Po co ludziom probiotyki?

Według definicji WHO probiotyki to żywe mikroorganizmy, które dostarczone w odpowiedniej ilości do ludzkiego organizmu, przynoszą korzyści zdrowotne. W dzisiejszych czasach szczepy bakterii probiotycznych i innych mikroorganizmów nie wykorzystuje się tylko przy antybiotykoterapii, ale także do leczenia poważniejszych schorzeń układu pokarmowego i nie tylko. Probiotyki mogą wykazywać działanie przeciwzapalne oraz wpływające na poprawę i modulację odporności. Niektóre probiotyki mogą być stosowane pomocniczo przy chorobach alergicznych. Mikrobiota naszych jelit jest bardzo ważna, gdyż jej zaburzenie może doprowadzić do negatywnych skutków zdrowotnych. Jednak czy każdy probiotyk jest identyczny? Czy powinniśmy zwracać uwagę jedynie na rodzaj szczepu bakterii probiotycznych? Być może istnieją inne aspekty, które kategoryzują dany produkt jako dobry lub nie. Czy probiotyk nieprzechowywany w lodówce traci na swojej skuteczności [1-3]?

Wpływ czynników zewnętrznych na szczepy bakterii probiotycznych

Szczepy bakterii probiotycznych są wrażliwe na działanie czynników zewnętrznych i producenci muszą stosować różne technologie, aby probiotyki dotarły do swojego miejsca działania. Pierwsze problemy pojawiają się już na etapie produkcji. Po wytworzeniu gotowego probiotyku bakterie muszą zachować swoją aktywność w czasie daty ważności produktu. Dużym wyzwaniem jest także pokonanie środowiska żołądka i jelita cienkiego osoby, która zażywa probiotyk, zanim trafi on do jelita grubego. W organizmie człowieka na bakterie zaczynają działać enzymy trawienne i środowisko o zmieniającym się pH (od kwaśnego po zasadowe), które może uszkodzić szczepy. Szczepy narażone są też na wahania temperatury i różnice wilgotności oraz reakcje utleniania czy obecność światła. Jak wygląda proces selekcji określonych szczepów i badania ich trwałości oraz określenia jakości. Skąd mamy wiedzieć, jak przechowywać probiotyki [4]?

Jak bada się jakość probiotyków?

Wybór odpowiedniego szczepu bakterii probiotycznych poprzedzony jest wieloma badaniami. Muszą być one pozbawione właściwości patogennych i być bezpieczne dla ludzi. Bada się także zdolność szczepów probiotycznych do przetrwania w układzie pokarmowym. Analizie podlega tu odporność na wysokie i niskie pH, czynniki utleniające, enzymy lub obecność soli żółciowych [5-7].

Na podstawie powyższych wyników wyznacza się okres przydatności do spożycia (ang. shelf life). Skąd możemy wiedzieć, ile po otwarciu jest ważny probiotyk? Producenci muszą udowodnić, że ich produkty posiadają deklarowaną ilość żywych szczepów bakterii na początku badania i 6 miesięcy po przechowywaniu.  Dobry probiotyk musi być ponadto prawidłowo opisany. Regulacje co do tego mogą różnić się w niewielkim stopniu pomiędzy państwami europejskimi, ale wskazania unijne wymagają podania następujących danych, tj:

• rodzaj (np. Lactobacillus);
• gatunek (np. lactis);
• szczep (np. W19) [5,6,8].

Ilość bakterii probiotycznych określa się natomiast przy użyciu jednostek CFU (ang. Colony Forming Unit; jednostek tworzących kolonię) [5,8].

Jak przedłużyć trwałość probiotyków?

Wiemy już, że szczepy bakterii probiotycznych są wrażliwe na wiele czynników. Źle przechowywany probiotyk może stracić swoje właściwości. W codziennym życiu najbardziej problematyczny będzie fakt wrażliwości na zmiany temperatury. Probiotyki często używa się przed wyjazdem w celu zapobiegania biegunkom podróżnych, a na wakacjach ciężko o przechowywanie produktu w ściśle określonej temperaturze. Samo środowisko układu pokarmowego obfituje w obszary o różnej kwasowości (od niskiego do wysokie pH) i wiele innych czynników. Jak sprawić, aby dobroczynne bakterie przetrwały w jak największej ilości w tych niesprzyjających warunkach? Czy probiotyki nieprzechowywane w lodówce tracą swoje właściwości?

Mikrokapsułkowanie

Jedną z metod przedłużenia żywotności bakterii jest mikrokapsułkowanie (mikroenkapsulacja). Mikrokapsułkowanie to technologia ochronna, która zwiększa przeżywalność bakterii poprzez odcięcie ich od środowiska zewnętrznego. Substancja czynna – w tym wypadku probiotyk – zamykana jest wewnątrz polimeru, czyli substancji ochronnej. Może odbywać się na zasadzie różnych technologii, np. powlekania lub zamykania w kapsułce. Polimer jest bezpieczny dla zdrowia i nie uszkadza bakterii probiotycznych. Jest on odporny na działanie niskiego pH, wilgotności lub wysokiej temperatury. Rodzaj substancji ochronnej dobierany jest tak, aby doszło do jego rozpadu dopiero w docelowym miejscu działania, np. w jelicie grubym. Do mikrokapsułkowania wykorzystuje się wiele różnych związków, np. polisacharydy, lipidy, białka, czy bezpieczne polimery sztuczne. Przykładowe technologie mikroenkapsulacji to MURE lub Microbac. Probiotyk, który dostępny jest w aptekach i w którym zastosowano metodę mikroenkapsulacji, to np. Symbiosys Bifibaby [4,9,10].

Symbiosys Bifibabykrople

Suplement diety

O produkcie

• probiotyk w kroplach dla niemowląt od pierwszych dni życia (od urodzenia);
• zawiera w butelce 6,4 miliarda bakterii precyzyjnie dobranych szczepów probiotycznych Bifidobacterium breve BR03 i Bifidobacterium breve B632;
• suplement diety o zawartości 8 ml produktu w butelce;
• nie trzeba przechowywać w lodówce, zalecana temperatura pokojowa;
• produkt bez laktozy, bez glutenu, bez konserwantów;
• pipeta umożliwia precyzyjne odmierzanie kropel (5 dziennie);
• dzięki mikroenkapsulacji szczepy bakteryjne są chronione przed sokiem żołądkowym.

Wskazania

Wskazaniem do stosowania preparatu jest zaburzenia mikroflory jelitowej oraz dysbioza jelitowa.

Skład

Produkt złożony jest z .

Dawkowanie

Standardowa dawka wynosi 5 kropli dziennie.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Kapsułki o opóźnionym uwalnianiu

Kolejną metodą ochrony probiotyków – głównie przed kwasowym środowiskiem soku żołądkowego – jest zastosowanie specjalnych kapsułek, które są odporne na działanie niskiego pH. W takiej technologii zostały wyprodukowane kapsułki DRcaps® (ang. Delayed Release capsules). Plusem tej metody jest niewątpliwie fakt, że klasycznie wyprodukowane szczepy bakterii można zamknąć w ochronnej kapsułce dopiero w momencie pakowania, a nie na etapie produkcji. Kapsułki są w pełni wegańskie, wyprodukowane bez dodatku GMO i koszerne oraz halal [11-14].

Mikrokapsułkowanie i opóźnione uwalnianie

Niektórzy producenci probiotyków stosują autorskie metody przedłużania żywotności bakterii – technologia MURE. W tej technice kapsułka wyprodukowana jest z HPMC (hydroksypropylometyloceluloza), a jednocześnie bakterie probiotyczne zostały podane metodzie mikrokapsułkowania.  Celem jest opóźnienie rozpadu kapsułki w kwaśnym środowisku żołądka oraz zwiększenie odporności bakterii probiotycznych na enzymy trawienne i żółć. W efekcie więcej żywych bakterii dociera do miejsca działania w jelicie [15].

Liofilizacja

Liofilizacja to kolejna metoda wybierana przez producentów do zwiększenia trwałości i przeżywalności szczepów probiotycznych. Liofilizacja to skomplikowany proces, ale jego celem jest usunięcie wody z produktu, co w przypadku bakterii probiotycznych zwiększa ich trwałość w temperaturze pokojowej. Czasami do procesu dołącza się dodatkowe substancje, które dodatkowo zwiększają trwałość bakterii [16].

Jak długo można brać probiotyki?

Wiemy już co nieco o technologii produkcji probiotyków, ale jak długo można brać probiotyki? Czy istnieją sytuacje, kiedy probiotyki szkodzą? Generalnie szczepy bakterii probiotycznych są dobroczynne dla naszego organizmu i istnieje mało przypadków, kiedy probiotyki szkodzą. Najczęściej występuje to przy źle dobranym produkcie. Jeśli chodzi o długość brania probiotyku, to większość badań wskazuje, że należy je używać minimum 4 tygodnie, aby osiągnąć pozytywne efekty. Jeśli bierzemy probiotyk przed wyjazdem, to warto rozpocząć terapię trochę wcześniej (np. tydzień przed odlotem) i kontynuować ją w trakcie podróży [17,18].

Jak przechowywać probiotyki?

W kwestii zaleceń dotyczących tego, jak przechowywać probiotyki, zawsze należy przeczytać instrukcję producenta. Niektóre probiotyki należy trzymać w lodówce, a inne mogą być przechowywane w temperaturze pokojowej. Ile probiotyk może być stosowany po otwarciu? Tu sytuacja wygląda podobnie. Źle przechowywany probiotyk może stracić lub zmniejszyć swoją moc działania. Warto pamiętać, aby w żadnym przypadku nie narażać probiotyków na wahania temperatur, zmiany wilgotności i nasłonecznienie.

Czy ból brzucha po probiotyku jest niebezpieczny?

Ból brzucha po probiotyku może wystąpić u niektórych osób, szczególnie na początku stosowania. Jest to zwykle efekt adaptacji organizmu do nowych szczepów bakterii probiotycznych i zazwyczaj mija po kilku dniach. Jeśli jednak dolegliwości utrzymują się dłużej, mogą świadczyć o źle dobranym preparacie lub nietolerancji na składniki produktu. Warto wtedy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, aby dobrać odpowiedni probiotyk. Pamiętajmy, że właściwy preparat powinien wspierać zdrowie jelit, a nie powodować dyskomfort.

Najważniejsze są dowody!

Probiotyki są bardzo ważne dla zachowania zdrowia naszego organizmu. Aktualnie w aptekach można spotkać mnóstwo producentów, którzy w swoim portfolio mają produkty ze szczepami bakterii probiotycznych. Jednak probiotyk probiotykowi nie jest równy i ważne, abyśmy wybierali preparaty, które zostały przebadane i mamy pewność co do jakości zawartych tam szczepów. Niektóre produkty zapewniają na swoich stronach o przeprowadzonych badaniach trwałości szczepów. Zawsze możemy to zweryfikować i mieć pewność co do jakości preparatów.

Podsumowanie

Probiotyki, zawierające dobroczynne szczepy bakterii probiotycznych, odgrywają kluczową rolę we wspieraniu zdrowia jelit i układu odpornościowego. Ich skuteczność zależy jednak od jakości preparatu i odpowiedniego przechowywania. Probiotyk nieprzechowywany w lodówce może stracić swoje właściwości, dlatego warto stosować się do zaleceń producenta. Przy wyborze probiotyków należy zwrócić uwagę na dokładne oznaczenie szczepu oraz przeprowadzone badania trwałości i skuteczności. Ból brzucha po probiotyku zdarza się rzadko, ale może wystąpić przy niewłaściwie dobranym preparacie. Kiedy probiotyki szkodzą? Zazwyczaj w przypadku osób z ciężkimi schorzeniami lub osłabionym układem odpornościowym, dlatego warto skonsultować ich stosowanie z lekarzem. Aby osiągnąć pozytywne efekty, probiotyki należy przyjmować regularnie przez co najmniej cztery tygodnie, dbając o ich odpowiednie przechowywanie i właściwe dawkowanie.