• Skąd się bierze czkawka i od czego najczęściej występuje
• Jak pozbyć się czkawki – najskuteczniejsze domowe sposoby
• Kiedy czkawka wymaga wizyty u lekarza i może być niebezpieczna
• Jakie leki na czkawkę wybrać? Czy jakieś istnieją
• Jak zapobiegać czkawce poprzez zmianę codziennych nawyków
• Czym różni się częsta pojedyncza czkawka od uporczywej
• Dlaczego czkawka w chorobie nowotworowej wymaga szczególnej uwagi

Czym jest czkawka i skąd się bierze?

Czy zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego nagle zaczynasz czkać po wypicu gazowanego napoju? Czkawka to niespodziewany i mimowolny skurcz przepony – płaskiego mięśnia znajdującego się pod płucami, który pomaga nam oddychać. ¹ Gdy przepona nagle się kurczy, powoduje to gwałtowny wdech, który zostaje natychmiast przerwany przez zamknięcie się więzadeł głosowych, tworząc charakterystyczny dźwięk “hik”. ² Skąd się bierze czkawka? Najczęściej powstaje w wyniku podrażnienia nerwów kontrolujących przeponę – głównie nerwu błędnego i nerwu przeponowego, które tworzą tak zwany łuk odruchowy zarządzający mimowolnymi funkcjami organizmu. ³ Ciekawostką jest fakt, że każda osoba ma swój charakterystyczny rytm czkawki – zwykle występuje w częstotliwości 4-60 czkawek na minutę. ¹

Od czego jest czkawka? Przyczyny mogą być bardzo różne – od zbyt szybkiego jedzenia, przez picie napojów gazowanych, po spożywanie pikantnych potraw czy alkoholu. ⁴ Może też wystąpić po przełknięciu zbyt dużej ilości powietrza podczas śmiechu lub w stanie stresu. ⁵ Od czego jest czkawka? Czasami zależy ona od nagłych zmian temperatury w żołądku – na przykład, gdy zaraz po gorącej zupie wypijemy lodowatą wodę. ⁶ Warto wiedzieć, że czkawka może dotknąć każdego – od niemowląt po osoby starsze, a nawet psy! ² Czkawka u niemowląt jest normalna i może pomagać w treningu mięśni oddechowych już w łonie matki. ⁵

Jak pozbyć się czkawki – najskuteczniejsze sposoby

Kiedy czkawka nas dopadnie, chcemy pozbyć się jej jak najszybciej. Większość domowych metod na to, jak pozbyć się czkawki, działa poprzez stymulację nerwu błędnego lub nerwu przeponowego, co może przerwać cykl czkawki. ⁶ Oto najskuteczniejsze sposoby, które możesz wypróbować:

• wstrzymanie oddechu – na około 10-20 sekund, a następnie powolne wydychanie ⁶;
• oddychanie do papierowej torby – zwiększa poziom dwutlenku węgla w organizmie (nigdy nie używaj plastikowej torby!) ⁷;
• powolne popijanie lodowatej wody – stymuluje nerw błędny ⁷;
• ssanie kostki lodu – działa podobnie jak zimna woda ⁶;
• połknięcie łyżeczki cukru – zmienia rytm połykania ⁶;
• ugryzienie plasterka cytryny – wysoka kwasowość zakłóca normalne skurcze ⁷.

Czy techniki oddechowe rzeczywiście pomagają pozbyć się czkawki?

Tak! Zmiana sposobu oddychania może rozluźnić przeponę i zatrzymać czkawkę. ⁶ Technika kontrolowanego oddychania polega na powolnym wdychaniu przez nos przez 5 sekund, a następnie wydychaniu przez usta również przez 5 sekund. ⁶ Można też spróbować manewru Valsalvy – próby wydychania powietrza przy zatkanych nozdrzach i zamkniętych ustach. ⁷ Skuteczna może być również pozycja, w której przyciągamy kolana do klatki piersiowej – wywiera to bezpośredni nacisk na przeponę. ⁷ Delikatne pociąganie za język także może stymulować nerwy w gardle i zatrzymać czkawkę. ⁷

Kiedy czkawka wymaga wizyty u lekarza?

Większość przypadków czkawki jest nieszkodliwa i przemija sama w ciągu kilku minut, ale czy wiesz, kiedy powinieneś się zaniepokoić? ³ Jeśli czkawka trwa dłużej niż 48 godzin, należy skonsultować się z lekarzem, ponieważ może wskazywać na schorzenia wymagające leczenia. ⁴ Uporczywa czkawka może znacząco wpływać na jakość życia, utrudniając jedzenie, spanie i prowadząc do odwodnienia czy utraty wagi. ⁵ Statystyki pokazują, że w USA rocznie hospitalizuje się około 4000 osób z powodu czkawki. ⁵

Najczęstszą przyczyną długotrwałej czkawki jest choroba refluksowa przełyku (GERD), która występuje u nawet 80% przypadków uporczywej czkawki. ⁵ Inne przyczyny to udary mózgu, choroba Parkinsona, nowotwory czy niektóre leki – szczególnie chemioterapeutyki i deksametazon. ⁵ Uporczywa czkawka w chorobie nowotworowej występuje u 4-9% pacjentów z zaawansowanym nowotworem i może być szczególnie uciążliwa dla chorych. ⁵ Ważnym objawem diagnostycznym jest fakt, że czkawka podczas snu jest rzadka i może wskazywać na problemy neurologiczne, wykluczając przyczyny psychiczne. ⁵

Sygnały alarmowe – kiedy natychmiast wezwać pomoc?

Czy wiesz, że czkawka może być wczesnym objawem zawału serca? ⁷ Należy natychmiast wezwać pogotowie, jeśli nagłe pojawienie się czkawki towarzyszy:

• bólowi w klatce piersiowej lub uczuciu ucisku;
• bólowi promieniującemu do ramienia, pleców, szyi czy żuchwy;
• zimnym potom i szybkiemu biciu serca;
• nagłemu skrajnemu zmęczeniu;
• zawrotom głowy i duszności ⁷.

Lek na czkawkę bez recepty – czy istnieje?

Gdy domowe sposoby na czkawkę nie pomagają, a czkawka trwa dłużej niż 48 godzin, lekarz może przepisać odpowiednie leki. ⁴ Chlorpromazyna jest jedynym lekiem zatwierdzonym przez FDA do leczenia czkawki, ale ma poważne skutki uboczne i nie jest już pierwszym wyborem. ¹ Czy istnieją inne leki na czkawkę bez recepty? Jedynym rozwiązaniem mogłyby być inhibitory pompy protonowej, ale one są polecane jedynie przy czkawce, która trwa długo. Nie powinno się ich stosować jako leki na czkawkę bez recepty na własną rękę, a jedynie po konsultacji lekarskiej. A jakie jeszcze inne leki stosuje się na czkawkę? Obecnie preferowane są bezpieczniejsze leki niż chlorpromazyna, np.:

• baklofen – obecnie uważany za lek pierwszego wyboru ¹;
• gabapentyna – skuteczna u 66-88% pacjentów ¹;
• metoklopramid – działa na motorykę żołądka ⁵;
• inhibitory pompy protonowej (niektóre wersje dostępne też jako leki na czkawkę bez recepty z apteki) – dostępny lek na czkawkę bez recepty i na receptę przy refluksie ¹.

Warto wiedzieć, że niektóre leki na czkawkę bez recepty, takie jak inhibitory pompy protonowej czy symetikon, mogą pomóc szczególnie gdy czkawka jest związana z problemami żołądkowymi. ¹ W najcięższych przypadkach lekarze mogą zastosować akupunkturę, która ma obiecujące wyniki, lub bardziej inwazyjne metody jak blokady nerwów czy stymulatory nerwu błędnego. ⁵

Jak zapobiegać czkawce – od czego zależy jej występowanie?

Czy można uniknąć czkawki? Najlepszym sposobem jest zapobieganie poprzez unikanie czynników wyzwalających. ⁶ Od czego jest czkawka najczęściej zależy od naszych codziennych nawyków. Oto praktyczne rady:

• jedz wolniej i przyjmuj mniejsze porcje ⁷;
• unikaj napojów gazowanych, szczególnie przez słomkę ⁷;
• ogranicz bardzo pikantne potrawy i alkohol ⁷;
• nie jedz w pozycji leżącej – uciska to przeponę ⁷;
• unikaj nagłych zmian temperatury pokarmu ⁶;
• zarządzaj stresem technikami relaksacyjnymi ⁶.

Pamiętaj, że częsta pojedyncza czkawka to naturalna reakcja organizmu i nie stanowi powodu do niepokoju. ⁸ Jednak jeśli zauważasz, że częsta pojedyncza czkawka występuje w określonych sytuacjach – prowadź dziennik, aby zidentyfikować swoje osobiste wyzwalacze. ⁷

Ciekawostka na koniec Według Księgi Rekordów Guinnessa, Charles Osborne czkał nieprzerwanie przez 68 lat (1922-1990) – to najdłuższy atak czkawki w historii! ⁸ Na szczęście tak ekstremalne przypadki są niezwykle rzadkie. ²

Pytania i odpowiedzi

Podsumowanie

Czkawka to powszechne doświadczenie, które w większości przypadków jest nieszkodliwe i przemija samo. ⁵ Zrozumienie tego, skąd się bierze czkawka i jak pozbyć się czkawki, pomaga nam lepiej radzić sobie z tym problemem. ³ Domowe sposoby często przynoszą ulgę, ale gdy czkawka trwa dłużej niż 48 godzin, warto skonsultować się z lekarzem, który może przepisać odpowiedni lek na czkawkę bez recepty lub z przepisem. ⁴ Najważniejsze jest zapobieganie poprzez zmianę nawyków żywieniowych i zarządzanie stresem. ⁷ Pamiętaj – większość przypadków czkawki to tylko krótka niedogodność, a nie powód do paniki!

Wymioty i nudności są jednymi z obaw wymienianych przez pacjentów poddawanych chemioterapii. Te przykre dolegliwości towarzyszą nawet 40 % leczonych. Jednak pojawia się pytanie, dlaczego chory na raka wymiotuje? Pomijając aspekt nowotworu, który w zależności od jego rodzaju może wywołać takie dolegliwości, wymioty i nudności są efektem zastosowanych leków przeciwnowotworowych. Leki przeciwnowotworowe mogą pobudzać receptory i drogi przewodnictwa nerwowego, które są odpowiedzialne za powstawanie efektu wymiotów i nudności [1].

Co w takim razie należy zrobić, aby zmniejszyć te nieprzyjemne efekty uboczne leków? Czy istnieją skuteczne, domowe sposoby na nudności po chemioterapii? Jakie leki przeciwwymiotne przy chemioterapii powinno się stosować? Odpowiedzi na te pytania znajdziecie w dalszej części artykułu.

Czy zawsze po chemioterapii są wymioty?

Nudności i wymioty to bardzo częsty efekt uboczny chemioterapii, jednak nie każdy lek ma taki sam potencjał emetogenny. Leki przeciwnowotworowe zostały sklasyfikowane w 4 grupy w zależności od prawdopodobieństwa pojawienia się wymiotów.

Często potencjał emetogenny zależy też od dawki zastosowanego leku. Im wyższa, tym ryzyko wystąpienia wymiotów wzrasta [1].

Leki przeciwwymiotne przy chemioterapii

Leki przeciwwymiotne i przeciwnudnościom przy chemioterapii możemy podzielić na trzy główne grupy:

• antagoniści receptorów serotoninowych 5-HT3.
• Glikokortykosteroidy.
• Antagoniści receptora NK1 [1,2].

Antagoniści receptora 5-HT3

Do tej grupy leków należą zwyczajowo nazywane “setrony”, czyli leki takie jak:

• ondansetron (np. Atossa, Zofran, Ondansetron Accord/Kabi),
• palonosetron (np. Aloxi, Palonosetron Accord),
• granisetron (Sancuso),
• dolasetron.

Jedną z przyczyn pojawiania się nudności i wymiotów jest wzrost uwalniania serotoniny pod wpływem leków przeciwnowotworowych. Serotonina pobudza receptory charakterystyczne dla niej, co wywołuje wymioty. Setrony blokują te receptory i hamują powstawanie odruchu wymiotnego [3]. Ondansetron należy do leków I generacji o znacznie krótszym okresie półtrwania niż leki II generacji, takie jak palonosetron. Z tego można wnioskować, że palonosetron będzie działał dłużej. Natomiast oba leki są skuteczne w przeciwdziałaniu wymiotom po chemioterapii [1]. Ondansetron wskazany jest przy lekach przeciwnowotworowych o średnim działaniu emetogennym. Stosuje się go zwykle około godzinę przed rozpoczęciem chemioterapii. Dawkę 8 mg przyjmuje się dwa razy na dobę do 5 dni. Lek można stosować u dzieci  odpowiednią modyfikacją dawki [3]. Palonosetron przeznaczony jest głównie do stosowania przy lekach o silnym potencjale emetogennym. Ze względu na dłuższy czas półtrwania lek podaje się najczęściej 1 raz na tydzień. Jest wskazany u dorosłych [4].

Kortykosteroidy

Setrony są bardzo dobrymi lekami, ale niezbyt radzą sobie z hamowaniem opóźnionych w czasie wymiotów i nudności. Tutaj znacznie lepiej działa glikokortykosteroid – deksametazon [2]. Natomiast sam deksametazon stosuje się niezbyt często. Częściej podaje się go razem z innymi lekami przeciwwymiotnymi, aby zwiększyć ich efekt działania [2]. Deksametazon nie jest pozbawiony działań niepożądanych charakterystycznych dla innych sterydów, takich jak hiperglikemia, wzrost masy ciała lub zaburzenia żołądkowo-jelitowe, jednak pojawiają się one najczęściej dopiero po dłuższym stosowaniu [1].

Antagoniści receptora NK1

Trzecia grupa leków przeciwwymiotnych w chorobie nowotworowej to antagoniści receptora NK1, tacy jak:

• aprepitant (np. Emend, Aprepitant Stada/Mylan/Sandoz/Accord),
• fosprepitant,
• rolapitant [1,2].

W Polsce z powyższych leków dostępny jest aprepitant. Leki te najczęściej stosuje się w terapii łączonej razem z setronami i deksametazonem [1]. Do najczęstszych działań niepożądanych tych leków należą zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zmęczenie i podwyższenie enzymów wątrobowych [1].

Inne leki przeciwwymiotne

Do leczenia wymiotów stosuje się także inne leki, np.:

• antagoniści receptorów dopaminowych, np. metoklopramid lub prochlorperazyna.
• benzodiazepiny,
• marihuana medyczna [1,2].

Który lek przeciwwymiotny przy chemioterapii jest najlepszy?

Jakie leki przeciwwymiotne w chorobie nowotworowej są najlepsze? W odpowiedzi na to pytanie warto oprzeć się na wynikach metaanalizy Cochrane.

Najlepszym połączeniem wydaje się być leczenie przeciwwymiotne złożone z następujących leków:

• aprepitant + granisetron + deksametazon.

Alternatywnie można stosować schemat złożony z aprepitantu, ondansetronu i deksametazonu [5]. Takie wnioski nasuwają się po analizie danych statystycznych, jednak autorzy metaanalizy podkreślają, że ciężko jest jednoznacznie określić najlepsze połączenie leków przeciwwymiotnych przy chemioterapii [5].

Jakie są domowe sposoby na nudności przy chemioterapii?

Leki  przeciwwymiotne będą najskuteczniejsze przy wymiotach i nudnościach przy chemioterapii, jednak czy istnieją domowe sposoby na nudności przy chemioterapii? Najlepszym, domowym sposobem na nudności przy chemioterapii będzie imbir lekarski (Zingiber officinalae). Badania pokazują, że jest lepszy niż inne preparaty pochodzenia roślinnego. Natomiast wyniki badań nie są zgodne co do skuteczności imbiru. Jedne wskazują na niewielką poprawę i redukcję nudności, natomiast inne nie znajdują różnić pomiędzy imbirem a placebo [1,2]. FDA stwierdza, że spożywanie do 4 g imbiru lekarskiego dziennie jest bezpiecznie. W większości badań chorzy przyjmowali od 1 g do 4 g imbiru na dobę [2].

Leki prokinetyczne to grupa leków, które pomagają w ruchach mięśni w górnej części układu pokarmowego. Sprawiają, że mięśnie w przełyku, żołądku i dwunastnicy lepiej się kurczą, co pomaga w przesuwaniu jedzenia. Te leki też działają na mięsień zamykający przełyk, co ułatwia opróżnianie żołądka i przyspiesza pasaż pokarmu przez jelita. W codziennej definicji można powiedzieć, że są to leki na żołądek i jelita. Ale kiedy dokładnie się je stosuje i jak działają?

Jak działają leki prokinetyczne?

Leki prokinetyczne to grupa leków, które przyspieszają przesuwanie treści pokarmowej przez przewód pokarmowy. Można wyróżnić trzy główne mechanizmy działania leków prokinetycznych:

• blokowanie receptorów dopaminowych – przykładem leku blokującego te receptory jest metoklopramid. Metoklopramid to lek, który działa na pewne miejsca w mózgu zwane receptorami. Gdy te miejsca są zablokowane, organizm produkuje więcej pewnej substancji, nazywanej acetylocholiną. Metoklopramid pomaga w przekazywaniu sygnałów, które sprawiają, że nasze jelita lepiej się poruszają;
• zwiększenie wrażliwości receptorów serotoninowych – przykładem leku jest prukalopryd. Prukalopryd to lek, który pomaga jelitom pracować lepiej, sprawiając, że specjalne miejsca w jelitach, zwane receptorami, są bardziej czułe na serotoninę. Dzięki temu lekowi, mięśnie w jelitach mocniej się kurczą, co sprawia, że jedzenie szybciej przesuwa się przez jelita;
• hamowanie enzymów – przykładem leku hamującego enzymy jest itopryd. Itopryd to lek, który działa na pewne białka w naszym ciele, powodując, że są mniej aktywne. Dzięki temu w jelitach jest więcej acetylocholiny, czyli substancji, która pomaga mięśniom jelit się kurczyć. W rezultacie, dzięki temu lekowi, nasze jelita lepiej się poruszają.

Kiedy stosuje się leki na żołądek i jelita – prokinetyki?

Kiedy stosuje się wspomniane tabletki na jelita i żołądek? Leki prokinetyczne są używane przy problemach z układem pokarmowym, takich jak trudności z ruchem jedzenia przez przełyk, choroba refleksowa przełyku, dyspepsja (złe samopoczucie po jedzeniu) czy gastropareza, czyli opóźnione opróżnianie żołądka. Pomagają też przy zaparciach, zespole jelita nadwrażliwego z zaparciami oraz w specjalnych przypadkach, np. przed badaniem żołądka u osób z krwawieniem z górnych części układu pokarmowego [1,2].

Wiemy już dość sporo o lekach prokinetycznych, czyli lekach na żołądek i jelita. Czy są one dostępne w aptekach? Które leki prokinetyczne są bez recepty, a na które substancje wymagana jest recepta lekarska? Czy istnieją zamienniki bez recepty popularnych prokinetyków?

Jakie są leki prokinetyczne na receptę?

Większość leków na żołądek i jelita omawianych w tym artykule dostępnych jest na receptę. Leki te wpływają na perystaltykę jelit i pracę żołądka, dlatego stosowane niezgodnie z zaleceniami lekarza, np. nadużywane, mogą w łatwy sposób zaburzyć prawidłową pracę układu pokarmowego. Jednak istnieją pewne leki prokinetyczne bez recepty, ale to omówimy później. Lekami prokinetycznymi dostępnymi na receptę są:

• itopryd (Prokit, Zirid) – itopryd to lek, który pomaga jelitom lepiej pracować i sprawia, że żołądek szybciej się opróżnia. Ma też właściwości, które pomagają przeciwdziałać wymiotom. Stosuje się go, kiedy ktoś ma problemy z trawieniem, jak uczucie ciężkości w żołądku, dyskomfort czy wzdęcia, często związane z chorobą wrzodową. Ten lek jest przeznaczony tylko dla dorosłych;
• metoklopramid (Metoclopramidum Polpharma) – ten lek pomaga na nudności i wymioty, a także sprawia, że układ pokarmowy lepiej pracuje. Jednak powinno się go stosować tylko przez krótki czas, kiedy te problemy są spowodowane przez leczenie raka, radioterapię, operacje lub migrenę;
• cisapryd (Gasprid) – ten lek pomaga całemu układowi trawiennemu pracować szybciej. Dzięki niemu jedzenie nie zatrzymuje się zbyt długo w przełyku i żołądku, a także szybciej przechodzi przez jelita. Jest używany głównie do leczenia problemów z wolnym trawieniem, które mogą pojawiać się bez wyraźnej przyczyny lub z powodu cukrzycy;
• trimebutyna (Debretin, Debridat, Ircolon, Ircolon Forte, Tribux, Tribux Forte) – ten lek pomaga w sytuacji, gdy układ trawienny działa zbyt wolno, pomagając mu pracować szybciej. Jest bezpieczny i dobrze tolerowany, więc można go dawać nawet dzieciom.

Jakie są leki na perystaltykę jelit bez recepty?

Jeśli chodzi o leki na perystaltykę jelit bez recepty, to mamy dostępną jedną substancję. Preparatem dostępnym bez recepty, zawierającym w swoim składzie wspomnianą wyżej trimebutynę jest Tribux Bio – lek w postaci tabletek stosowany w zaburzeniach czynności układu pokarmowego oraz w zaburzeniach trawienia. Jest to zamiennik bez recepty takich leków jak Debridat, Tribux i Debretin. Należy pamiętać, że ma jedynie mniejszą dawkę niż wersje na receptę. Z kolei płynnym preparatem posiadającym działanie prokinetyczne jest Iberogast – lek ziołowy (naturalny prokinetyk) zawierający w swoim składzie mieszankę 9 ziół: rumianek, melisa, mięta, kminek, lukrecja, ostropest, ubiorek gorzki, glistnik jaskółcze ziele, arcydzięgiel.

Tribux Bio, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• jedyny lek z trimebutyną bez recepty;
• zawiera laktozę;
• stosować krótkotrwale – maksymalnie do 3. dni;
• przyjmować przed posiłkiem;
• nie stosować u kobiet w ciąży;
• do stosowania od 12. roku życia.

Iberogast, płyn doustny

O produkcie

• lek działa poprzez pobudzenie motoryki jelit, co dzieje się za sprawą wzmocnienia napięcia odcinków przewodu pokarmowego, które są osłabione;
• drugi kierunek działania polega na rozkurczaniu mięśni gładkich przewodu pokarmowego, co skutkuje uczuciem ulgi w bólu i towarzyszących wzdęciach bardzo częstych w zespole jelita drażliwego;
• Iberogast stymuluje produkcję prostaglandyn, które chronią błonę śluzową żołądka. Ekstrakty roślinne zawarte w leku wykazują działanie przeciwzapalne, wiatropędne;
• przy długotrwałym stosowaniu może dojść do uszkodzenia wątroby, przy objawach takich jak zażółcenie oczu, bóle w nadbrzuszu powinno się udać do lekarza.

Iberogast Balance, krople doustne

O produkcie

• Iberogast Balance działa na dwa sposoby: uspokaja napięte mięśnie żołądka, a jednocześnie pobudza mięśnie odźwiernika (wyjścia z żołądka), co poprawia trawienie;
• lek zmniejsza stany zapalne w przewodzie pokarmowym i łagodzi nadwrażliwość na ból, co przynosi ulgę w dolegliwościach bólowych często towarzyszących problemom trawiennym;
• składniki roślinne zawarte w Iberogast Balance korzystnie wpływają na bakterie jelitowe i tworzą ochronną warstwę na śluzówce żołądka;
• w przypadku długotrwałego stosowania leku, jeśli objawy nie ustępują po 7 dniach lub pogorszą się, należy skonsultować się z lekarzem w celu wykluczenia innych chorób.

Jak maślan sodu wpływa na pracę jelit?

Choć preparaty z maślanem sodu nie należą do leków prokinetycznych, mogą być stosowane wspomagająco w dbaniu o prawidłową pracę jelit (np. Tributron, Debutir Forte, Ibesan Maślan). Nie pobudzają bezpośrednio perystaltyki, ale maślan stanowi ważne źródło energii dla komórek nabłonka jelitowego, wspiera funkcjonowanie bariery jelitowej i może pomagać w utrzymaniu prawidłowego stanu błony śluzowej przewodu pokarmowego.

Tributron, kapsułki

O produkcie

• kompleksowy preparat składający się z maślanu sodu, probiotyku i prebiotyku;
• maślan sodu to źródło energii dla komórek jelita;
• 5 wyselekcjonowanych szczepów bakterii kwasu mlekowego zasiedlających jelito cienkie i grube; 
• Actilight® (fruktooligosacharydy) – pożywka niezbędna do wzrostu bakterii probiotycznych (prebiotyk);
• zastosowana technologia chroni bakterie kwasu mlekowego przed tlenem, temperaturą, wilgocią i pH żołądka;
• składniki pomagają w zachowaniu równowagi mikrobioty jelit;
• produkt polecany jest podczas i w trakcie antybiotykoterapii, dla osób z wrażliwymi jelitami i stosujących dietę lekkostrawną i ubogobłonnikową;
• dostępny w opakowaniach po 30 kapsułek.

Debutir Forte, kapsułki

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• zawiera maślan sodu – 300 mg w 1 kapsułce;
• wspiera regenerację błony śluzowej jelita i równowagę mikroflory;
• nowoczesna technika mikrogranulacji pozwala na uwalnianie kwasu masłowego w jelicie cienkim i grubym;
• dawkowanie u dorosłych: 1 kapsułka 2 razy dziennie;
• może być stosowany u dzieci powyżej 7. roku życia;
• zaleca się stosowanie preparatu prze okres minimum 3 miesięcy;
• nie zawiera glutenu;
• dostępne opakowanie: 60 kapsułek.

Ibesan Maślan, kapsułki

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• zawiera maślan sodu – 150 mg w 1 kapsułce;
• wspiera postępowanie dietetyczne w chorobach zapalnych i czynnościowych jelit oraz biegunkach poantybiotykowych;
• może być stosowany u dzieci od 7. roku życia;
• bez glutenu;
• zalecane dawkowanie to 1-2 kapsułki dwa razy dziennie (rano i wieczorem) u dorosłych;
• stosować przez przynajmniej 3 miesiące;
• dostępny w opakowaniach po 60 kapsułek.

Jak bezpiecznie stosować leki prokinetyczne? 7 wskazówek

W celu bezpiecznego stosowania leków prokinetycznych, warto przestrzegać poniższych wskazówek:

• konsultuj się z lekarzem – przed rozpoczęciem stosowania jakichkolwiek leków prokinetycznych, zawsze skonsultuj się z lekarzem. On dobierze odpowiedni preparat i ustali dawkowanie dostosowane do Twojego stanu zdrowia;
• przestrzegaj zaleceń – ważne jest, aby dokładnie przestrzegać zaleceń lekarza dotyczących dawkowania i częstotliwości przyjmowania leku. Nie należy przekraczać zalecanej dawki ani zmieniać sposobu podawania leku bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem;
• informuj lekarza o innych lekach – przed rozpoczęciem stosowania leków prokinetycznych, poinformuj lekarza o wszystkich innych lekach, suplementach i ziołach, które obecnie przyjmujesz. Niektóre leki mogą wchodzić w interakcje z lekami prokinetycznymi, co może wpływać na ich skuteczność lub bezpieczeństwo;
• uważaj na działania niepożądane – w czasie stosowania leków prokinetycznych, zwracaj uwagę na ewentualne działania niepożądane. Mogą to być np. ból głowy, nudności, biegunka czy osłabienie. Jeśli wystąpią jakiekolwiek objawy niepożądane, natychmiast skontaktuj się z lekarzem;
• unikaj alkoholu – spożywanie alkoholu podczas stosowania leków prokinetycznych może zwiększyć ryzyko działań niepożądanych. Dlatego zaleca się zachowanie umiaru lub całkowite unikanie alkoholu podczas leczenia;
• informuj o ciąży lub karmieniu piersią – jeśli jesteś w ciąży, planujesz zajście w ciążę lub karmisz piersią, poinformuj o tym lekarza przed rozpoczęciem stosowania leków prokinetycznych. Niektóre preparaty mogą być przeciwwskazane w tych okolicznościach lub wymagać szczególnej ostrożności;
• przestrzegaj terminów ważności leków – sprawdzaj daty ważności leków prokinetycznych i nie stosuj preparatów po upływie terminu ważności. Nieprawidłowe działanie leków po przekroczeniu terminu ważności może zagrażać Twojemu zdrowiu.

Jak naturalnie przyspieszyć opróżnianie żołądka?

Tabletki na jelita i żołądek oraz leki prokinetyczne bez recepty i na receptę to nie wszystko. Zdrowa i zrównoważona dieta odgrywa istotną rolę w skuteczności opróżniania żołądka i właściwej perystaltyki przewodu pokarmowego. Bogactwo błonnika w diecie jest kluczowe, ponieważ błonnik dodaje objętości stolcowi, co przyczynia się do pobudzenia ruchów perystaltycznych jelit i prawidłowego wypróżniania. Starajmy się zatem spożywać odpowiednią ilość błonnika, znajdującego się w produktach takich jak pełnoziarniste pieczywo, kasze i nasiona.

Warzywa i owoce są także niezwykle ważne w diecie. Pełne witamin, minerałów i przeciwutleniaczy, pomagają one w utrzymaniu zdrowej flory bakteryjnej w jelitach. W szczególności warto sięgnąć po produkty bogate w witaminę C, np. paprykę, porzeczki czy cytrusy, które działają przeciwzapalnie i wspierają funkcję układu trawiennego. Odpowiednie nawodnienie jest równie istotne dla optymalnej kinetyki przewodu pokarmowego. Płyny pomagają w utrzymaniu odpowiedniej konsystencji stolca, co ułatwia przesuwanie go przez jelita. Warto pamiętać o spożywaniu odpowiedniej ilości wody i unikać nadmiernego spożycia napojów zawierających kofeinę lub alkohol.

Oprócz tego warto zadbać o nasze zdrowie fizyczne i psychiczne. Zmniejszona perystaltyka jelit wynika z braku ruchu. Dobrze wprowadzić do codzinnego życia aktywność fizyczną. Nawet spacery będą dużo lepsze niż siedzenie przed telewizorem. Ostatnią kwestią jest stres, który bardzo wpływa na pracę jelit i żołądka. Powinniśmy zmniejszyć jego ilość w naszym życiu. Żadne leki na perystaltykę jelit bez recepty nie będą tak skuteczne jak ograniczenie długotrwałego stresu.

Kiedy należy udać się do lekarza?

W przypadku, gdy pacjent przyjmuje leki prokinetyczne, a objawy nie ustępują lub nasilają się, konieczne jest skonsultowanie się z lekarzem. Może to oznaczać, że lek nie działa wystarczająco skutecznie lub że istnieją inne przyczyny objawów, które wymagają różnego podejścia do leczenia. Lekarz jest najlepiej wyposażony, aby ocenić sytuację i dostosować dawkowanie lub zmienić lek prokinetyczny, jeśli to konieczne.

Warto również udać się do lekarza, jeśli występują jakiekolwiek niepokojące objawy po rozpoczęciu stosowania leku prokinetycznego, takie jak nudności, wymioty, trudności w oddychaniu, wysypka lub obrzęk. Te objawy mogą wskazywać na możliwość reakcji alergicznej lub działań niepożądanych leku, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.

Podsumowanie

Przyjmowanie leków prokinetycznych lub preparatów o działaniu prokinetycznym, takich jak Tribux Bio czy naturalny Iberogast, powinno odbywać się zgodnie z zaleceniami lekarza lub farmaceuty. Równie ważne są zmiany w diecie, w tym odpowiednia podaż błonnika, warzyw i owoców oraz prawidłowe nawodnienie organizmu, które wspierają perystaltykę jelit i funkcjonowanie układu trawiennego. Uzupełnieniem takiego postępowania mogą być preparaty z maślanem sodu, które nie działają prokinetycznie, ale wspierają prawidłowe funkcjonowanie błony śluzowej jelit (np. Tributron, Debutir Forte).

Nudności i wymioty mogą dotyczyć nawet 90% kobiet ciężarnych. Na ich źródło składa się wiele przyczyn. Należą do nich:

• zmiany hormonalne
• zmiany w czynności układu pokarmowego
• niedobór witaminy B6
• występowanie zwiększonej wrażliwości na zapachy

Powyższe czynniki to jedynie potencjalne powody występowania nudności w ciąży. Do tej pory jednoznacznie nie określono, skąd biorą się dolegliwości [1].

Kiedy pojawiają się mdłości w ciąży?

Nudności i wymioty zaczynają się pojawiać w 5 tygodniu ciąży i w zależności od kobiety mogą trwać nawet do samego rozwiązania. Najczęściej jednak ustępują między 16, a 20 tygodniem ciąży. Mdłości o lekkim nasileniu są klasyfikowane jako całkowicie naturalne w I trymestrze ciąży i nie stanowią zagrożenia dla ciężarnej. U niektórych kobiet ich częstotliwość jest na tyle wysoka, że może prowadzić do poważnych zaburzeń elektrolitowych i utraty wagi [1].

Co na mdłości w ciąży?

W przypadku leczenia mdłości w ciąży niezwykle istotne jest określenie siły i czasu trwania dolegliwości. W łagodnych przypadkach sama modyfikacja diety i stylu życia będzie wystarczająca. Z uwagi na to, że podanie leków kobiecie w ciąży nigdy nie jest całkowicie obojętne dla płodu, zawsze terapię rozpoczyna się od takich właśnie zaleceń. Jednak w cięższych przypadkach, kiedy codzienne funkcjonowanie jest mocno utrudnione oraz kobiecie grozi utrata elektrolitów, można podać tabletki na mdłości w ciąży.

Preparaty dostępne bez recepty

W aptece można znaleźć szereg preparatów dostępnych bez recepty na nudności w ciąży. Zawierają one:

Imbir

Imbir jest rośliną, której wyciąg ma potwierdzone działanie na nudności i wymioty. Wpływa na układ nerwowy, łagodząc nudności oraz ma działanie pobudzające perystaltykę przewodu pokarmowego, co powoduje hamowanie wymiotów. Wg badań dawką imbiru wskazaną u kobiet w ciąży jest 250 mg 4 razy na dobę. Roślina jest uważana za bezpieczną dla kobiet w ciąży [1,2].

Witamina B6

Niedobór <a href=”https://leki.pl/poradnik/czy-witamina-b6-faktycznie-wplywa-na-wchlanianie-magnezu/”>witaminy B6 może być potencjalną przyczyną występowania nudności. Zaleca się stosowanie jej w dawkach 10 mg co 6 h, pamiętając o maksymalnej dawce 200 mg na dobę. Suplementacja witaminy B6 łagodzi nudności, jednak nie ma wpływu na wymioty [1,3].

Preparaty bez recepty dedykowane dla kobiet w ciąży na nudności:

Wszystkie dostępne preparaty są godne polecenia. Pregna VOMI ma najmniej substancji czynnych, za to samo żucie gumy może powodować łagodzenie nudności. Pregna Vomi na wysoką cenę, aczkolwiek największą ilość substancji czynnych polecanych w nudnościach. Anaketon będzie się sprawdzał dla osób, które mają problem z połykaniem tabletek. Warto zwrócić uwagę na składy leków, na przykład w preparacie Prevomit występuje kwas foliowy, który jest dodatkiem do praktycznie każdych witamin dla ciężarnych. Zawsze można zdecydować się na napary z imbiru, lub suplementację samej witaminy B6.

Leki stosowane pod kontrolą lekarza

W przypadku bardzo ciężkich nudności i intensywnych wymiotów w ciąży lekarz może zdecydować się na włączenie leków, które szczególnie w ciąży należy zażywać wyłącznie pod jego kontrolą. W Polsce nie są one wskazane na nudności w ciąży, stosuje się je off-label, czyli poza wskazaniami. Należą do nich:

• leki antyhistaminowe: doksylamina (Xonvea);
• Antagoniści receptora serotoninowego 5-HT3: ondansetron (Atossa);
• antagoniści receptorów dopaminowych: metoklopramid (Metoclopramidum Polpharma).

Tak jak w przypadku wszystkich leków podawanych w czasie ciąży, lekarz musi określić czy włączanie ich do terapii jest niezbędne. Ze względu na bezpieczeństwo matki i dziecka w pierwszej kolejności podaje się leki przeciwhistaminowe oraz pochodne fenotiazyny, a pozostałe leki dopiero kiedy terapia jest nieskuteczna [1].

Co zrobić, aby uniknąć mdłości?

Zmiana nawyków żywieniowych może całkowicie uwolnić kobietę w ciąży od występujących nudności. Warto pamiętać o następujących zasadach:

• jeść małe posiłki z większą częstotliwością
• jeść w bardzo wolnym tempie
• ubieraj ubrania, które nie uciskają brzucha
• spróbuj jeść drobną przekąskę przed wstaniem z łóżka

Z metod niefarmakologicznych można zastosować opaski akupresurowe, które poprzez ucisk mają stymulować organizm w taki sposób, aby hamować nudności [1].

Czkawka jest mimowolnym skurczem, czyli zaciskaniem i rozluźnieniem się przepony. Czym jest przepona? Jest to główny mięsień (chociaż ma zaledwie ok. 2-4 mm), zaangażowany w proces oddychania, znajduje się pod płucami i stanowi pewnego rodzaju ścianę oddzielającą jamę klatki piersiowej od jamy brzusznej. Ze względu na nagłe zamykanie się otworu pomiędzy strunami głosowymi i wymuszony nagły napływ powietrza, podczas czkawki wydaje się charakterystyczne dźwięki. Czkawka zwykle trwa maksymalnie kilka minut, ale zdarzają się przypadki, że potrafi się utrzymywać nawet przez kilka tygodni lub miesięcy. Częstotliwość “czkania” może być różna, od 2 do nawet 60 na minutę. Występuje ona niezależnie od fazy wdechu czy wydechu, jednakże najczęściej ma miejsce w szczytowej fazie wydechu [1,2].

Skąd się bierze czkawka?

Czkawka może być spowodowana przez różne czynniki.

Są to m.in.:

• spożycie zbyt obfitego, często pikantnego, najczęściej też w pośpiechu posiłku;
• podrażnieniem nerwów rozciągających się od szyi do klatki piersiowej;
• wypiciem napoju gazowanego np. coca-coli;
• spożycie alkoholu;
• stres;
• nadmierna ekscytacja;
• połykanie powietrza podczas ssania gumy do żucia;
• nagła zmiana temperatury (np. wyjściem z klimatyzowanego pomieszczenia na duży upał) [1,3].

Profilaktyka czkawki — jak jej uniknąć?

• nie wolno przejadać się — czkawka może wystąpić po zjedzeniu zbyt obfitego posiłku;
• nie należy spożywać gorących lub pikantnych potraw i nadmiernej ilości alkoholu — takie posiłki lub trunki alkoholowe mogą prowadzić do podrażnienia błony śluzowej żołądka i powodować wyciek kwasu żołądkowego do przełyku (jeden z powodów powstawania czkawki);
• należy jeść powoli — zbyt szybkie przeżuwanie może powodować łapanie powietrza pomiędzy kęsy jedzenia i prowadzić do interakcji z nerwem błędnym [2,3].

Jak pozbyć się czkawki?

Niestety opisane metody nie mają potwierdzenia w badaniach i trudno oszacować ich realną skuteczność. Niektórzy twierdzą, że ich skuteczność leży w odwróceniu uwagi od czkawki, dzięki czemu ona sama w międzyczasie przechodzi. Niemniej jednak warto je wypróbować, chociażby ze względu na to,  że są mało inwazyjne i nie wymagają dużego nakładu czasu. Sprawdzone (ale nie udowodnione) sposoby na czkawkę to m.in.:

1. Wstrzymanie oddechu. Należy wziąć głęboki wdech i wstrzymać powietrze na 10-20 sekund, następnie wypuścić powietrze. Czynność w razie potrzeby można powtórzyć.
2. Miarowy oddech. Trzeba wziąć głęboki wdech przez ok. 5 sekund, następnie wydech również przez 5 sekund i tak powtarzać przez dłuższą chwilę.
3. Oddech z papierową torbą. Papierową torbą zakrywa się usta i nos, następnie należy wdychać i wydychać powietrze naprzemiennie pompując i opróżniając torbę. Ten sposób może jednak w bardzo rzadkich przypadkach doprowadzić do hiperwentylacji (szybki i głęboki oddech), która może wręcz nasilić czkawkę.
4. Ściśnięcie klatki piersiowej. Należy pochylić się do przodu lub położyć w ten sposób, aby ścisnąć klatkę piersiową, co wywrze nacisk na przeponę.
5. Próba Valsalvy. Jest ona  stosowana w medycynie, żeby podnieść ciśnienie panujące w klatce piersiowej pacjenta. Aby ją przeprowadzić, należy zrobić wydech, jednocześnie ściskając nos i trzymając usta zamknięte.
6. Przyciągnięcie kolan do klatki piersiowej. Powinno się usiąść wygodnie, następnie przyciągnąć kolana do klatki piersiowej i trzymać je w takiej pozycji przez dłuższy czas (kompresuje to klatkę piersiową i powinno powstrzymać skurcze przepony).
7. Pociągnięcie za język. Dosyć ciekawą metodą powstrzymania czkawki jest ciągnięcie za język, poprzez chwycenie czubka języka i pociągnięcie go do przodu  kilkukrotnie.
8. Masowanie tętnicy szyjnej. Tętnicę szyjne są zlokalizowane po obydwu stronach szyi (sprawdza się puls właśnie na nich). Trzeba się położyć wygodnie, obrócić głowę w lewo i masować okrężnymi ruchami tętnicę z prawej strony szyi przez kilka sekund.
9. Picie wody. Jedną z najbardziej popularnych metod walki z czkawką jest popijanie wody. Jest kilka wariancji tej metody, można pić wodę z lodem albo powoli wypić szklankę ciepłej wody (jednym ciągiem, bez przerwy na oddech) lub pić wodę przez ręcznik papierowy. Generalnie w tej metodzie chodzi o stymulację nerwu błędnego.
10. Ssanie kostki lodu. Można ssać kostkę lodu, a następnie połknąć ją, gdy będzie już miała odpowiedni rozmiar.
11. Zjedzenie miodu lub masła orzechowego. Nie powinno się tego robić od razu, a najpierw possać chwilę miód lub masło w ustach i następnie połknąć.
12. Połknięcie szczypty cukru lub sproszkowanej czekolady. Cukier puder lub sproszkowaną czekoladę (np. kakao w proszku) należy położyć na języku na kilka sekund i połknąć lub zjeść bezpośrednio z łyżki [3].

Jak można wyleczyć się z długotrwałej czkawki?

W większości przypadków czkawka jest krótkotrwała i samoistnie ustępuje. Z szybszym poradzeniem sobie z czkawką mogą pomóc wymienione powyżej metody. Jednakże nie zawsze tak jest i czasami czkawka może utrzymywać się przez naprawdę długi czas.

Najczęściej taka długotrwała czkawka (trwająca powyżej 48 h) jest spowodowana przez uszkodzenie nerwów łączących się z przeponą spowodowane np. torbielą czy nowotworem szyi. Innymi przyczynami mogą być niewydolność nerek, cukrzyca czy zapalenie mózgu lub opon mózgowych, a więc bardzo poważne schorzenia. Dlatego, pomijając fakt, że czkawka sama w sobie nie jest groźna dla zdrowia (chociaż przedłużająca się może prowadzić do zaburzeń mowy, jedzenia czy snu), to choroby ją powodujące już mogą, dlatego nie powinno lekceważyć się długotrwałej czkawki i należy poszukać jej przyczyny.

Czkawka trwająca powyżej 2 dni powinna bezwzględnie skończyć się wizytą u lekarza. Tym bardziej, że może ona spowodować problemy z podstawowymi czynnościami życiowymi, takimi jak oddychanie, spanie czy spożywanie posiłków. Dłuższą czkawkę czasami może spowodować również stosowanie niektórych leków np. uspokajających (np. barbituranów lub benzodiazepin) czy sterydów np. deksametazonu [1-3].

Czy istnieją leki na czkawkę?

W przypadku długotrwałej czkawki lekarz może wypisać leki na receptę, takie jak baklofen np. Baclofen Polpharma, chlorpromazyna np. Fenactil, metylfenidat np. Medikinet, pregabalinę np. Pregabalin Sandoz, nifedypinę np. Nifedipin Ratiopharm czy metoklopramid np. Metoclopramidum Polpharma. Są to jednak silne leki, a długotrwała czkawka może mieć wiele przyczyn. Z tego względu najważniejsza jest odpowiednia diagnostyka i poznanie prawdopodobnej przyczyny występowania uciążliwej czkawki.

Często konieczne jest wykonanie zabiegów. Jednym z nich jest stymulacja tylnej ściany gardła cewnikiem wprowadzonym przez nos (na głębokość ok. 8-12 cm). Taka procedura medyczna przerywa aferentną drogę wyzwalania czkawki (nerw językowo-gardłowy i nerw błędny) [1,2].

Podsumowanie

Najczęściej czkawka trwa krótką chwilę i nie jest specjalnie groźna ani uciążliwa. W większości przypadków przechodzi sama lub po zastosowaniu prostych trików, które mają na celu przerwanie czkawki. Jednak zdarza się, że czkawka trwa bardzo długo. Trwająca powyżej 48h powinna być sygnałem, że koniecznie trzeba udać się do lekarza. Może być ona wtedy symptomem poważnych chorób i bardzo ważne, aby przeprowadzić dokładną diagnostykę.

Jakie są przyczyny polekowych zaburzeń ruchowych?

Pierwsze doniesienia o pojawiających się polekowych zaburzeniach ruchowych u pacjentów pojawiły się po wprowadzeniu neuroleptyków do leczenia psychiatrycznego. [1] W 1956 r. opublikowano po raz pierwszy badanie przeprowadzone wśród 90 pacjentów stosujących chlorpromazynę przez co najmniej 2 miesiące. U 40% badanych zaobserwowano objawy przebiegające ze spowolnieniem ruchowym. [3,4] Była to pierwsza wzmianka o parkinsonizmie polekowym. Dopiero odkrycie roli dopaminy w powstawaniu objawów parkinsonizmu pozwoliło na zrozumienie mechanizmu powstałych zaburzeń. [1] Obecnie uważa się, że pojawianie się objawów pozapiramidowych jest związane z antagonistycznym działaniem neuroleptyków na receptory D2, przy czym parkinsonizm polekowy występuje zazwyczaj przy ponad 78% blokadzie tego receptora. [2]

Parkinsonizm polekowy a choroba Parkinsona

Aktualnie niestety dokładna częstość występowania parkinsonizmu polekowego jest niejasna, ponieważ często jest ona nierozpoznawana lub błędnie diagnozowana jako choroba Parkinsona. [4] Do najbardziej charakterystycznych objawów parkinsonizmu zalicza się przede wszystkim zubożenie ruchów (akinezje) oraz powolność i ograniczenie ruchów (bradykinezje) z obserwowaną maskowatą, naoliwioną twarzą, a także przygarbioną sylwetką. Wśród pacjentów obserwuje się również drżenia − głównie kończyn górnych, żuchwy i języka, sztywność mięśni − objaw tak zwanego koła zębatego lub rury ołowianej w zależności od częstości odczuwania oporu przy wykonywaniu ruchów.

Dodatkowo czasem występuje zubożenie chodu (poruszanie się drobnymi kroczkami i pocieranie podeszwami o podłogę) oraz pochylenie tułowia do przodu. [1] To, co pomaga odróżnić parkinsonizm polekowy od choroby Parkinsona to symetryczność objawów, która ujawnia się już od początku. Drżenie obserwowane w tym powikłaniu jest też od początku obustronne i częściej ma charakter posturalny. [2] Pomocnym może okazać się również obrazowanie z użyciem transportera dopaminy (DAT). [4]

Jakie leki mogą powodować parkinsonizm polekowy?

Typowe leki przeciwpsychotyczne, znane również jako neuroleptyki pierwszej generacji (np.: haloperidol) są najczęstszymi przyczynami parkinsonizmu polekowego. Jednak atypowe leki przeciwpsychotyczne, które uważano za wolne od objawów pozapiramidowych, mogą również wywoływać parkinsonizm. [4] Aktualnie szacuje się, że polekowe objawy pozapiramidowe mogą dotyczyć nawet 50% pacjentów leczonych lekami psychotropowymi, przy czym u jednego pacjenta może jednocześnie występować zarówno parkinsonizm polekowy, jak i dystonia, akatyzja czy późne dyskinezy. [1]

Warto zaznaczyć, że objawy pozapiramidowe mogą się pojawić również w związku ze stosowaniem niektórych leków przeciwdepresyjnych, głównie z grupy SSRI, tj.: escitalopram czy fluoksetyna, leków normotymicznych (kwas walproinowy czy lit), leków nasennych, blokerów kanału wapniowego (cynaryzyny i flunaryzyny), leków przeciwpadaczkowych oraz leków wpływających na motorykę przewodu pokarmowego o działaniu przeciwwymiotnym (metoklopramidu). [1,2,4] Wszystkie te leki wpływają na układ dopaminergiczny i powikłania ruchowe mogą być następstwem zarówno ich stosowania, jak i nagłego odstawienia. [2]

Jakie inne czynniki zwiększają ryzyko parkinsonizmu polekowego?

Wszyscy pacjenci przyjmujący szczególnie leki przeciwpsychotyczne pierwszej generacji mają pewne ryzyko rozwoju parkinsonizmu i innych polekowych zaburzeń ruchowych. Parkinsonizm zwykle pojawia się kilka dni lub tygodni po rozpoczęciu stosowania farmakoterapii, ale w rzadkich przypadkach opóźnienie wystąpienia może wynosić kilka miesięcy lub dłużej. [1] Szczególną uwagę należy jednak zwrócić na pacjentów starszych, ponieważ wraz z wiekiem spada stężenie dopaminy oraz degeneracji ulegają komórki w istocie czarnej śródmózgowia zawierającej neurony dopaminergiczne. [4] Wskazuje się również, że do czynników ryzyka rozwinięcia parkinsonizmu polekowego należy płeć żeńska, przez prawdopodobne hamowanie ekspresji dopaminergicznej przez estrogeny oraz czynniki genetyczne. [4] Jednakże oba te czynniki wymagają dokładniejszych badań.

Jak leczyć parkinsonizm polekowy?

Leczenie parkinsonizmu polekowego jest dość trudne. Oczywiście najlepiej odstawić neuroleptyk, ale nie zawsze jest to możliwe. [2] Przede wszystkim należy dokładnie przeanalizować leki stosowane przez pacjenta, z jakiego powodu zostały przepisane i które z nich mogą bezpośrednio przyczyniać się do rozwoju parkinsonizmu. Pacjenci, którzy nie mogą zaprzestać przyjmowania leków przeciwpsychotycznych z powodu chorób psychicznych, takich jak schizofrenia lub poważne zaburzenia depresyjne, mogą zostać przestawieni na atypowe leki przeciwpsychotyczne, które mają mniejsze ryzyko wystąpienia zaburzeń ruchowych. [4]

W leczeniu stosowane są głównie leki przeciwparkinsonowskie o działaniu cholinolityczny. [5] Jednak według aktualnej wiedzy powyższe działanie nie powinno mieć miejsca, szczególnie wśród pacjentów geriatrycznych – jest to przykład niepotrzebnej kaskady lekowej, która dodatkowo może przyczyniać się do powstania zaburzeń funkcji poznawczych. [2] W przypadku niepowodzenia terapii bądź nawrotu mogą okazać się skuteczne leki dopaminergiczne, głównie amantadyna. [5]

Jednak nawet około 50% pacjentów z objawami parkinsonizmu polekowego i innymi zaburzeniami ruchu jest leczonych lekami blokującymi receptory dopaminergiczne w stanach niezwiązanych z psychozą, w tym w depresji, zaburzeniach przewodu pokarmowego, lęku czy bezsenności. Wtedy, po uprzedniej konsultacji neurologicznej oraz analizie farmakoterapii pacjenta, najlepszym rozwiązaniem jest odstawienie leku powodującego wspomniane działania niepożądane. Obiecujący jest również fakt, że parkinsonizm polekowy zwykle ustępuje w ciągu kilku tygodni lub miesięcy po zaprzestaniu stosowania obciążającego leku. [4]

Choroba polekowa a bezpieczeństwo farmakoterapii

Parkinsonizm polekowy jest prawdopodobnie najczęstszym zaburzeniem ruchu wywołanym lekami i jedną z najczęstszych postaci parkinsonizmu niemającego stricte podłoża neurodegeneracyjnego. Tak naprawdę wszelkie leki, które zakłócają transmisję dopaminy i stosowane są szczególnie przez pacjentów z grupy ryzyka – pacjentów geriatrycznych, mogą powodować parkinsonizm. Objaw ten jednak często mylony jest z chorobą Parkinsona, choć gdy spowodowany jest wyłącznie przez leki, może być nawet zupełnie wyeliminowany. Dlatego tak istotnym aspektem leczenia każdego pacjenta jest bezpieczeństwo, indywidualizacja i systematyczna weryfikacja farmakoterapii.

Nudności i wymioty są efektem podrażnienia chemoreceptorów w odpowiednich strukturach przez różne neuroprzekaźniki, takie jak: histamina, dopamina, serotonina, acetylocholina lub neurokininy. Leki przeciwwymiotne działają jako antagoniści tych substancji, czyli nie dopuszczają do oddziaływania danego neuroprzekaźnika z receptorem [1].

Do najczęstszych przyczyn wymiotów należą:

1. Zatrucia pokarmowe;
2. Choroby zakaźne;
3. Choroby przewodu pokarmowego: zapalenie jelit, choroba wrzodowa czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego;
4. Choroby wątroby: uszkodzenie wątroby, marskość wątroby czy żółtaczka;
5. Choroby nerek: niewydolność nerek, kamica nerkowa;
6. Choroby ośrodkowego układu nerwowego: migrena, guzy mózgu czy zapalenie opon mózgowych;
7. Reakcja na leki;
8. Choroby psychiczne: niektóre choroby psychiczne, takie jak bulimia czy anoreksja;
9. Mocne wrażenia zapachowe i smakowe;
10. Ciąża: zwłaszcza w pierwszym trymestrze.

Warto pamiętać, że wymioty mogą mieć również inne, bardziej rzadkie przyczyny, dlatego jeśli występują często, powtarzają się lub są uporczywe, zawsze warto skonsultować się z lekarzem w celu dokładnej diagnozy i leczenia.

Jakie są rodzaje wymiotów?

Generalnie wymioty i nudności można podzielić na dwa rodzaje: nagłe i przewlekłe [2].

Nagłe wymioty najczęściej związane są z konkretną jednostką chorobową. W przypadku klasycznego zatrucia pokarmowego działaniem podstawowym jest odpowiednie nawodnienie pacjenta, aby przeciwdziałać odwodnieniu. Nie zaleca się stosowania tabletek na wymioty na samym początku. Nawet jeśli stan zdrowotny wymaga włączenia leków przeciwwymiotnych na receptę, to najczęściej skuteczne są małe dawki przez krótki czas [2].

Sytuacja komplikuje się w wymiotach przewlekłych. Często są przyczyną przewlekłego stanu chorobowego pacjenta i np. zażywanych leków. Tutaj terapia przeciwwymiotna jest już długotrwała i ma na celu zniwelować nieprzyjemne działania niepożądane i umożliwić normalne życie pacjentowi. Jakie w takim razie możemy wyróżnić leki przeciwwymiotne [2]?

Leczenie objawowe vs leczenie przyczynowe wymiotów. Czym się różnią?

Leczenie objawowe wymiotów koncentruje się na łagodzeniu i kontrolowaniu objawów wymiotnych. Skupia się na zapewnieniu natychmiastowej ulgi, poprzez stosowanie leków przeciwwymiotnych lub środków łagodzących objawy. Celem tego rodzaju leczenia jest przede wszystkim złagodzenie uczucia mdłości i zmniejszenie częstotliwości wymiotów. Przykładowe metody leczenia objawowego mogą obejmować stosowanie leków przeciwwymiotnych, zmianę diety, wstrzyknięcie płynów dożylnie w przypadkach zaawansowanych wymiotów.

Z kolei leczenie przyczynowe wymiotów skupia się na identyfikacji i leczeniu bezpośredniej przyczyny wymiotów. Zamiast jedynie łagodzić objawy, celem leczenia przyczynowego jest wyeliminowanie lub kontrolowanie czynnika wywołującego wymioty. Przykładowo, gdy wymioty są spowodowane dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi, leczenie przyczynowe może obejmować stosowanie leków przeciwwymiotnych, antybiotyków lub leczenie infekcji.

Jak wygląda leczenie objawowe wymiotów?

Leczenie objawowe wymiotów może pomóc złagodzić nieprzyjemne dolegliwości. Polega ono na łagodzeniu uciążliwych symptomów, nie zwalcza jednak samej przyczyny wymiotów. Oto kilka metod leczenia:

1. Hydratacja: W przypadku wymiotów ważne jest utrzymanie odpowiedniego poziomu nawodnienia organizmu. Pij małymi łyczkami wodę lub napoje izotoniczne, aby uniknąć odwodnienia. Unikaj napojów gazowanych, słodkich lub alkoholu.
2. Przyjmowanie małych posiłków: Wybieraj lekkie, łatwostrawne pokarmy, takie jak sucharki, herbatniki, tosty lub bulion. Spożywanie małych porcji pokarmowych w równomiernych odstępach czasu może pomóc w utrzymaniu jedzenia w żołądku.
3. Unikanie silnych zapachów i smaków: Odruch wymiotny często jest wywoływany przez intensywne zapachy i smaki. Staraj się unikać potraw o intensywnym zapachu lub smaku, które mogą wywoływać mdłości i wymioty.
4. Odpoczynek: Odpoczynek może pomóc w redukcji nudności i wymiotów. Spróbuj znaleźć miejsce ciche i spokojne, gdzie będziesz mógł się zrelaksować.
5. Leki przeciwwymiotne: W niektórych przypadkach lekarz może zalecić stosowanie leków przeciwwymiotnych, takich jak domperidon, metoklopramid czy ondansetron, aby złagodzić objawy wymiotów.
6. Naturalne metody: Niektóre zioła i metody alternatywne, takie jak imbir, akupresura czy aromaterapia, mogą być stosowane jako uzupełnienie leczenia objawowego. Warto jednak skonsultować się z lekarzem przed zastosowaniem takich metod.

Jakie są leki przeciwwymiotne?

W celu przybliżenia dostępnej farmakoterapii wymiotów omówimy poszczególne grupy leków oraz zwrócimy uwagę, kiedy je najlepiej stosować.

Antagoniści dopaminy

Najczęściej stosowanym lekiem, który występuje w formie tabletek na wymioty, jak i zastrzyku przeciwwymiotnego jest metoklopramid. Inne leki z tej grupy o podobnych wskazaniach to, np. cyzapryd lub domperidon.

Metoklopramid to lek, który blokuje receptory dopaminowe, ale również serotoninowe (5-HT3). Z tego powodu redukuje nudności i wymioty na dwóch drogach [3].

Metoklopramid ma również działanie prokinetyczne, czyli zwiększa motorykę przewodu pokarmowego, przyspiesza opróżnianie żołądka, ale nie zwiększa wydzielania soków trawiennych. Stosuje się go w poniższych wskazaniach:

• Zapobieganie nudnościom i wymiotom po zabiegach chirurgicznych i radioterapii.
• W przeciwdziałaniu wymiotom podczas zaburzeń żołądkowo-jelitowych.
• Do leczenia nudności i wymiotów będących efektem napadów migreny (w połączeniu  z paracetamolem) [1,3].

Metoklopramid w formie iniekcji można stosować już od 1. roku życia. Tabletki na wymioty przeznaczone są dla osób od 15. roku życia [3].

Jak stosować ten lek? U dorosłych i młodzieży od 15. roku życia podaje się maksymalnie 10 mg 3 razy na dobę. U mniejszych dzieci metoklopramid powinno się dawkować na masę ciała. Dawka jednorazowa wynosi od 0,1 mg na kilogram masy ciała do 0,15 mg na kilogram masy ciała 3 razy na dobę [3].

Czy istnieją czopki przeciwwymiotne?

Do antagonistów receptorów dopaminowych zalicza się również tietylperazynę. To substancja, która występuje w leku Torecan. Torecan dostępny jest w postaci tabletek na wymioty, roztworu do wstrzykiwań i czopków przeciwwymiotnych.

Tabletki na wymioty Torecan, jak i czopki stosuje się u młodzieży od 15. roku życia i dorosłych. Dawkowanie wynosi od 1 do 3 tabletek na dobę [4].

Działania niepożądane

Najczęstsze spotykane działania niepożądane po lekach z tej grupy to zawroty i ból głowy [2].

Antagoniści serotoniny

Antagoniści serotoniny to kolejna grupa leków stosowana w leczeniu nudności i wymiotów. Sztandarowym przykładem leku z tej grupy jest ondansetron. Występuje on w formie tabletek, jak i roztworu do wstrzykiwań. Inne leki z tej grupy, to np. granisetron, tropisetron, palonosetron.

Ondansetron stosuje się w poniższych wskazaniach:

• Zapobieganie i leczenie nudności i wymiotów spowodowanych chemioterapią lub radioterapią.
• Leczenie nudności i wymiotów w okresie okołooperacyjnym.
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe.
• Leczenie wymiotów spowodowanych nadużywaniem opioidów [1,5].

Ondansetron jest lekiem I rzutu w przypadku nudności i wymiotów u dzieci. Dawkę 2 mg można podawać już dzieciom od 6. miesiąca życia i ważących powyżej 8 kg [1].

U dorosłych standardowe dawkowanie ondansetronu wynosi 8 mg 2 razy na dobę. W przypadku dzieci lek podaje się w zależności od masy ciała:

• ≤ 10 kg: 2 mg 2 razy na dobę.
• > 10 kg: 4 mg 2 razy na dobę.
• > 30 kg: tak jak dorośli [1,5].

Działania niepożądane

Przyjmując te leki, możemy doświadczyć zawrotów i bólów głowy oraz zaparć. Niestety jako efekt uboczny notuje się również wydłużenie odcinka QTc, dlatego pacjenci z tym problemem powinni unikać tej grupy leków [2].

Leki przeciwhistaminowe

Leki przeciwhistaminowe kojarzą się nam głównie z lekami używanymi w celu leczenia alergii, ale to nie jest tylko ich jedyne zastosowanie. W tej grupie znajdują się także leki do leczenia nudności i wymiotów i niektóre z nich są dostępne bez recepty.

Głównym lekiem stosowanym do leczenia wymiotów jest Diphergan – syrop przeciw wymiotom z prometazyną. Jest on dostępny jedynie na receptę. Inną substancją dostępną na receptę, jak i OTC jest dimenhydrynat.

Diphergan to syrop przeciw wymiotom, jak i lek na nudności na receptę. Można go stosować od 2. roku życia. Dawkowanie przedstawia się następująco:

• 25 mg co 4 do 6 godzin – dorośli.
• 0,25 mg do 0,5 mg na kilogram masy ciała co 4 do 6 godzin – dzieci od 2. do 12. roku życia [6].

Działania niepożądane

Leki przeciwhistaminowe to jedne z bezpieczniejszych środków. M.in. dlatego są szeroko stosowane u dzieci. Najczęstszym działaniem niepożądanym jest ospałość [2].

Antagoniści neurokinin

Najczęściej spotykanym lekiem z grupy antagonistów neurokinin jest aprepitant. To lek przeznaczony głównie do zmniejszania nudności i wymiotów spowodowanych chemioterapią. Ma najsilniejsze działania przeciwwymiotne [1].

Lek ten podaje się w 3-dniowym schemacie. W pierwszym dniu pacjent przyjmuje 125 mg, a w kolejnych dwóch dniach po 80 mg.

Działania niepożądane

Głównym działaniem niepożądanym leków z tej grupy są ból i zawroty głowy [2].

Glikokortykosteroidy

Co ciekawe nawet glikokortykosteroidy można stosować jako leki przeciwwymiotne na recepcie. W tym celu używa się głównie deksametazonu (np. Pabi-Dexamethason, Dexamethasone Krka, Demezon, Dexaven) doustnie lub dożylnie. Stosowany krótkotrwale jest dobrze tolerowany i przynosi oczekiwane rezultatu, jednak jego nadużywanie może prowadzić do zmian nastroju [2].

Inne leki przeciwwymiotne na receptę

Istnieją również inne leki, które poprzez swój mechanizm działania stosuje się jako leki przeciwwymiotne. Jednak nie są one podawane w terapii pierwszego rzutu, głównie ze względu na działania niepożądane i nie tak dobry efekt, jak wymienione powyżej.

Do takich leków należą antagoniści receptorów dopaminowych, np.:

• Pochodne butyrofenonów: droperidol lub haloperidol (Haloperidol Unia, Haloperidol WZF).
• Atypowe leki przeciwpsychotyczne, np. olanzapina (Egolanza, Olanzin, Olazax, Olzapin) [1,2].

Ostatnio do leczenia nudności i wymiotów stosuje się również kannabinoidy, np. Nabilon i Dronabilon. Niestety spora część osób notuje po nich zawroty głowy, spadki ciśnienia i obniżenie nastroju [1,2].

Wybrane leki przeciw wymiotom bez recepty i na receptę

Poniżej prezentujemy wybrane substancje chemiczne używane w celu leczeniu wymiotów i nudności wraz z nazwami handlowymi preparatów.

Tabela 1. Wybrane tabletki na wymioty oraz zastrzyki i czopki przeciwwymiotne.

Kiedy skonsultować się z lekarzem w przypadku wymiotów?

Wymioty mogą być objawem różnych schorzeń i stanów, dlatego warto skonsultować się z lekarzem w następujących przypadkach:

1. Występowanie ciężkich i niekontrolowanych wymiotów przez dłuższy czas.
2. Wymioty towarzyszące bólowi brzucha, gorączce, utracie wagi lub zmianom w rytmie serca.
3. Wystąpienie krwi w wymiocinach.
4. Pojawienie się wymiotów po zażyciu nowego leku.
5. Wymioty u osoby w ciąży, ze względu na możliwość wystąpienia poważniejszych schorzeń.

W przypadku wymiotów, które trwają dłużej niż 24 godziny, są bardzo nasilone lub towarzyszą im inne niepokojące objawy, zawsze warto skonsultować się z lekarzem. Lekarz będzie mógł dokładnie ocenić przyczynę wymiotów i zalecić odpowiednie leczenie.

Jakie są domowe sposoby na wymioty?

W przypadku wymiotów można spróbować zastosować domowe sposoby, aby złagodzić objawy i przyspieszyć proces łagodzenia dolegliwości:

1. Imbir – jednym z domowych sposobów na uśmierzenie wymiotów może być stosowanie imbiru. Imbir zmniejsza stan zapalny w organizmie i działa uspokajająco na układ trawienny. Napar z imbiru można przygotować samemu, gotując około 1 cm świeżego korzenia imbiru przez 10 minut w 1 szklance wody. Następnie należy przecedzić i wypić powstały napar. Imbir można także dodawać do potraw lub żuć na surowo.
2. Herbatki – można spróbować wypić herbatki na bazie ziół, które łagodzą dolegliwości żołądkowe, takie jak melisa, mięta pieprzowa, rumianek czy dziurawiec.
3. Woda kokosowa – woda kokosowa to źródło elektrolitów, która może pomóc w uzupełnieniu poziomu płynów w organizmie. Można pić wodę kokosową naturalną lub dodać ją do smoothie lub koktajli.

Nie zapomnij o nawodnieniu! Dlaczego jest tak ważne w trakcie wymiotów?

Nawodnienie odgrywa kluczową rolę w trakcie wymiotów. Wymioty mogą prowadzić do znacznej utraty płynów i elektrolitów z organizmu, co może powodować odwodnienie. Odwodnienie jest poważnym stanem, który może prowadzić do szeregu problemów zdrowotnych, zwłaszcza gdy utrata płynów jest przewlekła lub intensywna. W przypadku odwodnienia, organizm traci nie tylko wodę, ale także sole mineralne i składniki odżywcze. Brak odpowiedniej ilości płynów może zaburzyć równowagę elektrolitową organizmu, co może prowadzić do zaburzeń metabolicznych i niedoborów składników odżywczych.

Ważne jest, aby w przypadku wymiotów utrzymać odpowiednie nawodnienie organizmu. Można to osiągnąć poprzez regularne picie małych ilości płynów przez cały dzień. Dobre wybory to klarowne płyny, takie jak woda, słabe herbatki ziołowe, bulion warzywny lub napoje izotoniczne. Unikaj napojów gazowanych, kawy i alkoholu, które mogą dodatkowo podrażniać żołądek. W przypadku poważniejszego odwodnienia lub trudności w nawadnianiu doustnym, konieczne może być podawanie płynów dożylnie w szpitalu. Jeśli masz wątpliwości lub obawy dotyczące nawodnienia w trakcie wymiotów, ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem.

Jakie mogą być skutki przewlekłych wymiotów?

Przewlekłe wymioty mogą być oznaką poważnych problemów zdrowotnych. Wymioty powyżej 24 godzin mogą prowadzić do odwodnienia i zaburzenń elektrolitowych, a w cięższych przypadkach do niedoborów odżywczych. Również zwiększają one ryzyko pojawienia się stanów zapalnych przełyku, żołądka i jelit, a także utworzenia owrzodzeń i krwawień w tych organach.

Perystaltyka to odruch mięśniowo-nerwowy, który polega na przesuwaniu trawionego pokarm poprzez przewód pokarmowy. Skurcze i rozkurcze mięśni gładkich nie tylko przepychają pokarm, który jest trawiony przez organizm, ale również go mieszają i rozdrabniają. Co ciekawe, perystaltyka zaczyna się w przełyku i jest regulowana przez układ autonomiczny (nie mamy na niego wpływu). Najważniejsza część perystaltyki odbywa się w jelitach. Jeżeli perystaltyka jest zbyt intensywna, zmniejsza się czas kontaktu pokarmu z powierzchnią jelita (wchłanianie zachodzi szczególnie w jelicie cienkim), co powoduje zaburzenia wchłaniania i może powodować nawet niedobory niektórych składników pokarmowych [1,2].

Po czym poznać zaburzoną perystaltykę jelit? Objawy

Zaburzenia perystaltyki jelit mogą objawiać się w następujący sposób:

• długotrwałe zaparcia, nadmierne wydzielania gazów, bóle brzucha, uczucie ciężkości w brzuchu są najczęściej obserwowane podczas zmniejszonej perystaltyki jelit;
• bóle brzucha i biegunki często towarzyszą wzmożonej perystaltyce jelit;
• zatrucie pokarmowe wraz z wymiotami to wsteczna perystaltyka jelit;
• silny stan zapalny np. w przebiegu pęknięcia jelita i wylania się treści kałowej do jamy brzusznej lub guz nowotworowy, który zamyka światło przewodu pokarmowego, jest stanem zagrożenia życia i jest związane z brakiem perystaltyki jelit [1,3].

Jakie mogą być przyczyny nieprawidłowej perystaltyki?

Nieprawidłowa perystaltyka jelit może być wywołana przez następujące czynniki:

• stres;
• niewłaściwa dieta;
• niewystarczające nawodnienie organizmu;
• stan zapalny w jamie brzusznej np. wrzodziejącego zapalenia jelita grubego czy zapalenie wyrostka robaczkowego;
• choroby neurologiczne np. stwardnienie rozsiane;
• leki np. antybiotyki czy preparaty żelaza [2,3].

Jak poprawić pracę jelit? Jakie są metody leczenia?

Metoda leczenia nieprawidłowej perystaltyki jelit zależy głównie od jej przyczyny. Oto główne sposoby poprawy perystaltyki jelit:

• jeżeli za problemy z perystaltyką odpowiada stres, to stosuje się standardowe leki na poprawę perystaltyki;
• jeżeli wynikają z innej choroby to najważniejsze, aby w pierwszej kolejności podjąć leczenie tej choroby, która jest przyczyną zaburzeń perystaltyki (na dłuższą metę nie pomoże leczenie tylko objawów);
• w każdym przypadku warto zmienić dietę, rezygnując ze spożywania wysoko przetworzonych produktów, a zwiększyć ilość spożywanych produktów niskoprzetworzonych takich jak np. kasza, ryż czy surowe warzywa;
• dodatkowo należy spożywać produkty z dużą ilością błonnika np. otręby pszenne, a gdy trudno dostarczyć go z dietą, pomocny bywa błonnik w postaci proszku, na przykład Colon C z łupiną babki jajowatej i inuliną; warto też pić co najmniej 2 litry płynów dziennie, najlepiej zwykłej wody;
• perystaltykę poprawia również znacząco aktywny tryb życia, w szczególności uprawianie sportów;
• zdecydowanie najlepiej udać się jednak do lekarza, który zdiagnozuje problem i zaproponuję leczenie [1,3].

Preparaty na poprawę perystaltyki jelit bez recepty – co można kupić w aptece?

Preparaty stosowane przy zaburzeniach pracy jelit różnią się mechanizmem działania, dlatego warto dobrać je do dominujących objawów. Część z nich wpływa na motorykę przewodu pokarmowego, czyli sposób, w jaki jelita przesuwają treść pokarmową. Przykładem są złożone leki roślinne, takie jak Iberogast, którego składniki mogą działać wielokierunkowo: regulować motorykę przewodu pokarmowego, działać rozkurczowo, wiatropędnie i przeciwzapalnie [4,5].

Inną grupą są preparaty z maślanem sodu, takie jak Tributron czy Ibesan Maślan, które wspierają prawidłowe funkcjonowanie jelit. Maślan jest krótkołańcuchowym kwasem tłuszczowym, który stanowi ważne źródło energii dla komórek nabłonka jelita grubego, wspiera barierę jelitową i bierze udział w utrzymaniu równowagi środowiska jelitowego. W przypadku preparatów złożonych, takich jak Tributron, maślan sodu występuje razem z probiotykiem i prebiotykiem, co dodatkowo wspiera mikrobiotę jelitową [6].

Przy dolegliwościach bólowych i skurczowych pomocne mogą być natomiast leki rozkurczowe, takie jak Duspatalin Gastro, oraz preparaty regulujące czynność przewodu pokarmowego, takie jak Tribux Bio. Mebeweryna działa bezpośrednio rozkurczowo na mięśnie gładkie jelit, bez zaburzania ich prawidłowej motoryki, natomiast trimebutyna pomaga regulować pracę przewodu pokarmowego i może być stosowana krótkotrwale przy uczuciu pełności, wzdęciach, nudnościach, bólach brzucha oraz zaburzeniach czynności jelit wywołanych stresem [7,8].

Preparaty na perystaltykę jelit różnią się sposobem działania, dlatego warto dobrać je do swoich objawów. Poniższa tabela pomoże szybko się zorientować, który rodzaj preparatu sprawdza się w jakiej sytuacji:

Colon C, proszek

O produkcie

• suplement diety w proszku, który wspiera pracę jelit i pomaga regulować perystaltykę, czyli naturalne ruchy jelit przesuwające treść pokarmową;
• głównym składnikiem jest łupina nasienna babki jajowatej – naturalne źródło błonnika, które pęcznieje w jelitach, zwiększa objętość stolca i ułatwia wypróżnianie;
• zawiera również inulinę z cykorii, czyli błonnik rozpuszczalny, który dodatkowo odżywia korzystne bakterie jelitowe (działa jak prebiotyk);
• w składzie są też podwójnie powlekane bakterie kwasu mlekowego (Lactobacillus acidophilus i Bifidobacterium lactis), które uwalniają się dopiero w jelicie grubym;
• 10 g proszku dostarcza 8,6 g błonnika;
• zalecane spożycie: 1 czubata łyżeczka (5 g) dwa razy dziennie, rozmieszana w wodzie lub soku; do każdej porcji wypij co najmniej 250 ml płynu;
• przeznaczony dla dorosłych i dzieci powyżej 12. roku życia; może być stosowany w ciąży i podczas karmienia piersią;
• ważne: błonnik z babki jajowatej może wpływać na wchłanianie leków, dlatego Colon C stosuj z odstępem co najmniej 1 godziny przed lub po przyjęciu innego leku;
• dostępny w opakowaniach 100 g i 200 g.

Tributron, kapsułki

O produkcie

• kompleksowy preparat składający się z maślanu sodu, probiotyku i prebiotyku;
• maślan sodu to źródło energii dla komórek jelita;
• 5 wyselekcjonowanych szczepów bakterii kwasu mlekowego zasiedlających jelito cienkie i grube; 
• Actilight® (fruktooligosacharydy) – pożywka niezbędna do wzrostu bakterii probiotycznych (prebiotyk);
• zastosowana technologia chroni bakterie kwasu mlekowego przed tlenem, temperaturą, wilgocią i pH żołądka;
• składniki pomagają w zachowaniu równowagi mikrobioty jelit;
• produkt polecany jest podczas i w trakcie antybiotykoterapii, dla osób z wrażliwymi jelitami i stosujących dietę lekkostrawną i ubogobłonnikową;
• dostępny w opakowaniach po 30 kapsułek.

Iberogast, krople doustne

O produkcie

• lek działa poprzez pobudzenie motoryki jelit, co dzieje się za sprawą wzmocnienia napięcia odcinków przewodu pokarmowego, które są osłabione;
• drugi kierunek działania polega na rozkurczaniu mięśni gładkich przewodu pokarmowego, co skutkuje uczuciem ulgi w bólu i towarzyszących wzdęciach bardzo częstych w zespole jelita drażliwego;
• iberogast stymuluje produkcję prostaglandyn, które chronią błonę śluzową żołądka. Ekstrakty roślinne zawarte w leku wykazują działanie przeciwzapalne, wiatropędne;
• przy długotrwałym stosowaniu może dojść do uszkodzenia wątroby, przy objawach takich jak zażółcenie oczu, bóle w nadbrzuszu powinno się udać do lekarza.

Ibesan maślan, kapsułki

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego
• producent specjalizujący się w IBS;
• stosunkowo wysoka cena;
• niska zawartość maślanu sodu;
• trzeba przyjmować sporo kapsułek dziennie;
• nie zawiera laktozy;
• do stosowania powyżej 7. roku życia;
• u dorosłych dawkowanie to nawet do 4. kapsułek na dobę;
• stosować przez 3. miesiące.

Duspatalin Gastro, tabletki drażowane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera chlorowodorek mebeweryny w dawce 135 mg;
• rozluźnia mięśnie jelit ponieważ działa rozkurczowo;
• może być stosowany od 10. roku życia;
• należy przyjmować 1 tabletkę 3 razy na dobę;
• należy pamiętać, aby przyjąć 20 minut przed posiłkiem;
• nie stosować w czasie ciąży i karmienia piersią;
• dostępny w opakowaniach po 15 tabletek.

Tribux Bio, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• jedyny lek z trimebutyną bez recepty;
• zawiera laktozę;
• stosować krótkotrwale – maksymalnie do 3. dni;
• przyjmować przed posiłkiem;
• nie stosować u kobiet w ciąży;
• do stosowania od 12. roku życia.

Zioła na poprawę perystaltyki jelit – co kupisz w aptece?

Na poprawę pracy jelit pomocne mogą okazać się również herbaty ziołowe. Jeśli masz problemy z perystaltyką, warto sięgnąć po produkty zawierające koper włoski oraz miętę pieprzową [9,10].

Koper włoski fix, saszetki

O produkcie

• preparat tradycyjnie stosowany jest przy łagodnych dolegliwościach trawiennych, takich jak uczucie pełności i wzdęcia;
• owoc kopru włoskiego wspiera pracę przewodu pokarmowego i wykazuje działanie wiatropędne, pomagając zmniejszać dyskomfort po posiłku;
• produkt może być także stosowany tradycyjnie przy łagodnych dolegliwościach skurczowych oraz jako środek wykrztuśny w kaszlu związanym z przeziębieniem;
• nie stosować w przypadku nadwrażliwości na koper włoski lub inne rośliny z rodziny selerowatych; w razie utrzymywania się objawów należy skonsultować się z lekarzem.

Mięta fix, saszetki

O produkcie

• preparat tradycyjnie stosowany jest w łagodzeniu zaburzeń trawienia, takich jak niestrawność i wzdęcia;
• liść mięty pieprzowej działa rozkurczowo i wiatropędnie, wspierając komfort pracy przewodu pokarmowego;
• mięta może wspomagać wydzielanie soku żołądkowego i żółci, co sprzyja procesom trawiennym;
• nie stosować w przypadku nadwrażliwości na miętę pieprzową; jeśli objawy utrzymują się lub nasilają, należy skonsultować się z lekarzem.

Jakie są leki na perystaltykę jelit na receptę?

Gdy problemy z perystaltyką jelit stają się poważniejsze i często występują, konieczne może się okazać sięgnięcie po mocniejsze leki. Do leków które może wypisać lekarz należą między innymi:

• Metoclopramidum 50 tabletek zawiera po 10 mg chlorowodorku metoklopramidu, jest stosowany m.in. w zaburzeniach czynności ruchowej przewodu pokarmowego, refluksie żołądkowo-przełykowym, zapaleniu błony śluzowej żołądka, zaparciach wynikających ze słabej perystaltyki jelita grubego, zaburzeniach perystaltyki jelit po operacjach jamy brzusznej [11];
• Prokit 40 tabletek powlekanych zawiera po 50 mg chlorowodorku itoprydu, jest stosowany w leczeniu uczucie pełności w żołądku, bólu w górnej części brzucha, utracie apetytu, zgadze, nudności i wymiotach,  w zaburzeniach żołądkowo-jelitowych lub chorobach wpływających na szybkość przejścia treści pokarmowej przez przewód pokarmowy [12].

Jak wyregulować pracę jelit dietą?

Dieta odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu prawidłowej perystaltyki jelit. Oto kilka czynników, które odnoszą się do roli diety w tym aspekcie:

• Spożycie błonnika: Błonnik pełni ważną funkcję w utrzymaniu zdrowych jelit. Jest niestrawny, ale przyczynia się do utrzymania właściwej objętości i miękkości stolca. Spożywanie wystarczającej ilości błonnika, takiego jak owoce, warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe, orzechy i nasiona, pomaga w utrzymaniu regularnej perystaltyki jelit poprzez zapewnienie odpowiedniej objętości i ruchu stolca.
• Jeśli na co dzień trudno zjeść odpowiednią ilość warzyw, owoców i produktów pełnoziarnistych, lukę w błonniku można uzupełnić preparatem w proszku, takim jak Colon C, pamiętając o popijaniu go dużą ilością wody.
• Nawodnienie: Nawodnienie pełni istotną rolę w zapewnieniu właściwej perystaltyki jelit. Spożywanie odpowiedniej ilości płynów, takich jak woda, napoje bez cukru i herbaty, pomaga utrzymać prawidłową konsystencję stolca i ułatwia przepływ przez jelita.
• Unikanie nadmiernego spożycia tłuszczów i ciężkostrawnych potraw: Spożywanie zbyt dużych ilości tłustych, ciężkostrawnych potraw może spowolnić perystaltykę jelit. Skoncentrowanie się na zdrowych tłuszczach, takich jak tłuszcze roślinne (np. awokado, oliwa z oliwek) i ograniczanie spożycia tłustego mięsa lub fast foodów, może pomóc w utrzymaniu zdrowego przepływu jelit.
• Regularne posiłki: Spożywanie regularnych posiłków, z równomiernie rozłożonymi porcjami przez cały dzień, pomaga stymulować perystaltykę jelit. Nieregularne spożywanie posiłków lub częste jedzenie w dużych ilościach może zakłócać naturalny rytm jelit i prowadzić do nieregularnej perystaltyki.
• Unikanie drażniących składników diety: Niektóre jedzenie i napoje mogą działać jako drażniące na jelita i prowadzić do zakłóceń perystaltyki. Przykłady to pikantne potrawy, alkohol, kofeina i niektóre sztuczne substancje słodzące. Jeśli masz skłonności do problemów z perystaltyką jelit, warto obserwować, jakie składniki diety mogą mieć na to wpływ i unikać ich spożywania.

Dieta to nie wszystko. Jak sport wpływa na nasze jelita?

Aktywność fizyczna odgrywa ważną rolę w utrzymaniu prawidłowej perystaltyki jelit. Oto kilka czynników, które odnoszą się do roli aktywności fizycznej w zdrowym funkcjonowaniu perystaltyki jelit:

• Poprawa ruchu jelit: Regularna aktywność fizyczna, taka jak chodzenie, jogging, pływanie czy jazda na rowerze, stymuluje ruch jelit. Ćwiczenia fizyczne, szczególnie te, które angażują mięśnie brzucha i miednicy, mogą pomóc pobudzić perystaltykę, przyspieszając przepływ treści pokarmowej przez jelita.
• Lepsze ukrwienie jelit: Aktywność fizyczna zwiększa przepływ krwi w organizmie, w tym również w jelitach. Lepsze ukrwienie jelit może przyspieszyć proces trawienia i przyswajania składników odżywczych, a także poprawić perystaltykę jelit.
• Redukcja stresu: Aktywność fizyczna może pomóc w redukcji napięcia i stresu, które mogą wpływać na funkcjonowanie jelit. Stres i napięcie mogą powodować spowolnienie perystaltyki jelit, a regularna aktywność fizyczna może pomóc w złagodzeniu tych negatywnych efektów i utrzymaniu prawidłowej perystaltyki.
• Regularne ruchy jelit: Regularna aktywność fizyczna może również pomóc w utrzymaniu regularnych ruchów jelit.
• Poprawa ogólnego zdrowia: Prowadzenie aktywnego trybu życia sprzyja ogólnemu zdrowiu organizmu, w tym również zdrowiu jelit. Regularna aktywność fizyczna może pomóc w utrzymaniu prawidłowej wagi, wspierać układ immunologiczny i regulować metabolizm, co przyczynia się do ogólnego zdrowia jelit.

Do czego może prowadzić nieleczona nieprawidłowa perystaltyka jelit?

Zaburzenia perystaltyki jelit to stan, w którym dochodzi do nieprawidłowych ruchów mięśni jelitowych. Skutki zaburzonej perystaltyki jelit mogą być różnorodne i obejmować:

• Problemy z trawieniem: Zaburzona perystaltyka jelit może prowadzić do trudności w trawieniu pokarmu, co może objawiać się bólami brzucha, wzdęciami, nudnościami, wymiotami i zgagą.
• Zaburzenia rytmu wypróżnień: Osoby z zaburzoną perystaltyką jelit mogą doświadczać nieregularnego rytmu wypróżnień, którego objawem mogą być zaparcia, biegunki lub naprzemienne występowanie obu tych problemów.
• Ciężkości w jamie brzusznej: Zalegające masy kałowe w jelitach mogą powodować uczucie ciężkości i dyskomfortu w jamie brzusznej.
• Nadmierne wytwarzanie gazów: Zaburzona perystaltyka jelit może prowadzić do nadmiernego gromadzenia się gazów w przewodzie pokarmowym, co objawia się wzdęciami i uczuciem przepełnienia.
• Skurcze mięśniówki jelit: Nieprawidłowe ruchy perystaltyczne mogą prowadzić do występowania silnych skurczów mięśni jelit, które mogą być bolesne.

Podsumowanie

Perystaltyka jelit to naturalne ruchy przewodu pokarmowego, które odpowiadają za przesuwanie i mieszanie treści pokarmowej, dlatego jej zaburzenia mogą prowadzić do zaparć, biegunek, wzdęć, bólu brzucha czy uczucia ciężkości. W poprawie pracy jelit ważne są przede wszystkim dieta bogata w błonnik, odpowiednie nawodnienie, regularna aktywność fizyczna i leczenie chorób, które mogą zaburzać perystaltykę.

W aptece dostępne są także różne preparaty wspierające pracę jelit – od proszku z błonnikiem Colon C (łupina babki jajowatej i inulina), który zwiększa objętość stolca i ułatwia regularne wypróżnienia, po preparaty takie jak Tributron, Iberogast czy Tribux Bio. Jeśli objawy są nasilone, nawracają lub towarzyszy im silny ból, gorączka, wymioty albo krew w stolcu, należy skonsultować się z lekarzem.

• stany nieistotne (regurgitacja mylona z wymiotami);
• refluks żołądkowo-przełykowy;
• infekcje;
• niedrożność jelit;
• alergia pokarmowa;
• wzrost ciśnienia śródczaszkowego;
• leki i trucizny;
• choroby lokomocyjne.

Stany nieistotne

Nieprawidłowa technika żywienia, niewłaściwe obchodzenie się z dzieckiem i przekarmianie są najczęstszymi przyczynami ulewania. Ulewanie bezpośrednio po posiłkach występuje u większości niemowląt bez względu na to czy są karmione piersią, czy też sztucznie. Wymioty w najmłodszych grupach wiekowych należy odróżniać od ulewań (regurgitacji), kiedy to połknięty pokarm cofa się do jamy ustnej i wypływa biernie bez udziału siły mięśniowej i w małych ilościach. W 90% przypadków regurgitacje ustępują do ukończenia 12. m.ż. Wymioty niemowląt są objawem pogranicza fizjologii i większości nie wymaga żadnego leczenia.

Refluks żołądkowo-przełykowy

Szczególnie wnikliwej obserwacji wymagają wymioty związane z refluksem żołądkowo-przełykowym (gastro-oesophageal reflux, GER). Definiuje się jako przemieszczenie treści żołądka do przełyku z towarzyszącymi lub nie regurgitacjami i wymiotami. Około 50-70% dzieci ulewa i wymiotuje między 2. a 8. miesiącem życia, zaś pod koniec 1. roku życia już tylko 5%. Zjawisko to jest konsekwencją anatomicznej i czynnościowej niedojrzałości przewodu pokarmowego młodszych niemowląt oraz relatywnie dużych objętości przyjmowanego pokarmu w stosunku do pojemności żołądka, a także pozycji leżącej, w jakiej stale przebywa dziecko.

Leczenie niemowląt i dzieci do 2. roku życia w przypadku nasilonych dolegliwości polega na włączenie leczenia antyrefluksowego, czyli zastosowanie mieszanki mleczne z dodatkiem środków zagęszczających, oznaczonej jako „AR”. (Bebilon AR, Enfamil AR, Nan AR). Mieszanki AR są szczególnie zalecane u dzieci, które na skutek nasilonych ulewań/ wymiotów tracą dużą cześć podawanego im mleka i z tego powodu gorzej przybierają na wadze. Gęsty pokarm trudniej cofa się z żołądka i w ten sposób zmniejsza się nasilenie ulewań.

Jeśli powyższe postępowanie nie wystarcza, niemowlęta wymagają farmakoterapii, należy:

• włączyć leczenie prokinetyczne. Podstawowym prokinetykiem jest cisapride, metoklopramid.
• odpowiednie układanie dziecka.
• środki zobojętniające (Gaviscon).
• H2-blokery.

Infekcje

U dzieci, szczególnie w wieku przedszkolnym jak również też szkolnym prawie każde układowe zakażenie powoduje wymioty. Najczęstszą infekcją połączoną z wymiotami jest zapalenia żołądka i jelit, które może być wywołane przez wirusy (np. Rotawirusy, Adenowirusy), bakterie (np. Shigella, Salmonella, Yersinia enterocolitica lub Escherichia coli), czy też pasożyty (np. Giardia lamblia). Diagnoza może być potwierdzona przez badanie mikrobiologiczne kału.

Jak zatrzymać wymiotowanie u dzieci?

Przed rozpoczęciem odpowiedniego leczenia każde dziecko czy też pacjenta należy zakwalifikować do adekwatnej grupy ciężkości odwodnienia. W świetle aktualnych zaleceń European Society of Pediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition (ESPHAN) i European Society for Pediatric Infectious Disease (ESPID) najlepszym wskaźnikiem oceny odwodnienia jest procentowy ubytek masy ciała.

Dziecko uporczywie wymiotujące należy ułożyć na boku i dodatkowo zabezpieczyć drożność dróg oddechowych.

W przypadku niepowściągliwych i masywnych wymiotów u dzieci obligatoryjna jest szybka diagnostyka i leczenie choroby podstawowej. Jeżeli współistnieją zaburzenia wodno-elektrolitowe i metaboliczne, należy je bezwzględnie wyrównać.

Stosowanie leków przeciwwymiotnych jest przeciwwskazane oprócz przypadków klinicznych, w których następstwem chemioterapii i radioterapii lub kiedy niemożliwe jest niemożliwe jest usunięcie przyczyny wymiotów (np. zaawansowana choroba nowotworowa). W tym przypadku rekomendowane leki to: antagoniści receptora serotoninowego 5-HT3 (np. ondansetron) i glikokortykosteroidy (np. deksametazon). Terapia płynowa powinna być stosowana u pacjentów z klinicznymi cechami odwodnienia, a sposób podawania płynów uzależniony od stopnia odwodnienia dziecka.

Jakie są domowe sposoby na wymiotowanie u dzieci?

Nie wiesz, co podać dziecku gdy wymiotuję? Podpowiemy jakie płyny i pokarmy będą wskazane a czego lepiej unikać podczas wymiotów.

1. Nie zażywanie żadnych leków przeciwwymiotnych ani środków na poprawę trawienia. Zwykle środki te już nie pomogą i nie zdołają zatrzymać wymiotów. Pomogą jedynie w przypadku owrzodzenia i nadkwaśności żołądka; neutralizując nadmiar kwasu, łagodzą podrażnienie. W innych sytuacjach są nieskuteczne.
2. Uzupełnianie płynów. W przypadku nasilonych wymiotów trzeba zadbać o wyrównanie płynów w organizmie. Powinno podawać się czyste płyny, takie jak woda, słaba herbata czy soki. Nie należy zmuszać się do jedzenia. Zaleca się kilkunastogodzinną „przerwę wodną”, w czasie której podaje się tylko płyny.
3. Przyjmowanie płynów elektrolitowych. Podczas wymiotów dochodzi do wypłukiwania soli mineralnych, dlatego zaleca się przyjmowanie płynów elektrolitowych (można podawać gotowe preparaty, ale też i osoloną wodę.
4. Nie należy pić duszkiem. Popijanie płynów powoli i w małych porcjach nie przeciąża żołądka, przeciwnie- ułatwia ich przyjęcie. Naraz trzeba wypić nie więcej niż 30-60 g.
5. Jak często pić. Częstość podawanie płynów zależy od tego, jak reaguje żołądek chorego, wymiotującego dziecka, jednakże trzeba pić możliwie jak najwięcej.
6. Znaczenie barwy moczu. Jeśli mocz jest intensywnie żółty, świadczy to o tym, że doszło do odwodnienia organizmu. Im odcień jaśniejszy, tym lepiej przebiega nawadnianie.
7. Ciepłe płyny. Zalecane przez ekspertów są ciepłe lub letnie płyny (bardzo zimne działają niekorzystnie na osłabiony żołądek). Najlepsze płyny to takie, które zostały ogrzane do temperatury pokojowej.
8. Odstawić bąbelki. Napoje gazowane wywołują lub pogłębiają odruch wymiotny.
9. Syropy. Dopuszczalne są syropy, które działają uspokajająco. Szczególnie popularny w Polsce syrop to Lokomotiv.
10. Zacząć od węglowodanów. Prędzej czy później wymioty ustąpią i należy przystąpić do odbudowania strat, jakie poniósł organizm. Odżywianie trzeba rozpocząć od różnego rodzaju galaretek owocowych. Galaretki stanowią tradycyjną dietę dzieci, które przeszły nasilone wymioty. Składają się głównie z płynów, nie drażnią żołądka, są bogate w węglowodany i jednocześnie smaczne. Dietę można poszerzyć także łagodnymi dodatkami w postaci tostów bez masła lub krakersów.
11. Białko w lekkich postaciach. Gdy dolegliwości zupełnie ustąpią, można przejść do lekkich postaci białka (takich jak np. pierś z kurczaka lub ryba).
12. Tłuszcze. Na samym końcu włącza się do diety tłuszcze. Tłuszcz zalega w żołądku, i dlatego szybko syci oraz daje uczucie pełności. Lepiej więc zrezygnować na początek z tłustych potraw oraz zup zaprawianych śmietaną.

NIE CZEKAJ ZBYT DŁUGO!

Wymioty mogą być objawem poważniejszej choroby. Jeśli są obfite, przedłużają się lub zawierają krew, konieczna jest szybka pomoc. Konsultacja lekarska jest niezbędna, gdy wymioty uniemożliwiają jedzenie czegokolwiek dłużej niż przez dobę i żadne domowe sposoby nie przynoszą poprawy.

Jaka dieta przy wymiotach u dzieci?

Wymioty u dzieci mogą prowadzić do odwodnienia i niedoboru składników odżywczych, dlatego ważne jest, aby zadbać o odpowiednie żywienie podczas tego stanu. Oto kilka porad, jak postępować w przypadku wymiotów u dzieci:

1. W przypadku silnych wymiotów należy unikać jedzenia przez pierwsze kilka godzin. Dziecko powinno skupić się na nawadnianiu organizmu, pijąc małymi porcjami co jakiś czas.
2. W miarę poprawy stanu dziecka można stopniowo wprowadzać lekkie posiłki. Najlepiej zacząć od małych ilości pokarmów łatwo strawnych, takich jak sucharki lub chleb tostowy.
3. W trakcie stanu wymiotnego powinno się unikać potraw ciężkostrawnych, tłustych i ostrych. Zaleca się również zachowanie ostrożności w przypadku produktów mlecznych, ciężkich mięs i innych pokarmów, które mogą obciążać układ trawienny.
4. W trakcie stanu wymiotnego zaleca się również unikanie napojów gazowanych, słodyczy i innych produktów bogatych w cukier.
5. Zaleca się częste podawanie małych porcji wody, aby zapobiec odwodnieniu. W przypadku wysokiej gorączki lub silnych wymiotów warto zastanowić się nad podaniem specjalnych roztworów nawadniających dostępnych w aptekach.
6. Po ustąpieniu wymiotów warto stopniowo wprowadzać wartościowe produkty spożywcze, takie jak warzywa, owoce, białka i węglowodany, w małych porcjach i w zależności od indywidualnego stanu dziecka.

Dlaczego w trakcie wymiotów tak ważne jest nawadnianie?

Każdy organizm potrzebuje odpowiedniej ilości wody, aby prawidłowo funkcjonować. W przypadku wymiotów organizm traci znaczące ilości płynów, co może prowadzić do zaburzeń równowagi elektrolitowej i wystąpienia odwodnienia. Objawy odwodnienia mogą obejmować suchość w jamie ustnej, uczucie pragnienia,  osłabienie i zmęczenie. W skrajnych przypadkach brak odpowiedniej ilości płynów może być niebezpieczny dla życia.

Podczas wymiotów, zaleca się picie małymi porcjami wody lub innych płynów zwiększających nawodnienie, takich jak soczki wodniste, herbaty ziołowe lub wywary warzywne, aby nawodnić organizm i uniknąć poważniejszych powikłań. W przypadku ciężkiego odwodnienia lub niezdolności do utrzymania przyjmowania płynów doustnych może być konieczna pomoc medyczna lub podanie odpowiednich roztworów nawadniających przez kroplówkę.

Ból brzucha o charakterze spastycznym może mieć różne przyczyny. Jedną z możliwych przyczyn jest zespół jelita nadwrażliwego (ang. irritable bowel syndrome, IBS). IBS to choroba przewodu pokarmowego, która objawia się bólami brzucha, wzdęciami, niestrawnością, zaparciami lub biegunką. Inne możliwe przyczyny bólu brzucha o charakterze spastycznym to:

• Nietolerancja laktozy — brak enzymu odpowiedzialnego za trawienie laktozy, zawartej w mleku i jego produktach, może powodować bóle brzucha i wzdęcia.
• Celiakia — nietolerancja glutenu, która może prowadzić do uszkodzenia błony śluzowej jelita i powodować bóle brzucha.
• Zatrucie pokarmowe — spożycie zakażonego lub skażonego pokarmu może prowadzić do bólu brzucha i innych objawów trawiennych [7].

Najsilniejszy lek rozkurczowy — jaki mamy wybór?

W przypadku stanów skurczowych w obrębie jamy brzusznej, można zastosować, m.in. następujące leki spazmolityczne:

• mebewerynę;
• drotawerynę;
• alwerynę (wyłącznie na receptę);
• hioscynę.

Mebeweryna

Mebeweryna jest lekiem miolitycznym. Leki miolityczne – co to takiego? To substancje wpływające bezpośrednio i wybiórczo na komórki mięśni gładkich. Mebeweryna po podaniu doustnym szybko i całkowicie wchłania się z przewodu pokarmowego. Związek ten zmniejsza dolegliwości bólowe związane ze stanami skurczowymi przewodu pokarmowego i zaburzeniami czynnościowymi jelit. Mebeweryna precyzyjnie łagodzi skurcz, przy jednoczesnym braku wpływu na perystaltykę jelit. Do niedawna lek ten był dostępny wyłącznie na receptę, niemniej od jakiegoś czasu można dostać także mebewerynę w dawce 135 mg bez przepisu lekarza (np. Duspatalin Gastro). Badania dowiodły, że zarówno dawka 135 mg, jak i 200 mg ( dostępne na receptę) są skuteczne w łagodzeniu skurczów w obrębie jamy brzusznej [1].

W jakich produktach leczniczych występuje mebeweryna?

Mebeweryna obecnie występuje tylko w jednym preparacie dostępnych bez recepty. Duspatalin Gastro zawiera 135 mg substancji czynnej. Występuje w postaci tabletek powlekanych. Większe dawki mebeweryny wymagają recepty od lekarza [2].

Leki na receptę z mebeweryną to:

• Duspatalin retard;
• Auroverin MR.

Drotaweryna

Drotaweryna hamuje aktywność fosfodiesterazy — enzymu odpowiedzialnego m.in. za nasilenie skurczu mięśni gładkich. Lek ten jest skuteczny w leczeniu stanów skurczowych mięśni gładkich, zarówno pochodzenia mięśniowego, jak i nerwowego. Rekomenduje się, aby drotawerynę stosować w przebiegu skurczy w obrębie dróg żółciowych i przewodu pokarmowego, dróg rodnych i moczowych, a także w przypadku zaparć czy wzdęć. Związek ten po podaniu doustnym bardzo szybko się wchłania, a maksymalne stężenie we krwi osiąga już po 45 minutach od przyjęcia tabletki [1].

W jakich produktach leczniczych występuje drotaweryna?

Drotaweryna w dawce 40 mg i 80 mg jest dostępna bez recepty (OTC). Niektóre leki zawierające 80 mg tej substancji czynnej są dostępne również na receptę (Rp).

Leki rozkurczające bez recepty z drotaweryną w dawce 40 mg są:

• Deespa;
• Drotafemme;
• Metafen rozkurczowy;
• No-Spa.

Drotaweryna w dawce 80 mg występuje w:

• No-Spa Max (OTC);
• No-Spa Forte (Rp);
• Spastyna max (OTC)
• Drotafemme Forte (OTC).

Alweryna

Alweryna, hamując aktywność fosfodiesterazy, wpływa na rozkurcz mięśni gładkich. Powoduje rozluźnienie mięśni w jelitach i w macicy, co pozwala zmniejszyć ból w ich obrębie. Może być stosowana u pacjentów powyżej 12. roku życia. Alweryna jest dostępna wyłącznie na receptę [3,4].

W jakich produktach leczniczych występuje alweryna?

Alweryna występuje w postaci kapsułek doustnych w dawkach 60 mg lub 120 mg.  Jest dostępna z przepisu lekarza w następujących produktach leczniczych:

• No-IBS;
• Spasmolina;
• Meteospasmyl.

Hioscyna

Hioscyna jest antagonistą obwodowych i ośrodkowych receptorów muskarynowych mięśni gładkich. W farmakoterapii stosuje się czwartorzędowe sole hioscyny, takie jak, np. butylobromek. Po zastosowaniu doustnym związek ten szybko wchłania się z przewodu pokarmowego, dzięki czemu szybko przynosi oczekiwany efekt zdrowotny. Hioscyna rozkurcza mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, zwalnia perystaltykę jelit oraz hamuje wydzielanie żołądkowe [1].

W jakich produktach leczniczych znajduje się hioscyna?

Butylobromek hioscyny występuje zarówno w produktach leczniczych na receptę, jak i tych dostępnych bez przepisu lekarza. Może występować także w formie doustnej bądź doodbytniczej. Dawka substancji czynnej wynosi 10 mg, rzadziej 20 mg.

Lekami rozkurczającymi bez recepty są:

• Buscopan (czopki albo tabletki powlekane);
• Buscopan Forte (tabletki powlekane);
• Scopolan (czopki albo tabletki drażowane).

Butylobromek hioscyny dostępny na receptę występuje wyłącznie w postaci roztworów do wstrzykiwań (Buscolysin) [5,6].

Jakie inne leki można stosować na ból brzucha?

Na ból brzucha można stosować inne leki oprócz leków rozkurczowych, w zależności od przyczyny bólu. Oto kilka przykładów innych leków, które mogą być stosowane w celu złagodzenia bólu brzucha:

• Leki przeciwbólowe: Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen lub paracetamol, mogą być stosowane w łagodzeniu bólu brzucha spowodowanego stanami zapalnymi, jak np. zapalenie jelit^.
• Przeciwwymiotne leki: W przypadku bólu brzucha towarzyszącego nudnościom lub wymiotom, można stosować leki przeciwwymiotne, takie jak metoklopramid lub ondansetron, aby złagodzić te objawy.
• Probiotyki: Probiotyki to korzystne bakterie, które korzystnie wpływają na florę bakteryjną jelit. Można je przyjmować w postaci suplementów lub znajdują się naturalnie w niektórych pokarmach, takich jak jogurt czy kiszonki. Probiotyki mogą pomóc w osiągnięciu równowagi mikroflory jelitowej, co może złagodzić niektóre przyczyny bólu brzucha, np. związane z zaburzeniami jelitowymi lub nietolerancją pokarmową [8].
• Zioła: Niektóre zioła mogą być stosowane w celu złagodzenia bólu brzucha. Oto kilka przykładów:
  • Mięta pieprzowa: Mięta pieprzowa jest znana ze swoich właściwości rozkurczowych, które mogą pomóc w złagodzeniu skurczów i bólu brzucha.
  • Imbir: Imbir ma właściwości przeciwzapalne i przeciwbólowe, co może przynieść ulgę w bólu brzucha spowodowanym stanami zapalnymi lub niestrawnością.
  • Koperek: Koperek ma właściwości przeciwwzdęciowe i przeciwzapalne, co może pomóc w złagodzeniu bólu brzucha związanym z wzdęciami lub kolorem [9,10].
• Antybiotyki: Jeśli ból brzucha wynika z infekcji bakteryjnej, lekarz może przepisać antybiotyki w celu zwalczania infekcji i złagodzenia bólu [11].

Ważne jest jednak skonsultowanie się z lekarzem przed rozpoczęciem stosowania jakichkolwiek leków na ból brzucha. Lekarz będzie w stanie ocenić przyczynę bólu, zlecić odpowiednie badania i dobrać odpowiednie leczenie. Niektóre leki mogą mieć skutki uboczne lub interakcje z innymi lekami, dlatego ważne jest, aby stosować je zgodnie z zaleceniami lekarza.

Jak bezpiecznie stosować leki rozkurczowe?

Wskazówki dotyczące stosowania leków rozkurczowych mogą się różnić w zależności od konkretnego leku. Ważne jest, aby zawsze przeczytać ulotkę dołączoną do leku i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą w przypadku jakichkolwiek wątpliwości. Oto ogólne wskazówki dotyczące stosowania leków rozkurczowych:

1. Dawkowanie: Przestrzegaj zaleconego dawkowania wskazanego na opakowaniu lub przepisane przez lekarza. Nie przekraczaj zalecanej dawki bez konsultacji z lekarzem.
2. Czas stosowania: Leki rozkurczowe są zwykle stosowane do czasu ustąpienia objawów. Jednakże, jeśli objawy utrzymują się lub nasilają, ważne jest skonsultowanie się z lekarzem.
3. Punktualność: Próbuj przyjmować leki rozkurczowe regularnie, zgodnie z harmonogramem dawkowania. Zaleca się stosowanie ich o stałej porze dnia, aby zapewnić równomierną kontrolę objawów.
4. Zgodność z innymi lekami: Jeśli bierzesz inne leki, szczególnie na receptę, ważne jest, aby poinformować lekarza lub farmaceutę o wszystkich stosowanych lekach. Mogą one wpływać na skuteczność lub bezpieczeństwo leków rozkurczowych.
5. Przechowywanie: Przechowuj leki rozkurczowe zgodnie z zaleceniami producenta. Zazwyczaj wymagają one przechowywania w suchym miejscu, z dala od światła i ciepła.

Przestrzeganie wskazówek dotyczących stosowania leków rozkurczowych jest istotne dla zapewnienia ich skuteczności i maksymalizacji korzyści terapeutycznych. Jeśli masz dodatkowe pytania dotyczące konkretnego leku, zalecamy skonsultowanie się z lekarzem lub farmaceutą.

Jakie są domowe sposoby na skurcze brzucha?

Istnieje wiele niefarmakologicznych metod łagodzenia bólu brzucha. Oto kilka spośród nich:

1. Ciepło: Stosowanie ciepła na okolicę brzucha może przynieść ulgę w przypadku bólu spowodowanego skurczami. Możesz użyć np. termoforu, ciepłego kompresu lub wziąć ciepłą kąpiel.
2. Zmiana diety: Unikaj pokarmów, które mogą powodować podrażnienie jelit i nasilać ból brzucha. Niektóre z tych pokarmów to: tłuste potrawy, produkty mleczne (jeśli masz nietolerancję laktozy), żywność pikantna, gazowane napoje i alkohol. Zamiast tego, skup się na spożywaniu łagodnych, łatwo trawionych pokarmów, takich jak gotowane warzywa i lekkostrawne białka (np. kurczak, ryba).
3. Unikanie stresu: Stres może wpływać na nasz układ trawienny i nasilać ból brzucha. Staraj się zidentyfikować czynniki stresu w swoim życiu i podjąć działania mające na celu ich redukcję. Możesz korzystać z technik relaksacyjnych, takich jak medytacja, głębokie oddychanie, joga czy masaż.
4. Aktywność fizyczna: Wykonywanie regularnej aktywności fizycznej może pomóc w regulacji pracy układu trawiennego i zmniejszeniu bólu brzucha. Wybierz aktywność, która ci odpowiada, np. spacery, pływanie, jazda na rowerze lub jogging. Pamiętaj jednak, aby nie przeciążać się i konsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem nowego programu treningowego.
5. Regularne jedzenie i picie: Utrzymywanie regularnych posiłków z odpowiednią ilością płynów może pomóc w zapobieganiu bólom brzucha. Ważne jest, aby dostarczać organizmowi odpowiednie ilości błonnika i unikać nadmiernej ilości tłuszczu.
6. Techniki oddechowe: Ćwiczenia oddechowe mogą pomóc w zmniejszeniu napięcia mięśni brzucha i złagodzeniu bólu. Skup się na głębokim oddychaniu, przy czym wdychaj powoli przez nos, a następnie wydychaj przez usta.