. Diklofenak również może prowadzić do uszkodzenia wątroby podczas długotrwałego stosowania. W przypadku tych leków ważne jest, aby używać ich doraźnie, co znacznie zmniejsza szansę wystąpienia skutków ubocznych [1,2]. 

Kiedy stosuje się obie substancje?

Obydwie substancje są stosowane w bólach różnego rodzaju o słabym lub umiarkowanym nasileniu. Mogą to być m.in. bóle głowy, mięśni, stawów, kości czy zębów. Są one również wskazane w zbijaniu gorączki, infekcjach czy reumatoidalnym zapaleniu stawów. Pomimo zbliżonych wskazań, diklofenak częściej jest polecany w przypadku bólów mięśniowo-stawowych czy zapaleniu stawów. Z kolei ibuprofen jest częstym wyborem przy bólach głowy, miesiączkowych czy infekcjach [1,2].

Jak stosować diklofenak i ibuprofen?

W przypadku leków z grupy NLPZ powinno się je stosować doraźnie, w jak najmniejszych dawkach i najkrótszym czasie. Dawki tych dwóch substancji mogą się różnić w zależności od jednostki chorobowej oraz postaci leku jaką się stosuje. 

Przy podaniu doustnym dorośli najczęściej powinni przyjmować od 1200 do 1800 mg ibuprofenu na dobę (nie więcej niż 2400 mg). Dawka dla dzieci wynosi 20 mg/kg masy ciała (40 mg/kg w reumatoidalnym zapaleniu stawów) na dobę. W podaniu na skórę nie powinno się przekraczać 600 mg ibuprofenu  dziennie (przeliczając jego stężenie i ilość użytego leku). Zalecana dawka czopków z ibuprofenem wynosi najczęściej 20–30 mg/kg masy ciała na dobę w 3 lub 4 dawkach podzielonych [1].

Diklofenak podawany doustnie stosuje się najczęściej w dawkach podzielonych w ilości od 25 do 150 mg na dobę. Można go stosować powyżej 14. roku życia. W ciężkich przypadkach, takich jak chociażby napad bólu kolanowego, można maksymalnie zastosować w podzielonych dawkach 150 mg diklofenaku. Analogicznie stosuje się 75 mg lub 150 mg diklofenaku na dobę w podaniu doodbytniczym. Plastry z reguły można stosować 2 razy na dobę, jako roztwór do płukania gardła do 3 razy na dobę, a jako preparaty na skórę nawet 4 razy dziennie [2].

Porównanie profilów bezpieczeństwa diklofenaku i ibuprofenu

Istnieją pewne ograniczenia w stosowaniu diklofenaku i ibuprofenu u niektórych grup pacjentów. Przyjrzyjmy się temu bliżej.

Ciąża i karmienie piersią

Ibuprofen nie powinien być pod żadnym pozorem stosowany w I trymestrze ciąży, gdyż może znacznie zwiększać ryzyko poronienia. Brak jest dostatecznych danych na jego bezpieczeństwo w II trymestrze ciąży, więc warto rozważyć zastosowanie bezpieczniejszych substancji przeciwbólowych jak np. paracetamol. Nie powinien on być jednocześnie stosowany w III trymestrze ciąży, gdyż może doprowadzić do przedwczesnego zamknięcia się przewodu Botalla w sercu dziecka. Może on być za to stosowany podczas karmienia piersią [1]. 

Diklofenak może mieć niekorzystny wpływ na płodność kobiet, dlatego nie powinien być stosowany przez kobiety starające się o dziecko. Nie powinien być również stosowany w ciąży, ponieważ może np. zwiększać ryzyko poronienia lub prowadzić do wad rozwojowych płodu. Przenika on do mleka matek karmiących, dlatego jest również przeciwwskazany dla kobiet karmiących piersią [2]. 

Prowadzenie pojazdów

Podczas stosowania ibuprofenu lub diklofenaku mogą wystąpić zaburzenia równowagi, senność, zawroty głowy lub inne zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego. W przypadku ich wystąpienia nie należy prowadzić pojazdów mechanicznych [1,2]. 

Interakcje z alkoholem

Nie wolno łączyć niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen czy diklofenak, z alkoholem. Leki te, podobnie jak alkohol, zwiększają ryzyko choroby wrzodowej. Połączenie ich z alkoholem zwiększa w szczególności ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego, mogące prowadzić do groźnych powikłań [1,2]. 

Stosowanie u seniorów, przy zaburzeniach czynności nerek, lub wątroby

Wystąpienie działań niepożądanych niesteroidowych leków przeciwzapalnych jest szczególnie istotne u osób w podeszłym wieku. Z tego względu zalecane jest w ich przypadku stosowanie jak najmniejszej możliwej dawki. Obydwa leki są przeciwwskazane w przypadku pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby, ponieważ mogą pogorszyć stan pacjenta [1,2].

Drogi podania i zamienniki diklofenaku

Diklofenak, jako jeden z popularniejszych niesteroidowych leków przeciwzapalnych, występuje pod wieloma postaciami, nie tylko doustnymi, ale również jako czopki, zastrzyki czy żele. Część preparatów jest dostępna bez recepty, np.:

• kapsułki: Voltaren Express Forte; 
• tabletki powlekane: Voltaren Acti Forte, Diclomax;
• żel: Voltaren Max, Dicloziaja, Diklofenak Perrigo, Olfen Max; 
• płyn do płukania jamy ustnej: Glimbax, Diclostim;
• aerozol: Diky 4%;
• plastry: Itami, Flector Patch; 
• z dodatkiem escyny i tribenozydu: Venogel.

Niektóre preparaty z diklofenakiem wymagają jednak recepty od lekarza. Są to m.in. czopki, krople do oczu czy iniekcje. Również część tabletek czy kapsułek wymaga przepisu lekarza:

• kapsułki: DicloDuo, Dicloberl Retard, Olfen Uno;
• tabletki: Olfen 75 SR, Majamil Prolongatum, Voltaren SR 75;
• czopki: Diclac 100, Dicloberl 50, Diklofenac GSK;
• żel: Solacutan, Solaraze;
• krople do oczu: Dicloabak; Difadiol 0,1%, Naclof;
• innekcja: Olfen 75, Naklofen;
• z dodatkiem omeprazolu: DicloDuo Combi.

Drogi podania i zamienniki ibuprofenu

Preparaty zawierające ibuprofen mogą być dostępne zarówno bez recepty, jak i z przepisu lekarza. Co ciekawe, ibuprofen występuje w licznych postaciach leku oraz z dodatkiem różnych substancji. Przykładowe leki dostępne bez recepty:

• kapsułki: Ibum Supermax, Nurofen Express Forte, Ibum Forte, Ibufen Junior;
• tabletki: Ibuprom, Ibupar Forte, MiG, Iburapid;
• zawiesina: Nurofen dla dzieci Forte, Ibum Forte, Kidofen Max;
• żele: Dip Rilif, Ibuprom Effect żel, Ibum żel, Ibument;
• kremy: Dolgit;
• aerozol: Ibuprom Sport spray;
• plastry: Nurofen Mięśnie i Stawy,
• czopki: Ibufen czopki, Nurofen czopki;
• z dodatkiem paracetamolu: Metafen tabletki, Apap intense tabletki;
• z dodatkiem fenylefryny: Ibuprom Zatoki Tabs;
• z dodatkiem kodeiny: Nurofen Plus;
• z dodatkiem pseudoefedryny: Ibum Zatoki, Metafen Zatoki, Nurofen Zatoki, Ibuprom Zatoki Max.

Zdecydowanie rzadsze są preparaty zawierające w składzie ibuprofen i będące na receptę. Są to m.in.:

• kapsułki: Ibuprofen Hasco; 
• drażetki: Ibuprofen-Pabi, Ibuprofen AFL;
• tabletki powlekane: Brufen, Ibuprofen Polfarmex;
• zawiesina: Kidofen Duo (z dodatkiem paracetamolu).

Podsumowanie

Ibuprofen i diklofenak należą do jednych z najczęściej wykorzystywanych substancji przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Swoją popularność zawdzięczają wysokiej skuteczności działania oraz dostępności w wielu różnych postaciach leku. Należy jednak pamiętać, że powinny być one używane jedynie doraźnie i nie powinno się ich nadużywać, może to prowadzić do wielu nieprzyjemnych działań niepożądanych. 

Kobieta ciężarna z powodu bólu może otrzymać leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, aspirynę, acetaminofen oraz inne nienarkotyczne, niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) wykorzystywane w leczeniu bólu i stanów zapalnych. Należy rozważyć, który z tych leków będzie najbardziej skuteczny i bezpieczny oraz wykluczyć te przeciwwskazane. W pierwszym rzucie lekami z wyboru w uśmierzaniu bólu są paracetamol i leki z grupy NLPZ (przede wszystkim ibuprofen, ale są co do niego pewne ograniczenia). Szczególną ostrożność w leczeniu przeciwbólowym należy zachować u kobiet będących we wczesnej ciąży (4–10 tydzień), u których nie zakończył się okres organogenezy płodu, jak również u ciężarnych po 28 tygodniu ciąży, gdyż istnieje ryzyko przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego Botalla. Z tego powodu, w tym okresie, postępowanie przeciwbólowe powinno polegać przy użyciu niefarmakologicznych metod leczenia bólu [1]. 

Skąd wiedzieć jaki lek przeciwbólowy można zażywać w ciąży?

Jeszcze do niedawna do określania profilu bezpieczeństwa leków zażywanych w ciąży służyła klasyfikacja ABCDX autorstwa Agencji Żywności Leków (FDA – Food and Drug Administration). W miarę upływu czasu okazało się jednak, że klasyfikacja ta nie tylko nie jest aktualizowana zgodnie ze zdobyczami odkryć medycyny, ale dodatkowo ma szereg innych wad – między innymi, poprzez konkretny zapis kategorii, wprowadzała mylące wrażenie hierarchizacji leków pod względem bezpieczeństwa dla matki i płodu. Dziś już wiemy, że leki zakazane w ciąży objęte wcześniejszymi wskazaniami lub przeciwwskazaniami FDA nie były opisane w sposób właściwy. W zamian za system klasyfikacji ABCDX stworzony został system o nazwie  Pregnancy and Lactation Labeling Rule (PLLR), który wyróżnia 3 kategorie leków: “w ciąży”, “karmienie piersią” oraz “kobiety i mężczyźni w wieku rozrodczym” [1]. 

Czy paracetamol jest bezpieczny przez cały okres ciąży?

Tak – paracetamol jest “lekiem z wyboru” w leczeniu bólu i gorączki na każdym etapie ciąży. Paracetamol można bezpiecznie stosować przez cały okres ciąży. To najbezpieczniejszy i najlepiej przebadany lek przeciwbólowy (oraz przeciwgorączkowy), rekomendowany przez Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników. Faktem jest, że paracetamol przenika do łożyska, jednak stosowany doraźnie i w dawce dobowej 1-4 g cechuje się wysokim profilem bezpieczeństwa.  Żadne badania nie potwierdziły, aby paracetamol stosowany w ciąży uszkadzał układ nerwowy u dzieci, czy wpływał na wystąpienie spektrum autyzmu i ADHD [2].

Czy można zażywać ibuprofen w ciąży?

Ibuprofen (w postaci tabletki / kapsułki doustnej) można stosować tylko i wyłącznie w II trymestrze ciąży (dawka dobowa nie powinna przekraczać 600 mg). W przypadku podania miejscowego na małe powierzchnie skóry dopuszcza się też możliwość podania także w I i III trymestrze. Dlaczego? Ibuprofen jest przeciwwskazany w I i III trymestrze ciąży, ze względu na jego działanie hamujące syntezę prostaglandyn. W I trymestrze może prowadzić do zmniejszenia czynności skurczowej macicy i utrudniać zagnieżdżanie się zarodka, a przez to zwiększać ryzyko poronienia. Natomiast w III trymestrze ibuprofen może spowodować przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego Botalla, co może doprowadzić do niewydolności krążenia płodu. Niektóre źródła wskazują, że ibuprofen do podania doustnego jest bezpieczny do 28. tygodnia ciąży. NLPZ nie powinny być jednak lekami z wyboru w leczeniu bólu u kobiet w ciąży ze względu na możliwe działania niepożądane u matki i płodu w I i III trymestrze ciąży [3].

Czy leki przeciwbólowe mogą wpływać na poród?

Leki z grupy NLPZ nie są zalecane kobietom krótko przed rozwiązaniem, ponieważ mogą one wydłużać czas trwania porodu, wpływać na proces krzepnięcia krwi oraz zmniejszać objętość płynu owodniowego. 

Jakie są dostępne leki przeciwbólowe dla kobiet w ciąży?

W ciąży wiele leków przeciwbólowych  nie powinno być stosowanych – o czym już wiemy. Z tego powodu, przed sięgnięciem po lek w ciąży najlepiej jest skonsultować się z lekarzem prowadzącym lub farmaceutą z zapytaniem o bezpieczeństwo danego leku przeciwbólowego. W leczeniu bólu zawsze wybierana jest nieinwazyjna droga podawania leków przeciwbólowych – doustna lub przezskórna. Lek przeciwbólowy może być także podany drogą dożylną czy domięśniową (Dexak), ale te drogi są wybierane tylko w sytuacji niepowodzenia leczenia bólu przy użyciu leków podawanych drogami nieinwazyjnymi. Poniżej przedstawiono kilka preparatów, występujących w różnej postaci, które dostępne są dla kobiety w ciąży:

Apap, tabletki powlekane

Panadol, tabletki powlekane

Ibuprom, tabletki powlekane

Ibum, kapsułki miękkie

Ibum, żel

Efferalgan, tabletki musujące

Paracetamol Hasco, czopki

Dolgit, krem

Kwas foliowy pełni bardzo ważną funkcję dla rozwijającego się płodu. Jest niezbędny przede wszystkim podczas kształtowania się jego układu nerwowego: 

• niedobór kwasu foliowego w diecie kobiety ciężarnej może prowadzić do poważnych wad układu nerwowego u rozwijającego się płodu, jak rozszczepienie kręgosłupa, przepuklina mózgu i rdzenia kręgowego oraz bezmózgowie;
• suplementacja kwasem foliowym w okresie ciąży (a także przed zajście w ciążę) jest działaniem profilaktycznym zapobiegającym wadom cewy nerwowej;
• badania potwierdziły również, że suplementacja kwasem foliowym w ciąży wpływa na zmniejszenie częstotliwości występowania wad serca, układu moczowego, deformacji kończyn, rozszczepu wargi i podniebienia, a także stanu przedrzucawkowego [1].

Folian czy kwas foliowy w ciąży?

Kwas foliowy musi przejść w organizmie człowieka wiele przemian biochemicznym, aby w końcu powstała jego aktywna forma — 5-metylotetrahydrofolian. Kluczową funkcję we wspomnianych procesach pełni witamina B12, której niedobór w połączeniu z wysokim poziomem folianów stanowi poważne zagrożenie. W takich warunkach dochodzi do zakłócenia przekształcania homocysteiny do metioniny, co prowadzi do hiperhomocysteinemii. Ta z kolei może prowadzić do komplikacji podczas ciąży.

Aby zapobiec gromadzeniu się niezmetabolizowanego kwasu foliowego, można stosować jego już zmetabolizowaną formę w postaci folianów (L-metylofolian wapnia). Ważne jest również przyjmowanie kwasu foliowego w zalecanych, a nie nadmiernych dawkach [2].

Jak mutacja genu MTHFR wpływa na metabolizm kwasu foliowego?

Kwas foliowy przekształca się w organizmie w aktywną, zmetylowaną formę dzięki enzymowi reduktazie metylenotetrahydrofolianowej (MTHFR). Badania wskazują, że znaczna część populacji – nawet 50% osób – może mieć mutację w genie odpowiedzialnym za kodowanie tego enzymu. W takiej sytuacji organizm nie przyswaja prawidłowo kwasu foliowego, co powoduje gromadzenie się homocysteiny w osoczu. Substancja ta może działać toksycznie na rozwijający się płód, zwiększając ryzyko porodu przedwczesnego, a nawet poronienia. Rozwiązaniem tego problemu jest stosowanie zmetabolizowanej formy kwasu foliowego, czyli folianu [2].

Ile kwasu foliowego w ciąży należy przyjmować?

Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników zalecana dawka kwasu foliowego to:

• w okresie okołokoncepcyjnym zaleca się suplementację 400 µg 5-MTHF oraz 400 µg kwasu foliowego/dzień;
• kobiety w ciąży oraz podczas laktacji powinny stosować suplementację 800 µg 5-MTHF/dzień;
• u kobiet z BMI >30 kg/m² po oznaczeniu poziomu folianów poniżej 28 nmol/l zaleca się ich suplementację w ilości 5 mg/dobę, w połączeniu z mio-inozytolem (1000 mg) – maksymalnie do 12 tygodnia ciąży;
• u kobiet, które urodziły wcześniej dziecko z wadą cewy nerwowej zaleca się suplementację folianów w dawce 5 mg/dzień.

Jaki kwas foliowy w ciąży będzie najlepszym wyborem?

Wśród preparatów z kwasem foliowym dostępnych na rynku są preparaty jednoskładnikowe (zawierające jedynie kwas foliowy lub jego aktywną formę) oraz preparaty złożone, które zawierają dodatkowo inne zalecane do suplementacji składniki w ciąży.

Preparaty jednoskładnikowe

Zaletą preparatów jednoskładnikowych jest fakt, że dostarczają one tylko i wyłącznie konkretny składnik, bez zbędnych dodatków, co niejednokrotnie ma miejsce w preparatach złożonych. Niekiedy posiadają one składniki, które nie są obowiązkowe i zalecane do suplementacji w ciąży, więc są zbędne, a niekiedy mogą nawet zaburzać przyswajanie innych potrzebnych składników. Poniżej przedstawiliśmy niektóre z dostępnych preparatów jednoskładnikowych:

Folik, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty w postaci tabletek;
• jedna tabletka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego;
• zalecane dawkowanie wynosi 1 tabletkę dziennie u kobiet w I trymestrze ciąży oraz przynajmniej jeden miesiąc u kobiet planujących ciążę;
• przyjazna postać leku – małe tabletki, łatwe do połknięcia;
• alkohol może zmniejszać skuteczność leku;
• produkt dostępny jest w opakowaniach po 30, 60 i 90 tabletek.

Naturell Folian, tabletki

O produkcie

• suplement diety w postaci tabletek;
• jedna tabletka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego w postaci L-metylofolianu wapnia;
• aktywna forma kwasu foliowego, czyli foliany;
• dawkowanie to zazwyczaj 1 tabletka dziennie, ale może się różnić w przypadku kobiet w ciąży;
• produkt dostępny w opakowaniach po 60 tabletek.

Pueria Czysty Folian, kapsułki

O produkcie

• suplement diety w postaci kapsułek;
• jedna kapsułka zawiera 0,8 mg kwasu foliowego;
• substancja czynna występuje w dwóch formach – kwasu foliowego oraz aktywnego folianu (L-metylofolian wapnia);
• produkt przeznaczony dla kobiet w ciąży;
• dawkowanie to 1 kapsułka dziennie;
• preparat dostępny w opakowaniach po 90 kapsułek.

Dostępne na rynku preparaty jednoskładnikowe z kwasem foliowym występują w różnych formach – jako tabletki lub kapsułki. Poza opisanymi w tekście produktami (Folik, Naturell Folian, Pueria Czysty Folian), istnieją też inne podobne preparaty o zbliżonych składach i formach podania (np. Olimp Kwas foliowy, Solgar Kwas foliowy, DOZ PRODUCT Neofolian, Naturell Folian Forte).

Przy wyborze preparatu warto rozważyć, czy sięgnąć po lek czy suplement diety. Leki podlegają ściślejszym regulacjom i kontroli jakości, przechodzą badania kliniczne potwierdzające ich skuteczność i bezpieczeństwo, a zawartość substancji czynnej jest w nich dokładnie kontrolowana. Nie oznacza to jednak, że należy z góry wykluczać suplementy diety – warto wybierać produkty renomowanych producentów o potwierdzonej jakości, którzy dbają o standardy wytwarzania i badania swoich preparatów.

Istotny jest również wybór formy kwasu foliowego – zwykłej czy aktywnej (folian). Preparaty zawierające aktywną formę kwasu foliowego (folian, L-metylofolian wapnia) są lepiej przyswajalne przez organizm, ponieważ nie wymagają dodatkowych przemian metabolicznych. Jest to szczególnie ważne, gdyż stosowanie folianów zmniejsza ryzyko gromadzenia się homocysteiny w osoczu, która może mieć działanie toksyczne dla rozwijającego się płodu i prowadzić do komplikacji w ciąży.

Preparaty wieloskładnikowe

Jednakże większość kobiet ciężarnych sięga po preparaty złożone, przede wszystkim ze względu na wygodę podczas stosowania. Niekiedy przyjmując już jedną tabletkę/kapsułkę, dostarcza się wszystkie rekomendowane i niezbędne do suplementacji składniki dla kobiety ciężarnej. Wśród takich produktów możemy wyróżnić:

Mama DHA Premium+, kapsułki

O produkcie

• suplement diety w postaci kapsułek;
• jedna kapsułka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego (w zwykłej formie oraz folianu, czyli L-metylofolianu wapnia);
• oprócz tego w skład preparatu wchodzą: witamina D3, olej rybi (bogaty w kwasy omega-3) i jod;
• dodatek witaminy D3 wspiera rozwój kości dziecka i odporność matki, kwasów DHA i EPA pomaga w rozwoju mózgu i oczu płodu, a jodu wpływa na prawidłowe funkcjonowanie tarczycy i układu nerwowego;
• zalecana dzienna porcja do spożycia to 2 kapsułki;
• preparat dostępny jest w opakowaniach po 60 kapsułek.

Pregna Plus, kapsułki

O produkcie

• suplement diety w postaci kapsułek;
• jedna kapsułka zawiera 0,6 mg kwasu foliowego (w zwykłej formie oraz folianu, czyli L-metylofolianu wapnia);
• podobnie jak wyżej, w skład preparatu wchodzą: witamina D3, olej rybi (bogaty w kwasy omega-3) i jod, ale również żelazo;
• dodatek żelaza wspomaga prawidłową produkcję krwinek czerwonych oraz bierze udział w podziałach komórkowych;
• zalecana dawka do spożycia to 1 kapsułka dziennie;
• preparat jest także dostępny w wersji bez żelaza;
• produkt występuję w opakowaniach po 30 kapsułek.

Do kiedy brać kwas foliowy w ciąży?

Przyjmowanie kwasu foliowego należy rozpocząć już podczas planowania ciąży. Rozpoczęcie suplementacji zaleca się już na 12. tygodni przed zajściem w ciążę. Następnie suplementacja kwasem foliowym powinna być kontynuowana przez cały okres ciąży, a także podczas karmienia piersią [1].

Podsumowanie

Kwas foliowy w ciąży jest kluczowym składnikiem, który powinnaś suplementować już na 12 tygodni przed planowaną ciążą, przez cały okres jej trwania oraz podczas karmienia piersią, aby zapobiec wadom cewy nerwowej u dziecka. Zwróć uwagę na formę suplementu – foliany (L-metylofolian wapnia) są lepiej przyswajalne niż zwykły kwas foliowy, co jest szczególnie ważne przy mutacji genu MTHFR. Dawkowanie kwasu foliowego w ciąży według zaleceń Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników to 800 µg folianów dziennie, a w przypadku wcześniejszych wad płodu lub otyłości – 5 mg dziennie. Możesz wybrać preparat jednoskładnikowy (np. Folik, Naturell Folian) lub wieloskładnikowy z dodatkiem innych ważnych substancji jak witamina D3, jod czy kwasy omega-3 (np. Mama DHA Premium+, Pregna Plus). Ostateczny wybór preparatu z kwasem foliowym najlepiej skonsultuj z lekarzem prowadzącym, który dostosuje suplementację do Twojej indywidualnej sytuacji zdrowotnej.

Włośnica jest chorobą pasożytniczą spowodowaną przez włośnia krętego (nicienia z rodzaju Trichinella). Postacie dorosłe (wągry) mogą osiągać do 5 mm długości. Choroba często ma gwałtowny przebieg, często także dochodzi do groźnych  powikłań, a w niektórych przypadkach nawet do śmierci. Jest to związane z faktem, że larwy włośnicy mogą wędrować praktycznie po całym organizmie człowieka, powodując stany zapalne oraz martwicę [1].

Jak można się zarazić włośnicą?

Nie ma możliwości zarażenia się włośnicą od innego człowieka. Zarazić można się jedynie przez spożycie zakażonego jej larwami mięsa. Najczęściej zakażone są świnie oraz dziki, ale w Polsce mogą to być również kozy, owce czy króliki. Po spożyciu takiego mięsa, sok żołądkowy rozpuszcza otoczkę, a larwy wydostają się na zewnątrz i atakują jelito cienkie. Następnie przenikają do naczyń krwionośnych i są roznoszone po całym ciele. Można je znaleźć m.in. w mięśniach czy na języku. W międzyczasie larwy przekształcają się w wągry i zaczynają wapnieć [2]. 

Jak często występuje włośnica w mięsie?

Zarażenie włośnicą jest najczęściej skutkiem zjedzenia mięsa surowego, niedogotowanego lub nieprawidłowo przetworzonego pochodzącego od świń lub dzików. Należy pamiętać, że badanie mięsa w kierunku wykrycia larw włośni jest wymagane przepisami prawa Unii Europejskiej i prawa polskiego. Z tego względu w Polsce drastycznie spadła liczba przypadków włośnicy wśród ludzi, ale dalej może być obecna w populacjach zwierząt dzikich. Średnio co 120 dzik jest zarażony włośnicą, dlatego należy zachować szczególną ostrożność podczas spożywania dziczyzny [3].

Jakie objawy daje włośnica?

Objawy włośnicy można zasadniczo podzielić na 3 etapy. Same larwy wylęgają się średnio od tygodnia do nawet 2 miesięcy. Długość ich wylęgania zależy m.in. od ilości zjedzonego zakażonego mięsa czy rodzaju włośni. W przypadku pierwszej fazy zakażenia mogą wystąpić następujące objawy:

• zaburzenia żołądkowo-jelitowe;
• nudności;
• wymioty;
• gorączka i złe samopoczucie.

Powyższe objawy mogą wystąpić już nawet na drugi dzień po zjedzeniu zakażonego mięsa. Do drugiej fazy dochodzi najczęściej po ok. 8 dniach od zakażenia. W tej fazie mogą się pojawić:

• dreszcze i wysoka gorączka;
• osłabienie organizmu;
• bóle mięśniowe, kostne oraz bóle głowy;
• majaczenie;
• zaburzenia przewodu pokarmowego podobne jak w 1 fazie;
• obrzęk twarzy, w szczególności powiek;
• pocenie się;
• wykwity na skórze.

Do najgroźniejszych objawów dochodzi podczas trzeciej fazy, kiedy larwy osiedlają się w mięśniach. Może dojść m.in. do:

• bardzo silnych bóli mięśniowych;
• szczękościsku;
• kłopotów z połykaniem;
• porażenia nerwu twarzowego [1,3].

Do jakich powikłań prowadzi włośnica?

W przypadku niepodjęcia leczenia w odpowiednim czasie może u niektórych pacjentów dojść do powikłań. Należą do nich m.in.:

• zapalenie mózgu lub opon mózgowo-rdzeniowych;
• zapalenie lub zatorowość płuc;
• zaburzenia lub niewydolność serca;
• poronienia lub przedwczesny poród;
• zaburzenia widzenia;
• miejscowe porażenia mięśni;
• zaburzenia psychiczne [2,3].

Profilaktyka włośnicy, czyli jak jej zapobiec?

Zawsze łatwiej jest zapobiegać, niż leczyć. Z tego względu warto stosować się do kilku zasad, aby uniknąć zarażenia włośnicą:

• nie należy spożywać nieprzebadanego mięsa niewiadomego pochodzenia (np. dziczyzny podczas podróży po Azji lub Ameryce Południowej);
• unikać jedzenia surowego lub niedogotowanego mięsa;
• w przypadku wykrycia ognisk choroby, nie wolno spożywać mięsa zwierząt, które mogły mieć kontakt z nosicielami (nawet jeżeli badania nie dały pozytywnego wyniku) [1].

Jak wygląda leczenie włośnicy?

Leczenie włośnicy powinno być prowadzone w szpitalu. Dodatkowo, po zakończonym leczeniu, pacjent powinien przez kilka tygodni oszczędzać się oraz unikać nadmiernego obciążania mięśni. W samym leczeniu używa się przez około 10 dni leków przeciwpasożytniczych dostępnych z przepisu lekarza. Mogą to być m.in. mebendazol np. Vermox, albendazol np. Zentel czy pyrantel np. Combantrin. Dla pomyślności leczenia ważny jest czas, im szybciej zastosuje się leczenie przeciwpasożytnicze, tym większa szansa na szybkie wyzdrowienie. Trzeba pamiętać, że leki te nie przenikają przez torebkę łącznotkankową, dlatego są nieskuteczne w stosunku do larw w mięśniach szkieletowych. 

Równocześnie można zastosować leczenie objawowe (w zależności od towarzyszących chorobie objawów). W przypadku silnych bóli czy wysokiej gorączki można zastosować, chociażby niesteroidowe leki przeciwzapalne. W bardzo ciężkich przypadkach konieczne może być podanie glikokortykosteroidów. Zalecany jest również odpoczynek i wyrównanie niedoborów wody oraz elektrolitów utraconych podczas biegunki czy wymiotów [1].

Włośnica – czy jest uleczalna?

W przypadku lekkich postaci włośnicy rokowanie są zwykle dobre. W przypadku, gdy terapia zostanie rozpoczętą jeszcze na etapie zajęcia przez włośnie jelit, możliwe jest całkowite wyleczenie. Niestety, leki przeciwpasożytnicze nie mogą przedostawać się przez torebkę, dlatego są nieskuteczne wobec larw włośnia w mięśniach szkieletowych. Niestety, nieleczone przypadki mogą się kończyć groźnymi dla zdrowia powikłaniami, w tym nawet zgonem [1].

Podsumowanie

Włośnica jest groźną chorobą pasożytniczą, spowodowaną spożyciem zakażonego mięsa. Na szczęście dzięki dokładnym badaniom sprzedawanego w Polsce mięsa, przypadki włośnicy należą do rzadkości. Problem może dotyczyć spożycia dziczyzny, dlatego ważna jest dokładna obróbka termiczna mięsa. W przypadku zachorowania ważne jest szybkie działanie. Jeżeli uda się szybko podać leki przeciwpasożytnicze, to choroba ma z reguły lekki przebieg, a rokowania są dobre.

Odpowiednio wysoki poziom hormonów jest odpowiedzialny za prawidłowy przebieg ciąży. Jednak po porodzie ich poziom spada. Dochodzą do tego nowe obowiązki, oczekiwania i duże obciążenie psychiczne i fizyczne. Pojawiają się obawy, czy uda się sprostać nowym zadaniom. Dodatkowo kobieta zaczyna odczuwać strach o zdrowie swojego nowo narodzonego dziecka. Komplikacje przy porodzie lub choroba dziecka dodatkowo go potęgują. Wpływ na pojawienie się depresji poporodowej ma również fakt, czy ciąża była planowana oraz, czy kobieta ma wsparcie rodziny [1].

Wszystkie wymienione powyżej czynniki mają duży wpływ na nastrój kobiety po porodzie. W pierwszych dniach może to doprowadzić do powstania tzw. baby blues. Jednakże jest to najczęściej stan przejściowy, który ustępuje po kilku lub kilkunastu dniach. O wiele groźniejsza jest depresja poporodowa [2].

Dlaczego występuje depresja poporodowa?

Depresja poporodowa może się rozwinąć z różnych przyczyn. Są to m.in.:

• powikłania podczas ciąży i porodu;
• brak wsparcia otoczenia;
• zła sytuacja materialna i społeczna;
• nasilający się smutek poporodowy (baby blues);
• niechciana lub nieplanowana ciąża;
• problemy zdrowotne dziecka;
• wystąpienie w przeszłości poronień lub narodzin martwego dziecka [1,3].

Jak zdiagnozować depresję poporodową?

Jeżeli obniżony nastrój kobiety nie poprawia się w ciągu kilkunastu dni po porodzie, może to świadczyć o wystąpieniu depresji poporodowej. Oczywiście tylko lekarz może zdiagnozować depresję, dlatego w takim wypadku warto udać się po poradę do psychiatry lub psychoterapeuty [2].

Lekarz lub psycholog na podstawie przeprowadzonego wywiadu oraz przeprowadzonych testów psychologicznych postawi diagnozę. Powodem obniżenia nastroju mogą być również choroby tarczycy, dlatego warto również wykonać badania w tym kierunku [3].

Jakie są objawy depresji poporodowej?

Depresja poporodowa ma następujące objawy:

• notoryczny lęk, o siebie lub dziecko np. wielokrotne wzywanie pediatry, pomimo że wszystko jest w porządku;
• poczucie, że jest się złą matką, nieradzenie sobie z nowymi obowiązkami;
• zdenerwowanie, obniżony nastrój;
• rzeczy, które były do tej pory przyjemne nie sprawiają już radości;
• poczucie, że nie jest się w stanie sprostać swoim oczekiwaniom;
• problem z podejmowaniem nawet prostych decyzji np. w co ubrać dziecko na spacer;
• problem ze wstaniem z łóżka, brak siły;
• zaniedbywanie obowiązków;
• brak lub wręcz zbyt duży apetyt;
• ciągłe zmęczenie i osłabienie;
• problemy ze snem [1,2].

Czy depresja może wystąpić w przypadku kolejnej ciąży?

Nawet w przypadku przepracowania i z pozoru zażegnania depresji poporodowej, może ona pojawić się znowu po kolejnej ciąży.  Dlatego warto być w takim wypadku pod stałą opieką lekarza psychiatry, który może zalecić profilaktyczne przyjmowanie leków. Również pomocna może być psychoterapia lub większe wsparcie rodziny, niż w przypadku wcześniejszej ciąży. Niestety wystąpienie w przeszłości depresji poporodowej zwiększa ryzyko rozwoju choroby dwubiegunowej oraz depresji nawracającej [1,3].

Jak leczyć depresję poporodową?

Łagodne przypadki depresji poporodowej leczy się za pomocą wsparcia psychologicznego, psychoterapii. W przypadku cięższych przebiegów najczęściej stosuje się dodatkowo leki przeciwdepresyjne. Najczęściej są to selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) np. sertralina (np. Asentra), escitalopram (np. Oroes) czy paroksetyna (np. Parogen). Rzadko stosowane są elektrowstrząsy (u pacjentów opornych na leczenie lekami antydepresyjnymi). O formie leczenia decyduje lekarz psychiatra. Bardzo ciężkie przypadki (na szczęście są stosunkowo rzadkie) wymagają nawet hospitalizacji. Problemu nie należy bagatelizować, a odpowiednie leczenie jest bardzo ważne. W skrajnych przypadkach depresja poporodowa może prowadzić nawet do myśli samobójczych. Dlatego równie ważne jest ciągłe wsparcie rodziny. Warto zadbać o odpowiednią dietę, wypoczynek i wspólne chwile z partnerem [1].

Listerioza to choroba wywołana przez bakterie Listeira monocytogenes. Najczęściej zarażone zdrowe osoby nie mają żadnych objawów choroby. Jednak w przypadku osób z obniżoną odpornością, osób starczych czy kobiet w ciąży, może dojść do rozwinięcia się ciężkiej postaci listeriozy. Bakterie atakują wątrobę, trzustkę, płyn mózgowo-rdzeniowy oraz krew [1,2].

Jak można się zarazić listeriozą?

Bakterie występują w glebie, wodzie, pożywieniu oraz w kale zwierząt i ludzi. Ludzie najczęściej zarażają się poprzez bezpośredni kontakt z wydzielinami chorych zwierząt lub w wyniku spożycia zakażonego pożywienia. Bakterie są odporne na zamrażanie. Giną dopiero w temperaturze powyżej 70 C przy obróbce termicznej dłuższej niż 2 minuty. Wobec tego spożywanie surowych mięs, czy też niepasteryzowanego nabiału może być źródłem zarażenia listeriozą [1,2].

Jak objawia się listerioza?

Łagodne przypadki objawiają się występowaniem objawów grypopodobnych, nudności, czy wymiotów. Dużo gorzej jest w przypadku ciężkiego przebiegu choroby, gdzie można zauważyć takie dolegliwości jak:

• posocznica (sepsa);
• zapalenie opon mózgowych;
• zapalenie mózgu [1,2].

Listerioza — objawy po ilu dniach?

Okres po zakażeniu się bakterią, a rozwinięciem się listeriozy trwa od 3 do aż 70 dni. W związku z tym najczęściej ciężko nawet określić skąd wzięło się zakażenie [2].

Czy listerioza w ciąży jest niebezpieczna?

Listerioza jest schorzeniem, które szczególnie dotyka kobiety w ciąży. W wyniku zakażenia może dojść do poronienia, urodzenia martwego dziecka, lub wywołania przedwczesnego porodu. Co gorsza, bakterie przechodzą przez łożysko i uszkadzają narządy płodu, wobec czego często, nawet jeśli dziecko urodzi się zdrowe, ma wielonarządowe powikłania takie jak zapalenie mózgu, posocznica, problemy ze spojówkami czy zapalenie płuc [3].

Jak wygląda leczenie listeriozy?

Potwierdzoną listeriozę leczymy antybiotykami. W gwałtownym przebiegu jest to często kombinacja antybiotyków z różnych grup terapeutycznych:

• leczenie pierwszego wyboru: ampicylina lub benzylopenicylina, czasem dodaje się aminoglikozyd;
• leczenie alternatywne: trimetoprim +sulfametoksazol (Bactrim, Biseptol) + meropenem (Meropenem, Nableran).

Antybiotyki są najczęściej podawane dożylnie, a ze względu na gwałtowność przebiegu choroby w ciężkich przypadkach wymaga hospitalizacji. W zależności od stanu chorego do antybiotyków dodaje się leczenie przeciwzapalne, przeciwobrzękowe, czy przeciwbólowe.

Listerioza to choroba, która szybko wykryta jest możliwa całkowicie do wyleczenia [1,4].

Jak zapobiegać listeriozie?

Ze względu na transmisję choroby, jej prewencja obejmuje przede wszystkim obróbkę termiczną spożywanych produktów pochodzenia zwierzęcego. Warto też sięgać po sprawdzone źródła sprzedaży mięsa, ponieważ spora część zakażonych zwierząt żyje na wolności. Listerioza to kolejna choroba, która dowodzi, że dieta kobiet w ciąży musi być przemyślana. Sięgając po nabiał, wybierajmy pasteryzowane produkty, które zapobiegną transmisji bakterii do naszego organizmu [2].

Ból głowy jest dolegliwością, która w znacznym stopniu utrudnia codzienne funkcjonowanie. Na szczęście istnieją leki oraz sposoby niefarmakologiczne, które mogą złagodzić odczuwany ból. Zawsze przed wyborem co na ból głowy w ciąży, warto zapytać o radę prowadzącego lekarza, lub farmaceuty w aptece. Fachowy personel stanowi pierwszą pomoc w radzeniu sobie z dolegliwościami, zwłaszcza w tak wyjątkowym stanie [1].

Tabletki na ból głowy w ciąży

Środkiem przeciwbólowym pierwszego wyboru w trakcie ciąży jest paracetamol . Może być podawany na każdym etapie ciąży. Obecnie jest to substancja o najbezpieczniejszym profilu stosowania w trakcie ciąży. Warto jednak podkreślić, że nie jest całkowicie obojętny dla dziecka, ponieważ po zażyciu przez matkę przenika przez łożysko. W związku z tym Apap na ból głowy w ciąży powinien być stosowany, tylko jeśli jest taka konieczność i jedynie w dozwolonych dawkach [1].

Jakie są możliwe działania niepożądane po zażyciu paracetamolu w ciąży?

Najwięcej zagrożeń z zażywania paracetamolu w ciąży wiąże się z jego przedawkowaniem, co niestety nie jest takie trudne, jak mogłoby się wydawać. Standardowa dawka paracetamolu w dostępnych preparatach wynosi 500 mg w 1 tabletce, chociaż są również preparaty zawierające 1 g (Efferalgan). Maksymalna dawka dobowa to 4 g, więc wystarczą 4 tabletki Efferalganu, żeby osiągnąć dzienny limit. Przedawkowanie paracetamolu skutkuje uszkodzeniem wątroby i nerek zarówno u matki jak i płodu.

W przebiegu lat pojawiło się parę badań naukowych, które wiązały stosowanie paracetamolu w ciąży z wadami wrodzonymi płodu, astmy u dzieci, ADHD, zaburzeń ze spektrum autyzmu oraz występowania stanu przedrzucawkowego. Do tej pory nie udało się znaleźć dostatecznych dowodów i potencjalnych związków przyczynowo-skutkowych potwierdzających którekolwiek z tych tez. Jednocześnie paracetamol pozostaje jedynym lekiem przeciwbólowym, który jest bezpieczny w łagodzeniu bólu na każdym etapie ciąży [1].

Czemu nie można stosować niesteroidowych leków przeciwzapalnych?

Mechanizm działania niesteroidowych leków przeciwzapalnych opiera się o blokadę cyklooksygenaz (COX), tym samym między innymi hamowanie syntezy prostaglandyn. Są to substancje biorące udział w przebiegu stanów zapalnych, ale nie tylko. Prostaglandyny mają bardzo ważną rolę w rozwoju ciąży. Między innymi warunkują prawidłowe zagnieżdżenie zarodka, z czego wynika ryzyko poronienia po zażyciu NLPZ w I trymestrze ciąży. Inną rolą prostaglandyn jest rozszerzanie naczyń krwionośnych, przez co zażycie NLPZ w III trymestrze może skutkować zamknięciem przewodu Botalla. Jest to naczynie tętnicze dostarczające krew tętniczą do płodu. Niestety na tym nie kończy się lista działań niepożadanych groźnych w przebiegu ciąży. NLPZ powodują zmniejszenie ilości płynu owodniowego oraz może opóźniać i znacznie wydłużać akcję porodową.

Popularne leki należące do NLPZ:

• ibuprofen (Ibuprom, Nurofen, Mig, Ibum)
• kwas acetylosalicylowy (Aspiryna)
• diklofenak (Voltaren)
• naproksen (Naxii)
• meloksykam (Mel, Movalis, Opokan)
• ketoprofen (Ketonal Active)
• deksketoprofen (Dexak) [1]

Niefarmakologiczne sposoby na ból głowy w ciąży

Przyczyn występowania bólu głowy może być bardzo dużo. Są jednak uniwersalne zasady, które pozwalają na łagodzenie dolegliwości bez użycia leków przeciwbólowych. Zastosowanie większości z nich pomaga zapobiegać występowaniu bólu. Aby uśmierzyć ból głowy i jemu zapobiec, pamiętaj o następujących zasadach:

1. Pij dużo wody. Prawidłowe nawodnienie 1,5-2 L wody dziennie zapobiegnie bólom głowy.
2. Unikaj w diecie produktów mogących wywołać ból głowy (sosy i zupy w proszku, suszone owoce, ryby wędzone i marynowane, jogurty, wyroby wędliniarskie, czekolada, kakao, aspartam, półprodukty, produkty sojowe)
3. Ogranicz czas przed telewizorem, ekranem komputera i telefonu.
4. Wysypiaj się.
5. Prowadź regularny tryb życia.
6. Zapoznaj się z technikami relaksacyjnymi.
7. Ćwicz regularnie.
8. Wykonaj masaż twarzy [2,3].