Jak działa neomycyna?

Neomycyna to antybiotyk z grupy aminoglikozydów, który działa bakteriobójczo – oznacza to, że niszczy bakterie wywołujące infekcje. Jej działanie polega głównie na hamowaniu syntezy białek w komórkach bakterii, co prowadzi do ich śmierci12. Neomycyna jest skuteczna wobec wielu bakterii Gram-ujemnych, takich jak Escherichia coli, Klebsiella, Proteus, Salmonella czy Shigella, a także wobec niektórych bakterii Gram-dodatnich, w tym gronkowców13. W zależności od postaci leku i miejsca podania, neomycyna może być stosowana samodzielnie lub w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, np. z kortykosteroidami, co dodatkowo łagodzi stany zapalne i świąd45.

Wskazania do stosowania neomycyny u dorosłych

Zakres wskazań do stosowania neomycyny jest bardzo szeroki i zależy od postaci leku oraz miejsca jego podania. Poniżej przedstawiono główne zastosowania tej substancji u dorosłych:

  • Skórne zakażenia bakteryjne – leczenie miejscowe zakażeń skóry wywołanych przez bakterie wrażliwe na neomycynę, w tym drobne rany, otarcia, oparzenia, zakażone zadrapania, czyraczność, liszajec zakaźny, a także zakażenia towarzyszące przewlekłym chorobom skóry, takim jak atopowe zapalenie skóry czy łojotokowe zapalenie skóry67891011121314
  • Zakażenia oczu – neomycyna w postaci kropli lub maści do oczu stosowana jest w leczeniu ostrych i przewlekłych stanów zapalnych spojówek, owrzodzenia rogówki, zapalenia brzegów powiek, stanów zapalnych gałki ocznej, błony naczyniowej i innych chorób oczu z towarzyszącym zakażeniem bakteryjnym15161718
  • Zakażenia uszu – miejscowe leczenie stanów zapalnych ucha zewnętrznego i środkowego, także po zabiegach operacyjnych lub urazach przewodu słuchowego16
  • Zakażenia w obrębie odbytu i odbytnicy – leczenie hemoroidów, szczelin odbytu, świądu odbytu oraz przewlekłych i ostrych stanów zapalnych odbytu, szczególnie gdy występuje zakażenie bakteryjne1920
  • Wyjałowienie przewodu pokarmowego przed operacjami – neomycyna w postaci tabletek stosowana jest doustnie przed zabiegami chirurgicznymi w obrębie jelit, aby zmniejszyć ilość bakterii w przewodzie pokarmowym21
  • Encefalopatia wątrobowa – doustne stosowanie neomycyny może być pomocne w leczeniu tej choroby, ponieważ zmniejsza ilość bakterii w jelitach, które produkują toksyczne substancje szkodliwe dla wątroby21
  • Leczenie skórnych chorób alergicznych powikłanych zakażeniem bakteryjnym – połączenia neomycyny z kortykosteroidami (np. flumetazon, betametazon, hydrokortyzon, deksametazon) są stosowane w atopowym zapaleniu skóry, łuszczycy, liszaju płaskim, wyprysku kontaktowym, rumieniu wielopostaciowym oraz innych chorobach skóry z towarzyszącym zakażeniem bakteryjnym111213142223
Ważne:

  • Wskazania do stosowania neomycyny różnią się w zależności od postaci leku i drogi podania – zawsze stosuj lek zgodnie z zaleceniami lekarza lub informacją w ulotce2115.
  • Preparaty z neomycyną często łączone są z innymi lekami, takimi jak kortykosteroidy czy inne antybiotyki, co pozwala leczyć zarówno zakażenia bakteryjne, jak i objawy zapalne czy świąd2211.
  • Niektóre postaci leku są przeznaczone wyłącznie do stosowania miejscowego na skórę lub błony śluzowe, inne podaje się doustnie21.
  • Nie należy stosować neomycyny długotrwale ani na duże powierzchnie skóry bez konsultacji z lekarzem2425.

Wskazania do stosowania neomycyny u dzieci

Wskazania do stosowania neomycyny u dzieci zależą od postaci leku i wieku dziecka. Należy zwrócić szczególną uwagę na ograniczenia wiekowe oraz ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych:

  • Nie wszystkie preparaty z neomycyną są przeznaczone dla dzieci – np. maści do stosowania na skórę nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 12 lat ze względu na ryzyko uszkodzenia słuchu lub nerek26.
  • Niektóre leki można stosować u dzieci wyłącznie w przypadku bezwzględnej konieczności, na niewielką powierzchnię skóry i przez krótki czas (np. maść z neomycyną i fluocynolonem od 2. roku życia)27.
  • Preparaty okulistyczne (krople i maści do oczu) mogą być stosowane u dzieci, jeśli lekarz uzna to za konieczne1528.
  • W przypadku aerozoli lub kremów z neomycyną i steroidami ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych jest większe u dzieci, dlatego stosowanie u najmłodszych wymaga dużej ostrożności2930.
  • Niektóre preparaty (np. doustne tabletki neomycyny) nie są zalecane dla dzieci lub powinny być stosowane wyłącznie w wyjątkowych przypadkach i pod ścisłą kontrolą lekarza31.

Wskazania w szczególnych grupach pacjentów

Dla niektórych grup pacjentów, takich jak osoby starsze czy pacjenci z zaburzeniami czynności nerek, stosowanie neomycyny wymaga zachowania szczególnej ostrożności:

  • U osób starszych i pacjentów z niewydolnością nerek konieczne może być zmniejszenie dawki lub stosowanie leku tylko miejscowo, aby uniknąć działań niepożądanych, takich jak uszkodzenie nerek czy słuchu3132.
  • Niektóre preparaty nie powinny być stosowane na duże powierzchnie skóry lub na uszkodzoną skórę, zwłaszcza u osób z zaburzeniami nerek2426.
  • W przypadku kobiet w ciąży i karmiących piersią nie ma jednoznacznych zapisów w większości ChPL, dlatego decyzję o stosowaniu powinien podjąć lekarz.

Tabela wskazań do stosowania neomycyny w zależności od grupy pacjentów

Wskazanie Dorośli Dzieci > 12 lat Dzieci < 12 lat Osoby starsze Pacjenci z niewydolnością nerek
Zakażenia skóry (maści, kremy, aerozole) Tak Tak, z ostrożnością Niektóre preparaty: nie; inne: tylko wyjątkowo i z ostrożnością Tak, z ostrożnością Tak, z modyfikacją
Zakażenia oczu (maści, krople) Tak Tak Tak, jeśli zaleci lekarz Tak Tak, z ostrożnością
Zakażenia uszu Tak Tak Tak, jeśli zaleci lekarz Tak Tak, z ostrożnością
Wyjałowienie przewodu pokarmowego przed operacją Tak Nie zaleca się Nie zaleca się Tak, z modyfikacją Tak, z modyfikacją
Encefalopatia wątrobowa Tak Nie zaleca się Nie zaleca się Tak, z modyfikacją Tak, z modyfikacją
Leczenie chorób odbytu i odbytnicy Tak Nie zaleca się Nie zaleca się Tak Tak, z ostrożnością
Najczęstsze połączenia neomycyny z innymi substancjami czynnymi:

  • Neomycyna + kortykosteroidy (np. hydrokortyzon, betametazon, deksametazon, fluocynolon, flumetazon): stosowane w leczeniu stanów zapalnych skóry i oczu z zakażeniem bakteryjnym111213142223
  • Neomycyna + bacytracyna + polimyksyna B: szerokie zastosowanie w leczeniu i zapobieganiu zakażeniom drobnych ran, oparzeń, otarć67833
  • Neomycyna + natamycyna + hydrokortyzon: leczenie powierzchniowych chorób skóry reagujących na leczenie steroidami z wtórnym zakażeniem bakteryjnym lub grzybiczym222334

Neomycyna – skuteczność i bezpieczeństwo w praktyce

Neomycyna jest skutecznym antybiotykiem o szerokim zastosowaniu miejscowym i doustnym w określonych wskazaniach. Jej stosowanie pozwala na szybkie zwalczanie zakażeń bakteryjnych skóry, oczu, uszu oraz przewodu pokarmowego, zwłaszcza gdy jest używana w połączeniu z innymi lekami. Jednak ze względu na możliwość działań niepożądanych, takich jak uszkodzenie słuchu czy nerek, należy stosować ją zgodnie z zaleceniami i nie przekraczać wskazanego czasu leczenia3124. U dzieci oraz osób z zaburzeniami nerek stosowanie neomycyny wymaga szczególnej ostrożności, a niektóre preparaty są przeciwwskazane w tej grupie wiekowej. Ważne jest, by nie stosować leku na duże powierzchnie skóry ani długotrwale bez wyraźnych wskazań lekarskich.

Pytania i odpowiedzi

Na co stosuje się neomycynę?

Neomycyna jest stosowana w leczeniu zakażeń skóry, oczu, uszu, a także w wyjaławianiu przewodu pokarmowego przed operacjami i w encefalopatii wątrobowej.621

Czy neomycyna może być stosowana u dzieci?

Nie wszystkie preparaty z neomycyną są przeznaczone dla dzieci. Niektóre leki są przeciwwskazane u dzieci poniżej 12 lat lub powinny być stosowane tylko wyjątkowo.2627

W jakich chorobach skóry stosuje się neomycynę?

Neomycyna jest używana w leczeniu zakażeń skóry, takich jak drobne rany, otarcia, oparzenia, atopowe i łojotokowe zapalenie skóry oraz inne choroby skóry z zakażeniem bakteryjnym.1113

Czy neomycyna jest bezpieczna dla osób starszych?

U osób starszych należy zachować ostrożność, zwłaszcza jeśli występują zaburzenia czynności nerek, i unikać stosowania na duże powierzchnie skóry.3132