Standardowe dawki i ryzyko przedawkowania polimyksyny B

Polimyksyna B jest stosowana głównie miejscowo – w maściach oraz kroplach do oczu i uszu, często w połączeniu z innymi antybiotykami lub substancjami o działaniu przeciwzapalnym123. Dawka standardowa polimyksyny B w preparatach do oczu i uszu może wynosić na przykład 6000–10 000 j.m. na mililitr, a w maściach 5000 j.m. na gram145.

Przedawkowanie tej substancji jest bardzo mało prawdopodobne podczas stosowania zgodnie z zaleceniami, szczególnie w przypadku aplikacji na niewielkie powierzchnie skóry czy błon śluzowych oka lub ucha678. Jednakże, jeśli preparat jest stosowany na duże lub uszkodzone powierzchnie skóry albo przez dłuższy czas, istnieje ryzyko wchłaniania polimyksyny B do krwi i pojawienia się ogólnoustrojowych działań niepożądanych91011. Szczególnie narażone są osoby z zaburzeniami pracy nerek.

Ważne: Przedawkowanie polimyksyny B w preparatach do oczu, uszu i na skórę zdarza się bardzo rzadko. Ryzyko wzrasta przy stosowaniu na rozległe, uszkodzone powierzchnie lub u osób z niewydolnością nerek. W takich przypadkach możliwe jest wchłanianie substancji do krwi i pojawienie się poważnych objawów ogólnoustrojowych, takich jak uszkodzenie nerek, słuchu czy układu nerwowego. Zawsze należy przestrzegać zaleceń dotyczących dawkowania i sposobu stosowania.

Kiedy można mówić o przedawkowaniu polimyksyny B?

O przedawkowaniu polimyksyny B mówi się wtedy, gdy zostanie użyta dawka większa niż zalecana lub gdy preparat jest stosowany niezgodnie z przeznaczeniem, zwłaszcza na dużą powierzchnię skóry, uszkodzoną skórę lub przez bardzo długi czas91012. Ryzyko przedawkowania wzrasta u osób z zaburzeniami pracy nerek, ponieważ substancja może się u nich wolniej wydalać z organizmu.

Objawy przedawkowania polimyksyny B

Typowe objawy przedawkowania zależą od drogi podania oraz powierzchni, na którą zastosowano preparat. Przy miejscowym stosowaniu na oko lub ucho, objawy są zwykle łagodne i ograniczają się do reakcji miejscowych. W przypadku wchłonięcia większych ilości polimyksyny B (np. po aplikacji na dużą, uszkodzoną powierzchnię skóry), mogą pojawić się poważniejsze objawy ogólnoustrojowe91011.

  • Objawy miejscowe (oko, ucho): zaczerwienienie, pieczenie, łzawienie, obrzęk, świąd powiek, punktowe zapalenie rogówki78.
  • Objawy ogólnoustrojowe (po wchłonięciu do krwi): uszkodzenie nerek (nefrotoksyczność), zaburzenia słuchu (ototoksyczność), objawy ze strony układu nerwowego (neurotoksyczność), w tym nawet utrata słuchu9101211.

Objawy według układów narządowych

Postępowanie w przypadku przedawkowania polimyksyny B

W przypadku miejscowego przedawkowania kropli do oczu lub maści, zwykle wystarczy przepłukać oko lub skórę letnią wodą78. Przy poważniejszych objawach, szczególnie ogólnoustrojowych (np. zaburzenia słuchu, pracy nerek), konieczna jest szybka konsultacja lekarska i – jeśli lekarz uzna to za konieczne – hospitalizacja.

  • Nie ma specyficznej odtrutki (antidotum) dla polimyksyny B910.
  • Leczenie polega na wsparciu funkcji organizmu oraz, jeśli to możliwe, ograniczeniu dalszego wchłaniania substancji.
  • W przypadku ciężkich objawów może być konieczne leczenie szpitalne, w tym monitorowanie pracy nerek, słuchu i układu nerwowego.
Informacja dla pacjentów stosujących maści z polimyksyną B:

  • Stosowanie na niewielkie, nieuszkodzone powierzchnie skóry jest bezpieczne, ale nie należy przekraczać zaleceń lekarza lub informacji z ulotki.
  • Unikaj długotrwałego stosowania na duże lub uszkodzone fragmenty skóry – zwiększa to ryzyko przedawkowania i poważnych działań niepożądanych.
  • Osoby z chorobami nerek powinny zachować szczególną ostrożność, ponieważ są bardziej narażone na działania ogólnoustrojowe polimyksyny B.
  • W razie wystąpienia niepokojących objawów, takich jak szumy uszne, pogorszenie słuchu czy problemy z oddawaniem moczu, niezwłocznie zgłoś się do lekarza.

Tabela podsumowująca objawy przedawkowania polimyksyny B i zalecane postępowanie

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne (zaczerwienienie, świąd, łzawienie oczu) Płukanie oka/skóry letnią wodą, obserwacja Nie
Umiarkowane (obrzęk, ból, punktowe zapalenie rogówki) Płukanie, konsultacja lekarska W zależności od objawów
Ciężkie (uszkodzenie nerek, zaburzenia słuchu, neurotoksyczność) Leczenie szpitalne, monitorowanie funkcji narządów, leczenie objawowe Tak

Polimyksyna B – bezpieczeństwo stosowania i zagrożenia związane z przedawkowaniem

Polimyksyna B, choć uznawana za bezpieczną przy stosowaniu miejscowym w zalecanych dawkach, może powodować poważne skutki uboczne w przypadku niewłaściwego użycia – szczególnie, gdy jest stosowana na dużą, uszkodzoną powierzchnię skóry lub u osób z chorobami nerek9101211. Objawy przedawkowania mogą dotyczyć nie tylko miejsca aplikacji, ale również całego organizmu, prowadząc nawet do trwałego uszkodzenia słuchu lub nerek. Nie istnieje odtrutka dla polimyksyny B, dlatego najważniejsze jest przestrzeganie zaleceń dotyczących jej stosowania i szybka reakcja w przypadku pojawienia się niepokojących objawów.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są objawy przedawkowania polimyksyny B stosowanej miejscowo?

Najczęściej są to zaczerwienienie, świąd, łzawienie, obrzęk i punktowe zapalenie rogówki. Objawy ogólnoustrojowe mogą wystąpić przy długotrwałym stosowaniu na dużą powierzchnię uszkodzonej skóry.

Czy istnieje antidotum na przedawkowanie polimyksyny B?

Nie, nie istnieje specyficzne antidotum na przedawkowanie polimyksyny B. Leczenie polega na wsparciu funkcji organizmu.

Kiedy istnieje ryzyko ogólnoustrojowych skutków ubocznych po polimyksynie B?

Ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych występuje głównie przy stosowaniu na dużą lub uszkodzoną powierzchnię skóry, zwłaszcza u osób z zaburzeniami nerek.

Co zrobić w przypadku podejrzenia przedawkowania polimyksyny B w oku?

Zaleca się przepłukanie oka letnią wodą. W razie nasilonych objawów należy skonsultować się z lekarzem.