W IV w. p.n.e. Hipokrates, ojciec medycyny zauważył, że kora wierzby łagodzi bóle porodowe. Wiele lat później, z kory wierzby białej (łac. Salix alba), wyizolowano salicynę, która odpowiadała za zaobserwowany efekt. Problemem salicyny było jednak silnie drażniące działanie na przewód pokarmowy. Tę niedogodność postanowili rozwiązać naukowcy z przedsiębiorstwa farmaceutyczno-chemicznego Bayer, którzy w roku 1899 wprowadzili na rynek kultową aspirynę. Do jej sławy przyczyniła się wysoka skuteczność w łagodzeniu objawów hiszpanki, czyli epidemii grypy, która wybuchła w 1918 roku. Jakie w takim razie jest działanie aspiryny i na co stosuje się aspirynę [1-2]?

Jakie jest działanie aspiryny?

Działanie aspiryny, czyli kwasu acetylosalicylowego polega na nieodwracalnym hamowaniu 2 izoenzymów: cyklooksygenazy 1 (COX-1) oraz cyklooksygenazy 2 (COX-2). COX-1 jest aktywna w warunkach fizjologicznych w m.in.: w błonie śluzowej żołądka, nabłonku nerek, a także w płytkach krwi. Aktywność COX-2 natomiast  wzrasta w tkankach objętych procesem zapalnym. Jak wspomniano, aspiryna działa na COX-1 i COX-2 nieodwracalnie. Jeśli więc w płytkach krwi (elementy morfotyczne, które nie posiadają jądra komórkowego) dochodzi do zahamowania produkcji COX, to aktywność tego enzymu zostaje zablokowana do końca życia tych komórek (czyli ok. 10 dni). Zmniejszają się więc ich zdolności agregacyjne [3,5].

A na co jest aspiryna w takim prostszym języku? Ma dwa działania. Czy aspiryna jest przeciwzapalna, przeciwbólowa i przeciwgorączkowa? Tak – to prawda. Takie działanie aspiryny obserwuje się przy krótszym stosowaniu dużych dawek (nawet 1000 mg 4 razy na dobę). Może być podawana podczas przeziębienia, bólu głowy, gorączki lub grypy. Czy aspiryna rozrzedza krew? Z tym związane jest jej drugie działanie – w kierunku płytek krwi. Polocard czy Acard działa przeciwzakrzepowo. Wpływa na płytki krwi i zmniejsza ich zdolność do agregacji, czyli łączenia się w skupiska. Zmniejsza to ryzyko powstawania zakrzepów i na pytanie, czy aspiryna rozrzedza krew możemy odpowiedzieć twierdząco.

Czy aspiryna rozpuszcza skrzepy?

Aspiryna jest często stosowana jako lek przeciwpłytkowy i może pomóc w zapobieganiu powstawaniu skrzepów krwi. Jednakże aspiryna nie rozpuszcza istniejących skrzepów krwi. Leki takie jak trombolityki, czy heparyna są stosowane do rozpuszczania skrzepów krwi pod nadzorem lekarza. Działanie przeciwzakrzepowe to ogólne pojęcia i nazwa grupy do której aspiryna należy, ale patrząc na jej mechanizm jest to lek przeciwpłytkowy. Oznacza to, że zapobiega łączeniu się płytek krwi w skrzepy, ale na już powstałe nie działa. Czy aspiryna rozpuszcza skrzepy? Nie. Czy polopiryna rozrzedza krew? Tak, bo jest to pojęcie bardziej ogólne.

Czy aspiryna zapobiega zawałom?

Aktualnie rekomenduje się stosowanie kwasu acetylosalicylowego w celu zapobiegania incydentom sercowo-naczyniowym w najmniejszej skutecznej dawce, czyli 75 mg/dobę. Nie wykazano korzyści związanych z redukcją ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych (zawał serca, udar mózgu, nagła śmierć sercowa, ostre niedokrwienie kończyn dolnych) w związku ze zwiększeniem dawki ASA. Natomiast warto wspomnieć, że większą dawkę aspiryny (300 mg) stosuje się jednorazowo przy podejrzeniu zawału serca. Takie działanie poprawia szanse przeżycia i zapobiega tworzeniu kolejnych skupisk skrzepów [4].

Na co pomaga aspiryna?

Zbierzemy sobie teraz wszystkie informacje o tym, na co pomaga aspiryna. Pierwsza kwestia to działanie prewencyjnie – zapobiegawcze. Drugie działanie określane jest jako wtórne – czyli zmniejszeniu ryzyka pojawienia się kolejnych epizodów choroby u osoby, u której już ona wystąpiła. Rola kwasu acetylosalicylowego w prewencji wtórnych incydentów sercowo-naczyniowych jest dobrze ugruntowana. Jest powszechnie uznana w praktyce klinicznej, zarówno w wytycznych europejskich jak i amerykańskich. Liczne badania kliniczne dowiodły, że korzyści ze stosowania ASA są wyższe niż ryzyko działań niepożądanych (głównie krwawienia z przewodu pokarmowego). W tym przypadku terapia przeciwpłytkowa aspiryna redukuje ilość incydentów sercowo-naczyniowych i zmniejsza śmiertelność. Podsumowując – jeśli miałeś już udar lub zawał to najpewniej powinieneś stosować aspirynę na rozrzedzenie krwi.

Natomiast jeśli chodzi o prewencję pierwotną, sytuacja jest bardziej skomplikowana. Według Wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego z 2016 r. nie zaleca się stosowania leczenia przeciwpłytkowego u pacjentów bez chorób układu sercowo-naczyniowego. Wynika to z wysokiego ryzyka wystąpienia poważnego krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Zgodnie z amerykańskimi zaleceniami American College of Cardiology i American Heart Association z 2019 roku, dopuszcza się przyjmowanie ASA w dawce 75-100 mg/dobę u pacjentów w wieku 40-70 lat, u których ryzyko wystąpienia incydentów sercowo-naczyniowych przewyższa ryzyko wystąpienia powikłań krwotocznych. Lek nie należy stosować u osób powyżej 70 lat oraz u wszystkich pacjentów ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia powikłań krwotocznych.

Zastosowanie ASA w prewencji pierwotnej powinno być poparte indywidualną oceną sytuacji danego pacjenta (taką stratyfikację, czyli ocenę ryzyka wystąpienia incydentu sercowo-naczyniowego, przeprowadza się za pomocą odpowiednio zwalidowanych skal populacyjnych). Przykład: jeśli jesteś osobą chorującą na cukrzycę i nadciśnienie tętnicze, stosowanie ASA w dawce kardiologicznej ma uzsadnienie. Natomiast jeśli nie chorujesz na te schorzenia wtedy ryzyko działań niepożądanych, wydaje się większe niż korzyści z terapii (jednak oceny należy dokonać indywidualnie). W takim przypadku nie warto stosować aspiryny na rozrzedzenie krwi, jeśli nie masz ku temu konkretnych wskazań [4].

Jak rozrzedzić krew? Zamienniki Acardu, Polocardu i aspiryny

Jak rozrzedzić krew? Najpopularniejsze preparaty zawierające kwas acetylosalicylowy w niskich dawkach to Acard i Polocard. Nieraz pacjenci zastanawiają się, który z nich wybrać? Zarówno Acard jak i Polocard są dostępne w dwóch dawkach: 75 mg oraz 150 mg kwasu acetylosalicylowego. Oba preparaty występują w postaci tabletek dojelitowych. Ma to na celu ograniczyć miejscowe, niekorzystne działanie kwasu acetylosalicylowego na żołądek. Jest to możliwe dzięki temu, że tabletki dojelitowe przechodzą w niezmienionej formie do dalszych odcinków układu pokarmowego. Zmniejsza się więc ryzyko krwawienia i podrażnienia górnych odcinków przewodu pokarmowego. Innym przykładem tabletek powlekanych z kwasem acetylosalicylowym, które rozpuszczają się dopiero w jelicie cienkim jest Aspirin Cardio. Tabletki te różnią się od wcześniej omawianych Polocardu i Acardu zawartością ASA. Aspirin Cardio zawiera 100 mg substancji czynnej.

Innym wykorzystywanym przez producentów leków rozwiązaniem, jest stosowanie dodatkowo drugiego składnika, który ma pełnić funkcję ochronną. Na polskim rynku takim rozwiązaniem jest połączenie kwasu acetylosalicylowego z glicyną. Właśnie dzięki połączeniu ASA z glicyną Pluscard wyróżnia się na tle Polocardu czy Acardu. Mechanizm działania ochronnego w tym przypadku polega na reakcji wolnej grupy karboksylowej ASA z grupą aminową cząsteczki glicyny. W ten sposób zmniejsza się działanie drażniące ASA i zwiększa jego rozpuszczalność [4].

Acard, tabletki dojelitowe powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• stosowany prewencyjnie do zapobiegania udarów, zawałów i zatorów;
• zapobiega zlepianiu się płytek krwi;
• nie zawiera laktozy;
• 1 tabletka na dobę;
• nie rozgryzać, nie żuć, popijać w całości;
• małe tabletki, łatwe do połknięcia;
• nie stosować poniżej 12. roku życia;
• występuje w dawce 75 mg, 150 mg i 300 mg;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości.

Polocard, tabletki dojelitowe

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• stosowany prewencyjnie do zapobiegania udarów, zawałów i zatorów;
• zapobiega zlepianiu się płytek krwi;
• nie zawiera laktozy;
• 1 tabletka na dobę;
• nie rozgryzać, nie żuć, popijać w całości;
• małe tabletki, łatwe do połknięcia;
• nie stosować poniżej 16. roku życia;
• występuje w dawce 75 mg i 150 mg;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości.

Anacard Medica Protect, tabletki dojelitowe

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• stosowany prewencyjnie do zapobiegania udarów, zawałów i zatorów;
• zapobiega zlepianiu się płytek krwi;
• zawiera 75 mg aspiryny;
• nie zawiera laktozy;
• 1 tabletka na dobę;
• nie rozgryzać, nie żuć, popijać w całości;
• małe tabletki, łatwe do połknięcia;
• nie stosować poniżej 12. roku życia.

Aspirin Cardio, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• stosowany prewencyjnie do zapobiegania udarów, zawałów i zatorów;
• zapobiega zlepianiu się płytek krwi;
• zawiera 100 mg aspiryny;
• nie zawiera laktozy;
• 1 tabletka na dobę;
• nie jest to forma dojelitowa;
• małe tabletki, łatwe do połknięcia;
• nie stosować poniżej 12. roku życia;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości.

Pluscard, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• stosowany prewencyjnie do zapobiegania udarów, zawałów i zatorów;
• zapobiega zlepianiu się płytek krwi;
• nie zawiera laktozy;
• nie jest to forma dojelitowa;
• 1 tabletka na dobę;
• nie rozgryzać, nie żuć, popijać w całości;
• małe tabletki, łatwe do połknięcia;
• nie stosować poniżej 16. roku życia;
• zawiera 100 mg ASA i 40 mg glicyny.

Eupirin Cardio, tabletki dojelitowe

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• stosowany prewencyjnie do zapobiegania udarów, zawałów i zatorów;
• zapobiega zlepianiu się płytek krwi;
• nie zawiera laktozy;
• 1 tabletka na dobę;
• nie rozgryzać, nie żuć, popijać w całości;
• małe tabletki, łatwe do połknięcia;
• nie stosować poniżej 16. roku życia;
• występuje w dawce 75 mg.

Co lepsze – Acard czy aspiryna na rozrzedzenie krwi?

Co lepsze na rozrzedzenie krwi – Acard czy aspiryna? Acard i aspiryna są lekami, które można stosować zamiennie do rozrzedzania krwi. Oba leki zawierają tę samą substancję czynną, czyli kwas acetylosalicylowy, który działa jako lek przeciwkrzepliwy poprzez blokowanie sklejania się płytek krwi i zmniejszanie ryzyka tworzenia się skrzepów. Ostatecznie, które lekarstwo jest lepsze, zależy od indywidualnych potrzeb i zaleceń lekarza. Co lepiej wybrać? Polocard czy Acard? Co lepsze? Polopiryna czy aspiryna? Te nazwy handlowe zawierają tą samą substancję czynną i jeśli są w tej samej dawce to niczym się nie różnią. Warto zwrócić jedynie uwagę na Polopirynę, bo ta o handlowej nazwie Polopiryna S zawiera 300 mg aspiryny i nie jest wskazana jako aspiryna na serce a jedynie na przeziębienie.

Czy aspiryna jest bezpieczna? Poznaj działania niepożądane

Czy aspiryna jest bezpieczna? Będzie się to tyczyć wszystkich leków, które zawierają kwas acetylosalicylowy. Stosowanie aspiryny i innych leków z ASA może powodować pewne działania niepożądane. Zawsze przed rozpoczęciem leczenia należy skonsultować to z lekarzem. Powinno się zażywać lek tylko wtedy, kiedy występują ku temu wskazania. Przykładowe działania niepożądane aspiryny to:

• podrażnienie żołądka, zgaga, ból brzucha i nudności;
• krwawienie z żołądka lub jelit;
• uszkodzenie wątroby lub nerek;
• bezsenność lub senność;
• uczulenie, skurcz oskrzeli, pokrzywka lub obrzęk;
• reakcje skórne, takie jak wysypka lub świąd [6].

Kto nie powinien stosować aspiryny i innych leków z ASA?

Przeciwwskazania do stosowania aspiryny i innych leków z kwasem acetylosalicylowym obejmują takie rzeczy, jak:

• nadwrażliwość lub uczulenie na kwas acetylosalicylowy lub inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ);
• choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy;
• hemofilia i inne zaburzenia krwiotwórcze;
• astma oskrzelowa;
• ciąża i karmienie piersią, o ile lekarz nie zaleci inaczej;
• zaburzenia czynności nerek i wątroby;
• wiek poniżej 18 lat przy objawach zakażenia wirusem, szczególnie grypy i innych chorób z gorączką.

Podsumowanie

Aspiryna, znana również jako kwas acetylosalicylowy, ma szerokie zastosowanie – działa przeciwzapalnie, przeciwbólowo i przeciwgorączkowo, ale także rozrzedza krew, zapobiegając powstawaniu zakrzepów. Jest często stosowana w profilaktyce zawału serca i udaru mózgu, jednak nie rozpuszcza skrzepów, a jedynie zmniejsza zdolność płytek krwi do zlepiania się. Jeśli zastanawiasz się, co lepsze – Acard czy aspiryna, warto pamiętać, że oba leki zawierają tę samą substancję czynną i różnią się głównie formą podania. Osoby z chorobami sercowo-naczyniowymi powinny skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem terapii. Choć aspiryna jest skuteczna, jej stosowanie może wiązać się z działaniami niepożądanymi, dlatego warto świadomie dobierać leczenie.