Tetracykliny – co to za antybiotyki?

Tetracykliny to antybiotyki o szerokim spektrum działania. Są skuteczne wobec bakterii Gram+ i Gram-, tlenowych oraz beztlenowych, ale także np. pierwotniaków. Jedne z pierwszych tetracyklin, takie jak chlorotetracyklina i oksytetracyklina zostały dopuszczone do obrotu już w latach 50. XX wieku [1].

Antybiotyki z grupy tetracyklin — nazwy

Charakterystyczną cechą antybiotyków z grupy tetracyklin jest obecność w nazwie członu „-cyklina”. Możemy tutaj wyróżnić naturalne antybiotyki, takie jak oksytetracyklina i tetracyklina oraz półsyntetyczne substancje, np. doksycyklina, minocyklina, metacyklina, rolitetracyklina i lymecyklina. Nazwy preparatów tetracyklin zostaną przedstawione w dalszej części artykułu w Tabeli 1 [2].

Jeśli chodzi o długość działania leków, rozumianą jako okres półtrwania, czyli czas, po którym stężeniu leku w organizmie spadnie o 50%, to naturalne tetracykliny działają najkrócej (np. tetracyklina około 8 godzin), a półsyntetyczne, jak np. doksycyklina znacznie dłużej (około 20 godzin) [3,4].

REKLAMA
REKLAMA

Tabela 1. Wybrane antybiotyki z grupy tetracyklin i ich nazwy.

Substancja chemicznaNazwa handlowaDroga podania
TetracyklinaTetracyclinum TZFDoustna
Tetracyclinum ChemaNa skórę
OksytetracyklinaOxycort ADo oczu (maść)
OxycortNa skórę
DoksycyklinaDoxycylinum PolfarmexDoustna
Doxycylinum TZF
Unidox Solutab
Efracea
LigosanOkołozębowo
Doxycyclinum TZFParenteralnie
LymecyklinaTetralysalDoustnie

Jak działają tetracykliny?

Tetracykliny, jak to antybiotyki, działają wobec bakterii. Ta grupa posiada działanie bakteriostatyczne. Chodzi w tym o to, że tetracykliny nie zabijają bakterii, ale hamują ich wzrost i namnażanie. Tetracykliny oddziałują na poziomie rybosomu bakteryjnego i w skrócie opisując mechanizm działania, hamują syntezę białek [1].

Kiedy stosować tetracykliny?

Ze względu na swoje szerokie spektrum działania tetracykliny stosuje się w wielu poważnych infekcjach. Są to antybiotyki, które dobrze przedostają się do różnych tkanek i narządów, np. do płynu stawowego, opłucnego, otrzewnowego lub zatok. Podawane doustnie mogą leczyć nawet infekcje Ośrodkowego Układu Nerwowego. Tabela 2 przedstawia wybrane schorzenia, w których stosuje się tetracykliny [1,2,5].

Tabela 2. Wybrane jednostki chorobowe z zaleceniami stosowania antybiotyków z grupy tetracyklin [1,2,5].

SchorzenieUwagi
Atypowe zapalenie płuc u dorosłychAmoksycylina oraz erytromycyna, roksytromycyna lub doksycyklina.
Zapalenie narządów miednicy mniejszejCeftriakson, doksycyklina i metronidazol.
Trądzik oraz trądzik różowaty o średniej intensywności

Doksycyklina. W przypadku trądziku doksycyklinę stosuje się przy braku poprawy podczas leczenia lekami miejscowymi. Doksycyklinę stosuje się razem z miejscowymi retinoidami lub nadtlenkiem benzoilu.

Nie można stosować razem z doustnymi retinoidami.

Zapalenie jąder i najądrzyCeftriakson i doksycyklina.

O czym pamiętać podczas przyjmowania tetracyklin?

Najczęstsze działania niepożądane

Najczęściej podczas terapii antybiotykami z grupy tetracyklin dochodzi do zaburzeń żołądkowo-jelitowych, takich jak ból brzucha, nudności, biegunka i wymioty [2,5].

Istnieją przypadki wystąpienia wrzodów przełyku, dlatego zaleca się przyjmować tetracykliny, popijając je szklanką wody i nie kłaść się po zażyciu przez pewien czas [2,5].

Unikaj słońca!

Podczas terapii tetracyklinami należy unikać ekspozycji na promienie słoneczne. Niestety są to antybiotyki fotouczulające. Najczęściej dochodzi do nadmiernego opalenia się (niewspółmiernego z przebywaniem na słońcu) połączonego z mocnym swędzeniem i pieczeniem skóry oraz zaczerwienieniem. Intensywność zależy od dawki stosowanego antybiotyku i długości terapii, ale objawy fotouczulenia mogą pojawić się nawet kilka minut po ekspozycji na słońce [5].

Czasami niestety objawy mogą być duże i prowadzić nawet do powstania niebezpiecznych pęcherzy, które pozostawiają nieestetyczne przebarwienia, trudne do usunięcia. Jeśli leczysz się antybiotykami tetracyklinowymi i musisz przebywać na słońcu, to zastosuj filtr przeciwsłoneczny – minimum SPF50 [5].

Działanie hepatotoksyczne i nefrotoksyczne

Niestety tetracykliny nie są polecane osobom z niewydolnością nerek i wątroby. Wyjątkiem jest doksycyklina (i minocyklina), która może być podawana ludziom z niewydolnością nerek – jednak nie w dawkach maksymalnych [1,2].

Ryzyko wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego

Istnieją również doniesienia o przypadkach nadciśnienia wewnątrzczaszkowego u ludzi, którzy przez długi czas stosują tetracykliny. Objawia się ono bólem i zawrotami głowy oraz zaburzeniami widzenia [2,5].

Przebarwienia tetracyklinowe

Tetracyklin nie można stosować u dzieci do 12. roku życia oraz kobiet ciężarnych i karmiących piersią. Wiąże się to z ryzykiem wystąpienia przebarwień tetracyklinowych, czyli przebarwień zębów [2,5].

Tetracykliny wiążą się z jonami wapnia i odkładają się w wapniejących obszarach kości, zębów, a nawet paznokci. Z tego powodu, oprócz przebarwień tetracyklinowych zębów, mogą prowadzić do niedorozwoju szkliwa (brak lub nieprawidłowa grubość) i zaburzenia wzrostu kości. Tetracykliny przechodzą przez łożysko matki i odkładają się, np. w zawiązkach zębów u dzieci [5].

Interakcje lekowe z tetracyklinami

Jeśli przyjmujesz inne leki i zostały włączone tetracykliny, to musisz pamiętać, że w niektórych przypadkach może dojść do interakcji lekowych. Poniżej prezentujemy najczęściej spotykane:

  • Doustne retinoidy (np. izotretynoina – Izotek) – ryzyko wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego.
  • Leki zobojętniające kwas żołądkowy z solami glinu lub magnezu (np. Maalox, Manti) – zmniejszenie działania tetracyklin. Zachować minimum 3-godzinny odstęp podczas stosowania obu leków.
  • Jony cynku, żelaza, wapnia – zmniejszenie działania tetracyklin. Najlepiej zachować 3-godzinny odstęp. Warto pamiętać też o pożywieniu. W nabiale znajduje się dużo wapnia, dlatego należy również zachować wspomniany odstęp, aby nie zmniejszyć wchłaniania tetracyklin.
  • Karbamazepina (Tegretol, Amizepin, Finlepsin, Neurotop Retard) – zmniejszenie stężenia doksycykliny we krwi.
  • Warfaryna (Warfin) – zwiększenie efektywności leku. Należy monitorować parametry krzepnięcia krwi [5].

Tetracykliny a alkohol

Jak spożycie alkoholu wpływa na działania tetracyklin. Najlepiej przyjąć zasadę, żeby nie łączyć leków z alkoholem. Jednak spójrzmy, co na ten temat mówią badania.

Spożywanie alkoholu razem z tetracykliną powoduje zwiększenie jej stężenia w organizmie. Lek szybciej wchłania się do organizmu, co może spowodować nasilone działania niepożądane [6].

Picie alkoholu i przyjmowanie doksycykliny może zmniejszyć jej efekt działania. Dochodzi wtedy do spadku okresu półtrwania. U alkoholików stężenie doksycykliny może być niewystarczające do efektywnego leczenia i w takim przypadku można rozważyć zwiększenie dawki [6].