Leczenie drgawek gorączkowych u dzieci – zasady i postępowanie

Drgawki gorączkowe należą do najczęstszych zaburzeń neurologicznych u dzieci między 6. miesiącem a 5. rokiem życia. Pomimo że mogą być bardzo przerażające dla rodziców, w większości przypadków są łagodne i nie wymagają specjalistycznego leczenia przeciwdrgawkowego. Zrozumienie zasad postępowania podczas napadu oraz właściwych metod leczenia pomaga rodzicom odpowiednio zareagować i zapewnić dziecku bezpieczeństwo.

Podstawowe zasady leczenia drgawek gorączkowych

Najważniejszą zasadą w leczeniu drgawek gorączkowych jest świadomość, że większość napadów ustępuje samoistnie w ciągu kilku minut¹². Proste drgawki gorączkowe zazwyczaj już się zakończyły, zanim dziecko zostanie zbadane przez lekarza, dlatego nie wymagają natychmiastowego leczenia farmakologicznego².

Leczenie skupia się głównie na dwóch aspektach: kontroli objawów i leczeniu przyczyny gorączki³. Nie ma specyficznego leczenia prostych ani złożonych drgawek gorączkowych poza opieką wspierającą i oceną możliwych stanów chorobowych będących przyczyną gorączki⁴.

Postępowanie podczas napadu drgawek

Gdy dziecko ma napad drgawek gorączkowych, rodzice powinni podjąć określone działania w celu zapewnienia bezpieczeństwa. Najważniejsze jest zachowanie spokoju, choć widok dziecka w drgawkach może być bardzo przerażający⁵. Należy delikatnie położyć dziecko na podłodze lub ziemi, w pozycji bocznej ustalonej, co zapobiega zadławieniu się śliną lub wymiocinami⁶.

Podczas napadu trzeba śledzić czas jego trwania⁵. Jeśli drgawki trwają dłużej niż 5 minut, należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe, ponieważ może być potrzebne podanie leków w celu zatrzymania napadu¹⁵. Nie wolno wkładać niczego do ust dziecka podczas drgawek, gdyż może to spowodować obrażenia⁷.

Leczenie farmakologiczne napadu

W przypadku napadów trwających dłużej niż 5 minut wskazane jest podanie leków przeciwdrgawkowych. Najczęściej stosuje się benzodiazepiny, które mogą być podawane różnymi drogami⁸. Do wyboru należą: midazolam podawany donosowo, benzodiazepiny podawane dożylnie lub diazepam podawany doodbytniczo⁸.

Leczenie doraźne napadów przedłużonych może obejmować diazepam doodbytniczy w dawce 0,5 mg/kg masy ciała lub midazolam podawany donosowo⁹. Te leki są skuteczne i mogą być podawane w domu w przypadku napadów trwających dłużej niż 5 minut⁹. Dla dzieci, które są skłonne do długotrwałych drgawek gorączkowych, lekarz może przepisać specjalne leki doraźne do stosowania w domu Zobacz więcej: Leki doraźne w drgawkach gorączkowych - diazepam i midazolam.

Leczenie gorączki

Ważnym elementem postępowania jest leczenie gorączki będącej przyczyną drgawek. Można podawać paracetamol lub ibuprofen zgodnie z zaleceniami lekarza, aby dziecko czuło się bardziej komfortowo⁸⁹. Należy jednak pamiętać, że leki przeciwgorączkowe, choć mogą poprawić komfort dziecka, nie zapobiegają wystąpieniu drgawek gorączkowych⁴¹⁰.

Intensywne rutynowe stosowanie leków przeciwgorączkowych nie jest bardziej skuteczne w zmniejszaniu częstości nawrotów drgawek gorączkowych niż ich okresowe używanie podczas epizodów gorączkowych¹¹. Badania kontrolowane z randomizacją wykazały, że ani paracetamol, ani niesteroidowe leki przeciwzapalne nie zmniejszają ryzyka nawrotu drgawek gorączkowych¹².

Profilaktyka długoterminowa

Rutynowe stosowanie leków przeciwpadaczkowych w profilaktyce drgawek gorączkowych nie jest zalecane¹³¹⁴. Mimo że leki takie jak fenobarbital czy kwas walproinowy mogą zmniejszać ryzyko nawrotów, ich potencjalne działania niepożądane przeważają nad korzyściami¹¹¹⁴.

Zgodnie z wytycznymi, ani ciągła, ani okresowa terapia neuroleptykami lub benzodiazepinami nie jest zalecana po prostych drgawkach gorączkowych¹¹. Nie wykazano, aby jakiekolwiek leki zmniejszały ryzyko wystąpienia napadów niegorączkowych (tj. padaczki) po prostych drgawkach gorączkowych¹¹. Szczegółowe informacje na temat profilaktyki długoterminowej znajdują się w osobnej sekcji Zobacz więcej: Profilaktyka długoterminowa drgawek gorączkowych u dzieci.

Opieka ponapadowa i kontrola

Po zakończeniu napadu dziecko może być zmęczone, śpiące lub drażliwe, ale powinno powrócić do normalnego stanu w ciągu kilku godzin¹⁵. Ważne jest, aby skontaktować się z lekarzem w celu ustalenia przyczyny gorączki i ewentualnego dalszego leczenia¹¹⁰.

Wszystkie pierwsze drgawki gorączkowe wymagają konsultacji medycznej⁵. Lekarz zbada dziecko i może zlecić dodatkowe badania, szczególnie u dzieci poniżej 1. roku życia, aby wykluczyć poważne infekcje takie jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych¹⁰. W większości przypadków hospitalizacja nie jest konieczna, chyba że stan kliniczny dziecka jest niestabilny lub występują inne niepokojące objawy¹⁶.

Edukacja rodziców i wsparcie

Kluczowym elementem leczenia jest odpowiednia edukacja rodziców na temat natury drgawek gorączkowych i sposobów postępowania. Rodzice powinni otrzymać jasne instrukcje dotyczące pierwszej pomocy podczas napadu, wskazań do wezwania pomocy medycznej oraz sposobów leczenia gorączki w domu¹⁷.

Ważne jest również zapewnienie rodziców, że drgawki gorączkowe, z wyjątkiem bardzo rzadkich przypadków ekstremalnie długotrwałych napadów, nie powodują trwałych skutków ubocznych takich jak uszkodzenie mózgu, obniżenie inteligencji, problemy behawioralne czy opóźnienie rozwoju¹⁸. Większość dzieci „wyrasta” z drgawek gorączkowych do 5.-6. roku życia¹⁹.

Rokowanie i długoterminowe skutki

Rokowanie w przypadku drgawek gorączkowych jest bardzo dobre. Proste drgawki gorączkowe nie powodują długotrwałych problemów zdrowotnych i nie zwiększają znacząco ryzyka rozwoju padaczki¹⁰²⁰. Nawet dzieci ze złożonymi drgawkami gorączkowymi w większości przypadków mają łagodny przebieg długoterminowy, nawet bez leczenia²¹.

Najważniejszymi celami leczenia są krótkoterminowa kontrola napadów oraz staranne poradnictwo dla rodziców²¹. Dzięki właściwemu podejściu terapeutycznemu i odpowiedniej edukacji rodzin można skutecznie zarządzać tym częstym problemem pediatrycznym, minimalizując stres i zapewniając dziecku bezpieczną opiekę.