,

Zespół serotoninowy – objawy i leczenie

Zespół serotoninowy, czyli „przedawkowanie” hormonu szczęścia

Zespół serotoninowy (ZS) to objaw niepożądany, który może rozwinąć się podczas stosowania leków zwiększających stężenie serotoniny w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. Ten związek to bardzo ważny neuroprzekaźnik wpływający na nastrój, apetyt, ciśnienie krwi, a nawet temperaturę ciała. Nic więc dziwnego, że serotonina jest określana mianem hormonu szczęścia. Jednak co za dużo, to niezdrowo, ponieważ nieprawidłowe przyjmowanie leków mających wpływ na gospodarkę serotoninergiczną może zagrażać życiu i tym samym wywołać efekt odwrotny do zamierzonego [1,2].

Na czym polega zespół serotoninowy?

Zespół serotoninowy — jak sama nazwa wskazuje, stanowi gamę różnego rodzaju symptomów. Bardzo charakterystyczna jest tzw. triada objawów, wśród których można wymienić:

  • zaburzenia wegetatywne (gorączka, przyspieszenie akcji serca, wzrost ciśnienia tętniczego, rozszerzenie źrenic, biegunka, nudności i wymioty);
  • zmianę stanu psychicznego (nadmierne pobudzenie, niepokój);
  • dolegliwości nerwowo-mięśniowe (mimowolne skurcze, napięcie mięśniowe).

Wiele informacji na temat stanu zdrowia pacjenta mogą dostarczyć również badania laboratoryjne. W przypadku zespołu serotoninowego obserwuje się leukocytozę (podwyższoną ilość białych krwinek) oraz wzrost stężenia kinazy kreatynowej (CPK) wskazującego na uszkodzenie komórek mięśniowych. W ciężkim stanie może dojść do podniesienia poziomu aminotransferaz (prób wątrobowych) i rozwoju zasadowicy metabolicznej. Zaawansowany zespół serotoninowy jest realnym zagrożeniem dla życia pacjenta [1,2].

Jakie są przyczyny zespołu serotoninergicznego?

Do wykształcenia zespołu serotoninowego dochodzi zwykle z kilku powodów. Jednym z nich jest nieświadome lub świadome przedawkowanie leków zwiększających stężenie serotoniny w ośrodkowym układzie nerwowym. Drugą przyczynę stanowi polifarmakoterapia oraz tzw. interakcje farmakodynamiczne, czyli np. jednoczesne zażywanie leków wykazujących ten sam lub podobny mechanizm działania, wiążący się z nasileniem przekaźnictwa serotoninergicznego. 

Innym powodem są interakcje farmakokinetyczne powiązane z oddziaływaniem na specyficzne izoenzymy, które mają niebagatelny wpływ na proces przekształcania leków w ustroju (interakcje leków przeciwdepresyjnych z różnych grup – np. SSRI: fluoksetyna (np. Seronil), sertralina (np. Zoloft), paroksetyna (np. ParoGen) z SNRI: wenlafaksyną (np. Faxolet ER) lub duloksetyną (Dulsevia) [2].

Przedawkowanie antydepresantów, czyli skąd się bierze nadmiar serotoniny?

W literaturze można znaleźć szereg przypadków pacjentów, u których doszło do wykształcenia zespołu serotoninowego. Wszystkie te osoby łączy wspólny mianownik — zażywanie leków podwyższających stężenie serotoniny w ośrodkowym układzie nerwowym. Ryzyko wystąpienia dolegliwości zwiększa się w momencie przyjmowania środków z kilku różnych grup, np. selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (m.in. Bioxetin, Citabax, Citronil, Mozarin) wraz z trazodonem (Trittico) lub inhibitorami monoaminooksydazy (Segan, Aurorix) [1].

Wysoki poziom serotoniny — co jeszcze może go wywołać?

Jednak jak wynika z opracowań naukowych, zespół serotoninowy może wystąpić również podczas łącznego przyjmowania leków przeciwbólowych (np. Tramal) oraz środków przeciwwymiotnych (np. Metoclopramidum, Setronon) [2]. Co ciekawe, znany jest przypadek pacjentki leczonej fluoksetyną i trazodonem (leki przeciwdepresyjne), która z powodu infekcji dróg oddechowych przyjmowała preparat Gripex Max. Już po kilku godzinach wystąpiły u niej pierwsze objawy zatrucia serotoniną, a mianowicie: silny ból głowy, gorączka, zlewne poty, wymioty oraz biegunka. Przyczyną takiego stanu było niebezpieczne połączenie leków przeciwdepresyjnych z działającym przeciwkaszlowo dekstrometorfanem (który również zwiększa stężenie serotoniny w ośrodkowym układzie nerwowym) [3,4].

Wśród leków nasilających przekaźnictwo serotoninergiczne można wyróżnić również: trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. amitryptylina: Alventa, Faxolet, duloksetyna: Depratal), leki przeciwdrgawkowe (np. kwas walproinowy: Convulex, kwas walproinowy i walproinian sodu: Depakine Chrono), a także leki przeciwmigrenowe (alkaloidy sporyszu, np. ergotamina: Ergotaminum Filofarm oraz tryptany, np. sumatryptan: Cinie, almotryptan: Almozen, zolmitryptan: Zolmiles) [2].

Zespół serotoninowy — co robić?

Podczas przyjmowania wymienionych substancji leczniczych warto zachować szczególną ostrożność. W przypadku podejrzenia zatrucia należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem, który podejmie decyzję odnośnie dalszego przebiegu terapii.

Bibliografia

  1. W. Janiec, Farmakodynamika: Podręcznik dla studentów farmacji (2008) s. 215-228.
  2. J. Woroń, I. Filipczak-Bryniarska, K. Krzanowska, K. Strzępek, Zespół serotoninowy jako powikłanie polifarmakoterapii u pacjenta z zaawansowaną chorobą nowotworową – opis przypadku; Nauka w praktyce, Akademia Medycyny (2012); 176-181.
  3. J. Woroń; Zespół serotoninowy jako powikłanie stosowania leków dostępnych bez recepty (2013) (https://www.mp.pl/poz/psychiatria/przypadki/90905,zespol-serotoninowy-jako-powiklanie-stosowania-lekow-dostepnych-bez-recepty dostęp 05.04.21).
  4. Woroń J., Filipczak-Bryniarska I., Wordliczek J., et al. Zespół serotoninowy jako objaw niepożądany farmakoterapii bólu. Ból 2011;12:47-50.

Omawiane substancje

  • Ergotamina

    Ergotamina jest alkaloidem występującym naturalnie w grzybach z rodzaju Claviceps. Jest stosowana w leczeniu migreny.
    substancje syntetyczne
  • Fluoksetyna

    Fluoksetyna to lek przeciwdepresyjny stosowany w terapii zaburzeń nastroju. Substancja ta wpływa na poziom serotoniny w mózgu, poprawiając samopoczucie pacjenta.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Paroksetyna

    Paroksetyna to substancja lecznicza stosowana głównie w leczeniu depresji, lęku i zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. Jest to selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, który wpływa na poprawę nastroju i zmniejszenie objawów psychicznych.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Sertralina

    Sertralina jest lekiem przeciwdepresyjnym stosowanym w leczeniu zaburzeń nastroju. Substancja ta wpływa na poziom serotoniny w mózgu, poprawiając samopoczucie pacjenta.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Tramadol

    Tramadol jest lekiem przeciwbólowym stosowanym w leczeniu umiarkowanego i silnego bólu. Substancja ta działa na receptory opioidowe w mózgu, zmniejszając odczuwanie bólu.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Wenlafaksyna

    Wenlafaksyna to lek przeciwdepresyjny stosowany w terapii zaburzeń nastroju. Substancja ta wpływa na poziom neuroprzekaźników w mózgu, poprawiając samopoczucie pacjenta.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Omawiane schorzenia

  • Depresja

    Depresja to choroba psychiczna, która charakteryzuje się obniżonym nastrojem, utratą zainteresowania życiem oraz trudnościami w codziennych czynnościach. Może mieć różne przyczyny, takie jak czynniki genetyczne, stres czy traumy emocjonalne.
  • Migrena

    Migrena to choroba neurologiczna, charakteryzująca się nawracającymi, silnymi bólami głowy, często towarzyszącymi nudnościom i światłowstrętowi. Migrena może mieć różne przyczyny, takie jak stres, zmiany hormonalne, nieprawidłowe odżywianie, brak snu czy czynniki genetyczne, i może wpływać na jakość życia pacjenta.

Więcej poradników

Wyświetlane poradniki pochodzą z kategorii czytanego artykułu: , .