Dlaczego warto dbać o dobre odżywienie organizmu?

W dzisiejszym świecie dbanie o prawidłowe odżywienie staje się coraz ważniejsze dla zachowania zdrowia i dobrej kondycji organizmu. Niestety, istnieją sytuacje, w których nasze codzienne diety nie dostarczają nam wszystkich niezbędnych składników odżywczych. Dbanie o dobre odżywienie organizmu ma ogromne znaczenie dla zachowania zdrowia i dobrego samopoczucia. Oto kilka powodów, dlaczego warto dbać o dobre odżywienie:

1. Zapewnienie odpowiedniej energii i składników odżywczych: Dobra dieta dostarcza organizmowi energii potrzebnej do codziennych działań i funkcjonowania. Zróżnicowana dieta bogata w warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty, białko, zdrowe tłuszcze i odpowiednią ilość wody zapewnia organizmowi niezbędne witaminy, minerały, błonnik i składniki odżywcze niezbędne do prawidłowego funkcjonowania.
2. Wspieranie zdrowia i funkcjonowania organizmu: Dobrze zbilansowana dieta może pomóc w redukcji ryzyka wielu chorób, takich jak choroby serca, otyłość, cukrzyca typu 2, osteoporoza i niektóre formy nowotworów.
3. Wzmocnienie układu odpornościowego: Prawidłowe odżywienie odgrywa kluczową rolę we wzmocnieniu układu odpornościowego, co pomaga organizmowi w walce z infekcjami i chorobami. Dieta bogata w witaminy C, E, A, cynk i inne składniki odżywcze wspierają układ odpornościowy i przyczyniają się do utrzymania zdrowia.
4. Wspomaganie układu trawiennego i prawidłowego funkcjonowania jelit: Dobra dieta, bogata w błonnik, pomaga w utrzymaniu zdrowego układu trawiennego oraz zapobieganiu zaparciom i chorobom jelit. Odpowiednie nawodnienie i spożywanie zdrowych tłuszczów również przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania jelit.

Doustne suplementy pokarmowe stanowią cenną pomoc w uzupełnieniu brakujących substancji oraz zapewnieniu organizmowi pełnowartościowych składników. Warto zdawać sobie sprawę, że choć doustne suplementy pokarmowe mogą być niezastąpione w pewnych sytuacjach, to nie powinny stanowić zamiennika dla zróżnicowanej, zdrowej diety. Biorąc pod uwagę indywidualne potrzeby i warunki zdrowotne, doustne suplementy pokarmowe mogą skutecznie uzupełnić naszą dietę i przyczynić się do utrzymania dobrego stanu odżywienia.

Co to jest ONS? Poznaj doustne suplementy pokarmowe

ONS, czyli doustne suplementy pokarmowe (ONS ang. Oral nutrition supplements) to żywność specjalnego przeznaczenia medycznego. Jest to żywność specjalnie przetworzona lub żywność o unikalnym składzie przeznaczona do dietetycznego odżywiania. Preparaty tego typu, muszą spełniać określone wymagania – muszą być sterylne, zaopatrzone w etykiety o składzie i sposobie dawkowania. Mogą mieć postać płynów mniej lub bardziej gęstych, lub proszków do rozpuszczania [1].

Kto powinien stosować doustne suplementy pokarmowe?

Preparaty te stosujemy u osób niedożywionych lub zagrożonych niedożywieniem, które nie są w stanie zaspokoić swoich potrzeb żywieniowych standardową dietą. Niedożywienie u chorych według medycznie przyjętych kryteriów stwierdza się w przypadku gdy:

• BMI jest mniejsze od 18,5 kg/m2,
• występuje niezamierzona utrata masy ciała powyżej 10% w ciągu ostatnich 6 miesięcy.

Natomiast osoby zagrożone niedożywieniem to:

• jedzący niewiele lub nic przez dłużej niż 5 dni;
• chorzy w fazie katabolicznej ostrej choroby.

Pacjenci tacy mogą mieć ograniczoną zdolność przyjmowania, trawienia lub wchłaniania pokarmów. Zalecenie stosowania ONS dotyczy także chorych, którzy mają medyczne wskazania do suplementacji określonych składników diety, np. białek.

Wskazania do przyjmowania ONS to m.in.:

• zespół krótkiego jelita,
• dysfagia,
• zaburzenia wchłaniania (jak w niewydolności trzustki),
• przygotowanie przedoperacyjne pacjentów wyniszczonych (część tak zwanej prehabilitacji),
• choroby zapalne jelit,
• stan po wycięciu żołądka,
• przetoki jelitowe,
• genetyczne choroby metaboliczne [2].

Jakie są rodzaje doustnych suplementów pokarmowych?

Preparaty ONS mogą różnić się między sobą składem mikro- i makroelementów. Niektóre z nich to diety kompletne, to znaczy, że mogą służyć jako podstawowe i jedyne źródło pokarmu (gdy zawierają wszystkie niezbędne witaminy i pierwiastki śladowe). Firmy produkujące ONS obecnie dbają również o walory smakowe swoich preparatów, często więc mamy do wyboru szeroką gamę smaków. Przy dłuższym stosowaniu ONS warto o tym pamiętać, aby nie zniechęcać chorego ciągle tym samym smakiem i dać mu szansę jego wyboru. Dostępne są także preparaty bezglutenowe lub bez laktozy.

ONS mogą być stosowane zarówno u pacjentów przebywających w zakładach opieki zdrowotnej, jak i tych przebywających w domu.  Zazwyczaj zalecane są przez lekarzy lub dietetyków. Warto pamiętać, aby monitorować ich stosowanie. Pomocne mogą być tutaj regularne pomiary masy ciała, obserwacja funkcji przewodu pokarmowego (wymioty, stolec) czy badania laboratoryjne krwi [3].

Jakie preparaty ONS są dostępne w aptekach?

Doustne suplementy pokarmowe dostępne w aptekach można dopasować do potrzeb chorego. W zależności od choroby podstawowej danego pacjenta można dobrać preparat o optymalnym dla niego składzie. Poniżej kilka przykładów preparatów i pacjentów, dla których są one wskazane.

Choroby onkologiczne

• Nutridrink Protein — 300 kcal/125 ml; preparat o zwiększonej zawartości białka (18g/125 ml), zawiera, niezbędne witaminy i minerały; dostępny w 5 wersjach smakowych [4].
• Supportan Drink — 300 kcal/200 ml; wysokoenergetyczny preparat o zwiększonej zawartości białka; preparat nie zawiera laktozy i glutenu [5].

Trudno gojące się rany, odleżyny, oparzenia

• Nutridrink Skin Repair — 248 kcal/200 ml; preparat wysokoenergetyczny, wysokobiałkowy, dodatkowo w swoim składzie zawiera aminokwas argininę, która wspomaga procesy gojenia ran [6].

Nieswoiste choroby zapalne jelit (np. wrzodziejące zapalenie jelita grubego)

• Nutridrink Multi Fibre — 300 kcal/125 ml; preparat z dodatkiem błonnika, który wspiera prawidłowe funkcjonowanie jelit; zalecany także dla osób u występuje zaburzona perystaltyka jelit [7].

Choroby wątroby (np. niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby)

• Nutridrink Juice Style — 300 kcal/200 ml; preparat o zmniejszonej zawartości białka 8g/200 ml; ma postać klarownego syropu [8].
• Fresubin Hepa Drink — 260 kcal/200 ml, bez laktozy, dodatkowa zawartość aminokwasów o rozgałęzionych łańcuchach — BCAA  (wspomagają one regenerację wątroby) [9].

Cukrzyca

• Nutridrink Diasip — 208 kcal/200 ml; preparat o niskim indeksie glikemicznym, dodatkowo zawiera błonnik [10].
• Diben Drink — 300 kcal/200 ml; produkt o niskim indeksie glikemicznym z błonnikiem, nie zawiera laktozy [11].

Dodatkowo wśród preparatów ONS dostępne są także te dedykowane dla dzieci w okresie choroby oraz rekonwalescencji:

• NutriKid Multi Fibre (dla dzieci powyżej 1 roku życia); zawiera 306 kcal/200 ml, jest to dieta wysokoenergetyczna, kompletna pod względem odżywczym [12].
• Fresubin Energy Drink (powyżej 1 roku życia); 300 kcal/200 ml, zawiera dodatkowo taurynę, karnitynę oraz inozytol wspierające prawidłowy rozwój u dzieci [13].

Czy Nutridrinki i inne ONS są refundowane?

Pomimo faktu, że w wielu schorzeniach doustne suplementy pokarmowe stanowią podstawę diety pacjentów, nie podlegają one refundacji. Zarówno Nutridrink, Supportan, jak i Fresubin nie są objęte refundacją. Preparaty te są dostępne w aptekach bez recepty. Brak refundacji wiąże się często z wysokimi kosztami, jakie musi ponosić chory oraz jego rodzina.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić po Nutridrinkach i innych ONS?

Doustne suplementy pokarmowe nie są jednak pozbawione wad i działań niepożądanych. Zaliczamy do nich: nudności, wymioty, wzdęcia, biegunki, zaparcia oraz trudności w utrzymaniu prawidłowej glikemii u pacjentów chorujących na cukrzycę. Na szczęście dzięki szerokiej ofercie preparatów możliwa jest ewentualna zamiana źle tolerowanego preparatu na inny. Niektóre problemy pojawiające się podczas przyjmowania ONS, można w łatwy sposób zniwelować. Podczas problemów z biegunką można zmieszać ONS ze zwykłym jedzeniem, np. ugotowanym ryżem. Przy nudnościach lub wymiotach warto spróbować przyjmować suplementy w mniejszych porcjach, lub wolniej. Przy zaparciach, korzystne będzie przyjmowanie preparatów z dodatkiem błonnika.

Jak bezpiecznie stosować doustne suplementy diety?

Oto praktyczne wskazówki dotyczące stosowania doustnych suplementów pokarmowych:

1. Konsultacja z lekarzem lub dietetykiem: Przed rozpoczęciem stosowania suplementów pokarmowych zaleca się skonsultowanie z lekarzem lub dietetykiem. Specjaliści mogą pomóc określić, czy suplementacja jest wskazana i jakie suplementy będą najlepsze dla twoich indywidualnych potrzeb.
2. Przestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania: Suplementy pokarmowe mają określone dawkowanie, którego warto przestrzegać. Pamiętaj, że przekroczenie zalecanej dawki nie oznacza większych korzyści, a może być nawet szkodliwe dla zdrowia.
3. Stosowanie zgodnie z zaleceniami producenta: Przed rozpoczęciem stosowania suplementu, warto zapoznać się z instrukcją producenta. W instrukcji znajdziesz informacje dotyczące sposobu przyjmowania, np. czy suplement należy zażywać z posiłkiem czy na czczo, jak długo trzeba go przyjmować itp.
4. Utrzymywanie zrównoważonej diety: Suplementy pokarmowe nie powinny zastępować pełnowartościowego pożywienia. Warto dbać o zróżnicowaną, zbilansowaną dietę, bogatą w świeże owoce, warzywa, pełnoziarniste produkty, zdrowe źródła białka i tłuszczu.
5. Zachowanie ostrożności przy stosowaniu innych leków: Jeśli zażywasz inne leki, warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, aby sprawdzić, czy suplementy pokarmowe nie będą miały negatywnego wpływu na działanie tych leków.
6. Obserwacja reakcji organizmu: Jeśli zauważysz jakiekolwiek nieprawidłowości lub niepożądane skutki uboczne po rozpoczęciu stosowania suplementów, warto przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem [14].