Wirus kleszczowego zapalenia mózgu, inaktywowany – przeciwwskazania

Wprowadzenie do przeciwwskazań dla inaktywowanego wirusa kleszczowego zapalenia mózgu

Inaktywowany wirus kleszczowego zapalenia mózgu jest substancją czynną stosowaną w szczepionkach, których celem jest ochrona przed kleszczowym zapaleniem mózgu – poważną chorobą zakaźną przenoszoną przez kleszcze¹². Szczepionki te są dostępne zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Działają poprzez pobudzenie układu odpornościowego do wytwarzania przeciwciał, które chronią przed zakażeniem³⁴.
W niektórych przypadkach szczepienie jest całkowicie przeciwwskazane (nie wolno go podawać), w innych – może być rozważone tylko w wyjątkowych sytuacjach po dokładnej ocenie ryzyka i korzyści. Są też okoliczności, w których należy zachować szczególną ostrożność, choć nie są one formalnym przeciwwskazaniem⁵⁶. Przeciwwskazania i środki ostrożności mogą się różnić w zależności od wieku, stanu zdrowia pacjenta oraz rodzaju szczepionki.

Przeciwwskazania bezwzględne (nie stosować w żadnym przypadku)

• Ostra choroba wymagająca leczenia lub niedawne przebycie takiej choroby – szczepionki nie wolno podawać osobom w trakcie ostrej infekcji wymagającej leczenia, ani przez co najmniej 2 tygodnie po wyleczeniu. Podanie szczepionki w tym czasie może pogorszyć przebieg choroby lub wpłynąć na skuteczność szczepienia⁷⁸⁹¹⁰.
• Nadwrażliwość (alergia) na składniki szczepionki – szczepionka jest przeciwwskazana u osób uczulonych na substancję czynną lub jakikolwiek składnik pomocniczy, a także na substancje używane w procesie produkcji i obecne w ilościach śladowych, takie jak formaldehyd, neomycyna, gentamycyna, siarczan protaminy, chlorotetracyklina czy albumina jaja kurzego. Podanie szczepionki osobie uczulonej może wywołać ciężką reakcję alergiczną, w tym wstrząs anafilaktyczny⁷⁸⁹¹⁰.
• Ciężka nadwrażliwość na białka jaja kurzego i inne białka kurze – reakcja anafilaktyczna po spożyciu białka jaja kurzego stanowi przeciwwskazanie do szczepienia, ze względu na ryzyko ciężkiej reakcji alergicznej po podaniu szczepionki⁹¹⁰.
• Wystąpienie poważnych działań niepożądanych po poprzedniej dawce – jeśli po podaniu szczepionki pojawiły się powikłania, zwłaszcza niepożądane odczyny poszczepienne, które nie ograniczają się do miejsca szczepienia, dalsze stosowanie tej szczepionki jest przeciwwskazane do czasu wyjaśnienia przyczyny. Takie reakcje mogą świadczyć o indywidualnej nadwrażliwości lub innym poważnym zagrożeniu dla zdrowia⁷⁸.

Przeciwwskazania względne (stosowanie tylko w wyjątkowych przypadkach)

Istnieją sytuacje, w których szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu powinno być rozważane bardzo ostrożnie. Decyzję o szczepieniu podejmuje lekarz po dokładnej analizie ryzyka i korzyści:

• Choroby autoimmunologiczne – u osób z rozpoznaniem lub podejrzeniem choroby o podłożu autoimmunologicznym należy przed szczepieniem rozważyć, czy ryzyko zakażenia kleszczowym zapaleniem mózgu przeważa nad ryzykiem ewentualnego pogorszenia przebiegu choroby po szczepieniu¹¹¹².
• Aktywne zaburzenia neurologiczne – osoby z aktywnymi zaburzeniami demielinizacyjnymi lub niedostatecznie kontrolowaną padaczką powinny być szczepione tylko po dokładnej ocenie stanu zdrowia, ze względu na możliwe zaostrzenie objawów¹¹¹³.
• Umiarkowana lub ostra choroba przebiegająca z gorączką – szczepienie należy odroczyć do czasu ustąpienia objawów choroby, aby uniknąć komplikacji i błędnej interpretacji działań niepożądanych⁹¹⁰.

Stosowanie szczepionki z zachowaniem szczególnej ostrożności

W niektórych sytuacjach szczepionka nie jest przeciwwskazana, ale jej podanie wymaga zachowania szczególnej ostrożności i indywidualnej oceny przez lekarza:

• Osoby z zaburzeniami krzepnięcia lub przyjmujące leki przeciwzakrzepowe – w tych przypadkach zalecana droga podania (domięśniowa) może być niewłaściwa. Lekarz może rozważyć podanie szczepionki podskórnie, jednak wiąże się to z większym ryzykiem miejscowych działań niepożądanych¹⁴¹⁵.
• Osoby z niedoborem odporności lub leczone immunosupresyjnie – u tych pacjentów odpowiedź immunologiczna na szczepienie może być słabsza, co oznacza, że szczepionka może nie zapewnić pełnej ochrony. W takich przypadkach może być konieczne wykonanie badań kontrolnych poziomu przeciwciał i podanie dodatkowej dawki szczepionki^16171112.
• Osoby z nadwrażliwością na lateks – niektóre szczepionki mają igły z osłonką wykonaną z naturalnej gumy zawierającej lateks, co może wywoływać reakcje alergiczne u osób uczulonych na lateks¹⁷¹⁶.
• Dzieci w wieku poniżej 3 lat – po szczepieniu może wystąpić wysoka gorączka, zwłaszcza po pierwszej dawce. W takich przypadkach należy rozważyć podanie leków przeciwgorączkowych¹⁸¹⁵.
• Reakcje lękowe i omdlenia – mogą wystąpić u osób szczególnie wrażliwych na zastrzyki lub widok igły. Zaleca się podjęcie środków ostrożności, aby zapobiec urazom na skutek omdlenia¹⁸¹⁹.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Szczepionki przeciw KZM – skuteczność i bezpieczeństwo przy właściwym stosowaniu

Inaktywowany wirus kleszczowego zapalenia mózgu, stosowany w szczepionkach dla dzieci i dorosłych, jest skutecznym sposobem zapobiegania poważnej chorobie przenoszonej przez kleszcze. Warto jednak pamiętać, że istnieją określone przeciwwskazania do szczepienia, które muszą być bezwzględnie przestrzegane. W wielu przypadkach decyzja o szczepieniu powinna być poprzedzona indywidualną oceną stanu zdrowia, zwłaszcza u osób z chorobami przewlekłymi, zaburzeniami odporności lub skłonnością do alergii. Stosowanie szczepionki z zachowaniem odpowiednich środków ostrożności pozwala na bezpieczne i skuteczne uodpornienie przeciw tej groźnej chorobie³²⁰⁴²¹.