Czym są sylimaryna i ostropest?

Ostropest plamisty (łac. Silybum marianum) jest rośliną zielną z rodziny Astrowatych, występującą głównie w Europie i na Bliskim Wschodzie. Przemysł farmaceutyczny wykorzystuje owoce ostropestu, które zawierają wiele cennych składników aktywnych, w tym najważniejszy – sylimarynę. Ta drogocenna substancja jest w rzeczywistości kompleksem flawonolignanów, składającym się z sylibininy, sylidioniny, sylichrystyny i sylibiny oraz flawonoidów, m.in. kwercetyny. Z kolei owoc, oprócz sylimaryny, zawiera także aminy biogenne, takie jak histamina czy tyramina, ale również białka, oleje, sterole, witaminę E czy olejek eteryczny. Co więcej, nasiona ostropestu są produktem wysokoenergetycznym, wysokobiałkowym, zawierającym m.in. 49 g błonnika pokarmowego w 100 g nasion [1].

Jakie działanie ma sylimaryna i ostropest?

Jako że sylimaryna jest najważniejszym składnikiem ostropestu, ich główne działania będą takie same i tożsame z aktywnością sylimaryny. Jest ona niezwykle ceniona ze względu na właściwości cytoprotekcyjne wobec komórek miąższu wątroby oraz błony śluzowej żołądka. Działa również spazmolitycznie, zwiększa wydzielanie żółci, soku żołądkowego oraz reguluje trawienie. Ostropest może także poprawiać apetyt i stanowić dobre źródło energii i błonnika [2].

Jakie skutki uboczne ma sylimaryna i ostropest?

Jak każda substancja, tak samo sylimaryna (podobnie jak i cały ostropest) może powodować pewne działania niepożądane. Zarówno ekstrakty z ostropestu, jak i sylimaryna, najczęściej mogą powodować zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, biegunka czy wzdęcia. Zdarzają się również bóle głowy oraz reakcje alergiczne, takie jak świąd, wysypka skórna, zdecydowanie rzadziej duszności czy wstrząs anafilaktyczny. Pacjenci stosujący leki na obniżenie cukru we krwi i doustną antykoncepcję powinni zachować szczególną ostrożność, ponieważ sylimaryna może zmniejszyć ich skuteczność [3]. 

Kiedy stosuje się obie substancje?

Sylimaryna czy ostropest są stosowane przede wszystkim jako wsparcie regeneracji wątroby. Mogą to być stany uszkodzenia wątroby spowodowane, chociażby działaniem alkoholu, leków czy toksyn. Jest ona także pomocna w stanach zapalnych pęcherzyka żółciowego, kamicy żołądkowej czy wszelkiego rodzaju zatruciach organizmu [1,3]. 

Jak wygląda dawkowanie sylimaryny i ostropestu?

Sylimarynę najczęściej stosuje się w dawce co najmniej 200 mg na dobę w przeliczeniu na sylibinę. Maksymalna dawka dobowa z kolei wynosi 400 mg w przeliczeniu na sylibinę.

Bardziej skomplikowane jest przyjmowanie ostropestu. W zależności od jego postaci dawki mogą być różne. Z nasion można przygotować np. napar. Z 1 łyżeczki nasion można przygotować napar, który następnie podzielony na trzy porcje będzie wypity przez cały dzień, rano, po południu i wieczorem po jednej porcji. Z kolei sok z ostropestu najczęściej stosuje się w ilości 25 ml dwa razy dziennie [3]. Ostropest w kapsułkach należy stosować wedle ulotki dołączonej do opakowania. Zazwyczaj jest to od 1 do 2 kapsułek dziennie, w zależności od zawartości ekstraktu w pojedynczej dawce. Rekomendowaną dawką oleju z ostropestu jest 1 łyżeczka (5 ml) dwa razy dziennie [3].

Porównanie profilów bezpieczeństwa sylimaryny i ostropestu 

Sylimaryna i ostropest mają zbliżone profile bezpieczeństwa. Przyjrzyjmy im się bliżej.

Ciąża i karmienie piersią

Zarówno ostropest, jak i sylimaryna, są przeciwwskazane do stosowania w ciąży [3].

Prowadzenie pojazdów

Brak jest jakichkolwiek danych świadczących o przeciwwskazaniach do prowadzenia pojazdów mechanicznych podczas stosowania ostropestu albo sylimaryny [3].

Interakcje z alkoholem

Nie ma informacji na temat interakcji ostropestu czy sylimaryny z alkoholem. Są one jednak stosowane głównie w schorzeniach wątroby, podczas gdy alkohol szkodzi wątrobie. Należy więc zastanowić się nad celowością takiego połączenia [3].

Stosowanie u seniorów, przy zaburzeniach czynności nerek lub wątroby

Brak jest informacji na temat konieczności modyfikacji dawki ostropestu lub sylimaryny u seniorów lub pacjentów z zaburzeniami wątroby. W przypadku pacjentów z niewydolnością wątroby trzeba pamiętać, że sylimaryna wpływa modulacyjnie na aktywność enzymów cytochromu P450. Wpływa więc na metabolizm wątrobowy, przez co przemiany leków metabolizowanych za pośrednictwem tych enzymów mogą przebiegać inaczej [3].

Drogi podania i zamienniki sylimaryny i ostropestu plamistego 

Ostropest plamisty, a w tym sylimaryna, występuje w licznych preparatach bez recepty, zarejestrowanych zarówno jako preparaty lecznicze, jak i suplementy diety. Można go spotkać zarówno jako ostropest plamisty surowiec, ekstrakty, soki lub w połączeniu z innymi substancjami. Przykładowe preparaty zawierające ostropest plamisty to m.in.:

• tabletki: zioła w tabletkach Ostropest plamisty forte, Liverogast Complex, Sylicynar (z dodatkiem ekstraktu z karczocha);
• kapsułki: Ostropest plamisty Tylko Natura, Ostropest plamisty Oleofarm, Legalon 140, Sylimavit, Solgar Ostropest Plamisty;
• surowiec: Ostropest plamisty mielony odtłuszczony, Ostropest plamisty mielony;
• płyny: Iberogast czy Artecholin N (mieszanina ekstraktów z różnych ziół), Oleje Świata Olej z ostropestu tłoczony na zimno, Ostropest sok Alter Medica.

Podsumowanie

Sylimaryna i ostropest plamisty są ściśle ze sobą powiązane. Ostropest plamisty jest rośliną używaną w ziołolecznictwie od wieków, w szczególności do wspomagania funkcjonowania wątroby. Sylimaryna z kolei jest kompleksem flawonolignanów, który jest najważniejszym, aktywnym  składnikiem wyciągu z nasion ostropestu plamistego. To właśnie sylimaryna, ze względu na swoje właściwości antyoksydacyjne, przeciwzapalne i hepatoprotekcyjne sprawia, że ostropest jest tak korzystny dla prawidłowego funkcjonowania wątroby.