Co to jest kserostomia?

Kserostomia, czyli suchość błony śluzowej jamy ustnej jest schorzeniem dotykającym ok. 10% populacji [1]. Jej przyczyną mogą być zarówno błahe dolegliwości jak również poważne choroby. Wyróżniamy dwa rodzaje kserostomii:

  • prawdziwą (Xerostomia vera) — charakteryzującą się ograniczeniem lub zahamowaniem wydzielania śliny przez ślinianki. Kserostomię prawdziwą możemy dodatkowo sklasyfikować typami. W typie I nie obserwujemy nieprawidłowości w obrębie błony śluzowej jamy ustnej. Natomiast typ II charakteryzuje się zanikiem błony śluzowej.
  • rzekomą (Xerostomia spuria) — charakteryzuje ją subiektywne uczucie suchości w jamie ustnej przy zachowaniu prawidłowej pracy gruczołów ślinowych [2].

Główne przyczyny suchości jamy ustnej

Suchość w jamie ustnej stanowi powszechne zjawisko, którego przyczyną mogą być różne czynniki. Kserostomia może wystąpić zarówno z powodu czynników zewnętrznych (np. wysokiej temperatury otoczenia), niegroźnych dolegliwości jak również poważnych chorób. Często związana jest z przyjmowanymi lekami, intensywnym wysiłkiem fizycznym oraz małą ilością spożywanych płynów. Utrzymująca się przez dłuższy okres czasu suchość błony śluzowej jamy ustnej nie powinna być przez nas bagatelizowana, gdyż może być objawem choroby. Kserostomia jest często objawem chorób ogólnoustrojowych, takich jak m.in.: niewyrównana cukrzyca (poliuria), nadczynność tarczycy, kamica i stany zapalne ślinianek, mucowiscydoza, sarkoidoza, RZS, toczeń rumieniowaty, zespół Sjogrena, ostra niewydolność nerek [1-4]. 

Leki wywołujące kserostomię

Występowanie kserostomii często stanowi konsekwencję działań niepożądanych leków. Na długiej liście substancji mogących wywołać suchość jamy ustnej możemy odnaleźć przedstawicieli różnych grup leków. Często są to substancje powszechnie wykorzystywane w terapii wielu schorzeń. Możemy zaliczyć do nich:

REKLAMA
REKLAMA
  • leki przeciwdepresyjne:

-trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, np.: amitryptylina, doksepina

-selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, np.: escitalopram,  fluoksetyna, sertralina, paroksetyna

  • leki przeciwhistaminowe: klemastyna, cetyryzyna, prometazyna, difenhydramina, chlorfeniramina, loratadyna, desloratadyna
  • leki pobudzające układ współczulny: pseudoefedryna, tamsulozyna, ksylometazolina, doksazosyna
  • β2-adrenomimetyki: salmeterol, salbutamol, fenoterol
  • leki działające hipotensyjnie: klonidyna, enalapril, kaptopril, lisinopril, perindopril
  • leki anksjolityczne, pochodne benzodiazepiny: diazepam, nitrazepam, oksazepam, alprazolam, temazepam
  • diuretyki: hydrochlorotiazyd, furosemid
  • leki antycholinergiczne: hioscyna, atropina
  • opioidowe leki przeciwbólowe: morfina, metadon, kodeina, tramadol
  • leki neuroleptyczne: chlorpromazyna, haloperidol, olanzapina, klozapina
  • leki stosowane w chorobie Parkinsona: karbidopa, lewodopa
  • niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ): naproxen, ibuprofen, piroxicam
  • inne leki: izotretynoina, sibutramina, karbamazepina, nikotyna, amfetamina [1,2,4].

Kserostomia wywołana lekami, jak również będąca efektem leczenia z zastosowaniem chemioterapii jest stanem odwracalnym. Nieco inne konsekwencje niesie za sobą radioterapia. Na skutek radioterapii głowy oraz szyi może dojść do uszkodzenia ślinianek, co w następstwie prowadzi do suchości jamy ustnej. W zależności od zastosowanej siły promieniowania może być to proces odwracalny, bądź może doprowadzić do wystąpienia stałej suchości jamy ustnej [1,2,4]. 

Leczenie suchości jamy ustnej

Leczenie kserostomii obejmuje zarówno wyrobienie odpowiednich nawyków w codziennym życiu jak również zastosowanie preparatów wspomagających łagodzenie dokuczliwych objawów. Do najważniejszych sposobów w radzeniu sobie z objawami suchości błony śluzowej jamy ustnej należy:

  •  dbanie o odpowiednie nawodnienie organizmu oraz nawilżenie pomieszczeń, w których przebywamy,
  •  stymulowanie gruczołów ślinowych do produkcji śliny (dotyczy to osób z zachowaną funkcją ślinianek). W tym celu można: zastosować bezcukrowe gumy do żucia, ssać cukierki, podawać kostki lodu do ssania, spożywać mrożone plasterki ananasa lub ogórka oraz tabletki z kwasem askorbinowym,
  • unikanie twardych, chrupiących pokarmów,
  • unikanie środków do higieny jamy ustnej wykazujących działanie podrażniające,
  • stosowanie środków nawilżających błonę śluzową jamy ustnej (np. Kserostemin, Fiorda),
  • dbanie o eliminację zakażeń grzybami i bakteriami, które prowadzą do owrzodzeń, kandydoz oraz próchnicy. W tym celu można wykorzystać preparaty takie jak np. Eludril, Corsodyl,
  •  stosowanie środków stymulujących produkcję śliny (doustne podawanie pilokarpiny) [1,2,4].

7 głównych konsekwencji kserostomii

Wystąpienie kserostomii niesie za sobą liczne uciążliwe następstwa. Na skutek suchości jamy ustnej może dojść do:

  • zmian w odbiorze wrażeń smakowych lub utraty smaku,
  • wystąpienia trudności w mówieniu oraz przełykaniu pokarmu,
  • wystąpienia uczucia pieczenia języka,
  • halitoza (czytaj także: Co to jest halitoza?),
  • uszkodzeń mechanicznych w obrębie jamy ustnej,
  • zakażeń bakteryjnych (głównie bakteriami z rodzaju Streptococcus),
  • zakażeń grzybiczych,
  • pojawienia się próchnicy [2].