Semaglutyd i liraglutyd – co to za leki?

Semaglutyd i liraglutyd to leki, które stosuje się w terapii cukrzycy typu 2, ale nie tylko. Obydwie substancje są powszechnie wykorzystywane w leczeniu otyłości, ponieważ zmniejszają apetyt i jednocześnie zwiększają uczucie sytości. Zalicza się je do grupy analogów GLP-1, określanych również mianem inkretynomimetyków [1,2].

Jak działa semaglutyd, a jak liraglutyd?

Aby zrozumieć, jak działają semaglutyd i liraglutyd, warto zapoznać się z mechanizmem działania hormonów inkretynowych. Są one wydzielane w przewodzie pokarmowym po spożyciu posiłku. Ich główną funkcją jest pobudzanie trzustki do produkcji insuliny, co skutkuje obniżeniem stężenia glukozy we krwi. Jednym z ważniejszych hormonów inkretynowych jest GLP-1 i to właśnie jego mechanizm działania naśladują semaglutyd i liraglutyd. 

Choć obydwa leki działają bardzo podobnie, istnieją między nimi pewne różnice, które przekładają się na ich zastosowanie i skuteczność. Semaglutyd działa dłużej, dzięki czemu może być stosowany we wstrzyknięciach raz w tygodniu. Natomiast liraglutyd ma krótszy czas półtrwania, dlatego aby był skuteczny, musi być podawany codziennie. Według niektórych źródeł semaglutyd jest bardziej efektywny w kontrolowaniu stężenia glukozy we krwi oraz zmniejszeniu łaknienia. Jednak w praktyce wiele zależy również od indywidualnej reakcji pacjenta na lek. Nie bez znaczenia jest również styl życia i stosowania dieta [1-4].

Jakie skutki uboczne wywołują semaglutyd i liraglutyd?

Oba związki mogą powodować działania niepożądane ze strony różnych układów.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Wśród najczęściej obserwowanych skutków ubocznych analogów GLP-1 wymienia się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Nudności, biegunka, niestrawność i bóle brzucha to typowe działania niepożądane, które występują zwykle na początku leczenia i przemijają po kilku lub kilkunastu dniach od rozpoczęcia terapii [1,2].

Hipoglikemia

Skutkiem ubocznym analogów GLP-1 może być hipoglikemia, czyli nadmierny spadek stężenia glukozy we krwi, który występuje szczególnie często w połączeniu z insuliną lub doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi [1,2].

Zaburzenia pracy serca, złe samopoczucie i stany zapalne

Stosowanie tych leków może się wiązać z przyspieszeniem częstości akcji serca, bólami i zawrotami głowy oraz zmęczeniem. W przypadku liraglutydu zaobserwowano również zwiększoną częstość zapalenia błony śluzowej nosa, gardła i oskrzeli, a także występowanie wysypek skórnych [1,2].

Ryzyko zapalenia trzustki

Przyjmowanie analogów GLP-1 może zwiększać ryzyko wystąpienia zapalenia trzustki. W przypadku semaglutydu jest to obserwowane niezbyt często, natomiast w przypadku liraglutydu – bardzo rzadko [1,2,5].

“Ozempic face”

Słynny już efekt “ozempic face” (ozempikowa twarz) związany ze stosowaniem analogów GLP-1 wynika ze spadku masy ciała. Zmniejszenie ilości tkanki tłuszczowej sprawia, że twarz staje się smuklejsza, a zmarszczki i wiotczenie skóry są bardziej widoczne [6].

Kiedy stosuje się semaglutyd, a kiedy liraglutyd?

Obydwa leki są wskazane w leczeniu cukrzycy typu 2, przy czym konieczne jest wprowadzenie odpowiedniej diety oraz regularnej aktywności fizycznej. Analogi GLP-1 mogą być stosowane samodzielnie lub w połączeniu z innymi doustnymi preparatami przeciwcukrzycowymi [1,2].

Co ciekawe, kontrola masy ciała, czyli leczenie nadwagi i otyłości jest jedynym wskazaniem do stosowania preparatów zawierających semaglutyd (Wegovy FlexTouch) oraz liraglutyd (Saxenda). Nieodzownym elementem terapii pozostaje oczywiście prawidłowo zbilansowana dieta oraz aktywność fizyczna [7,8].

Dawkowanie i czas działania

Ze względu na dłuższy czas działania, semaglutyd we wstrzyknięciach może być stosowany raz w tygodniu, niezależnie od posiłku i o dowolnej porze dnia. Początkowa dawka nie powinna przekroczyć 0,25 mg. Jeśli jest taka potrzeba, dawkę można zwiększyć po upływie około 4 tygodni. Nie należy przekraczać 2 mg na tydzień w przypadku leku Ozempic, natomiast dla preparatu Wegovy FlexTouch masymalna dawka wynosi 2,4 mg [1,7]. Postać doustna leku wymaga natomiast codziennego zażywania leku na pusty żołądek (co najmniej 3 godziny po posiłku i 30 minut przed jedzeniem). Początkowo zaleca się przyjmowanie 3 mg raz na dobę. W razie konieczności dawkę można zwiększyć po około miesiącu [9].

Liraglutyd należy stosować codziennie, niezależnie od posiłku i o dowolnej porze dnia (najlepiej zachowywać regularne odstępy). Dawka początkowa to 0,6 mg, jednak można ją zwiększyć do 1,2 mg po około 7 dniach, a następnie do maksymalnie 1,8 mg dziennie w przypadku leku Victoza. Preparat Saxenda można natomiast stosować w wyższych dawkach, sięgających 2,4-3 mg na dobę. Zwiększanie dawkowania powinno odbywać się z tygodniowym odstępem [2,8].

Dawkowanie semaglutydu i liraglutydu oraz długość terapii jest ustalana indywidualnie przez lekarza.

Porównanie profili bezpieczeństwa

Choć zarówno semaglutyd, jak i liraglutyd są uważane za bezpieczne, ich stosowanie może wiązać się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Ponieważ są to stosunkowo nowe leki, nadal brakuje wystarczających badań, które potwierdziłyby bezpieczeństwo stosowania w określonych grupach pacjentów [1,2].

Stosowanie u kobiet w ciąży i karmiących piersią

Stosowanie analogów GLP-1, takich jak semaglutyd i liraglutyd, jest przeciwwskazane w okresie ciąży. Co więcej, zaleca się odstawienie tych leków przed planowanym zajściem w ciążę, w przypadku semaglutydu około 2 miesiące wcześniej.

Semaglutyd przenika do mleka kobiecego, dlatego obecnie uważa się, że nie powinien być stosowany w okresie laktacji. Liraglutyd również jest przeciwwskazany w okresie karmienia piersią, choć nie jest znany stopień przenikania leku do mleka [1,2,7-9].

Według niektórych opracowań oba leki przenikają do mleka ludzkiego w niewielkim stopniu, co można przypisać dużej wielkości ich cząsteczek oraz wysokiemu powinowactwu do białek osocza, takich jak albuminy. Konieczne są jednak dalsze badania, aby potwierdzić bezpieczeństwo analogów GLP-1 w okresie laktacji [10].

Prowadzenie pojazdów i obsługa maszyn

Analogi GLP-1 stosowane samodzielnie nie mają istotnego wpływu na prowadzenie pojazdów ani obsługę maszyn. Jednak ich łączenie z insuliną lub doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi może powodować hipoglikemię (spadek stężenia glukozy we krwi poniżej normy), na co należy szczególnie uważać [1,2].

Interakcje z alkoholem

Nie należy łączyć semaglutydu i liraglutydu z alkoholem, ponieważ może to nasilić ryzyko wystąpienia hipoglikemii, a także osłabić działanie tych leków [1,2].

Stosowanie u seniorów

Na podstawie badań stwierdzono, że wiek wpływa na działanie semaglutydu i liraglutydu. W związku z tym nie ma konieczności stosowania niższych dawek u ogólnie zdrowych osób po 60. roku życia [1,2].

Stosowanie przy zaburzeniach czynności nerek i wątroby

U pacjentów łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek i wątroby nie ma konieczności zmieniania dawkowania semaglutydu i liraglutydu. Leki te nie są natomiast zalecane w przypadku ciężkich chorób nerek i wątroby [1,2].

Dostępność leków i zamienniki

Semaglutyd jest dostępny w postaci roztworów do wstrzykiwań podskórnych w ramię, brzuch lub udo (Ozempic, Wegovy Flex Touch) oraz tabletek doustnych (Rybelsus). Z kolei liraglutyd występuje jedynie w formie roztworów do wstrzykiwań podskórnych w ramię, udo lub brzuch (Saxenda, Victoza).

Podsumowanie

Analogi GLP-1 są bardzo popularne na polskim rynku farmaceutycznym. Wynika to przede wszystkim z wysokiej skuteczności w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz dodatkowych korzyści związanych z utratą masy ciała. W przeciwieństwie do niektórych doustnych leków przeciwcukrzycowych, analogi GLP-1, takie jak semaglutyd i liraglutyd, znacznie rzadziej wywołują hipoglikemię. Ponadto leki takie jak Ozempic czy Wegovy stosuje się we wstrzyknięciach raz na tydzień, co ułatwia stosowanie.

Jednak jak wszystkie leki, również analogi GLP-1 mają swoje wady. Wśród nich można wymienić zaburzenia żołądkowo-jelitowe, które u niektórych pacjentów są na tyle uciążliwe, że konieczne jest przerwanie terapii. Co więcej, leczenie semaglutydem lub liraglutydem to dosyć kosztowne przedsięwzięcie, zwłaszcza gdy nie podlega refundacji [1,2,7-9].