Losartan – co to za substancja i kiedy należy zachować ostrożność?
Losartan należy do grupy leków zwanych antagonistami receptora angiotensyny II (tzw. sartany). Jego głównym zadaniem jest obniżanie ciśnienia tętniczego, ochrona nerek u pacjentów z cukrzycą typu 2 i białkomoczem, a także wspomaganie leczenia przewlekłej niewydolności serca oraz zmniejszanie ryzyka udaru mózgu u osób z przerostem lewej komory serca123. Losartan występuje zarówno jako samodzielna substancja czynna, jak i w połączeniu z innymi lekami, np. z hydrochlorotiazydem, co dodatkowo wpływa na zakres przeciwwskazań45.
W niektórych przypadkach stosowanie losartanu jest całkowicie zabronione (przeciwwskazania bezwzględne), a w innych wymaga ostrożności lub specjalnego nadzoru lekarskiego (przeciwwskazania względne i środki ostrożności)67.
Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy losartan jest zabroniony?
- Nadwrażliwość na losartan lub którykolwiek składnik leku – reakcje alergiczne mogą być groźne i prowadzić do obrzęku naczynioruchowego lub innych ciężkich objawów689.
- Drugi i trzeci trymestr ciąży – stosowanie losartanu w tym okresie może powodować poważne uszkodzenia płodu lub nawet jego śmierć. W przypadku wykrycia ciąży należy natychmiast przerwać leczenie61011.
- Ciężkie zaburzenia czynności wątroby – u osób z poważnymi schorzeniami wątroby lek może być groźny, ponieważ organizm nie jest w stanie go odpowiednio metabolizować, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych6810.
- Jednoczesne stosowanie z aliskirenem u pacjentów z cukrzycą lub zaburzeniem czynności nerek (GFR < 60 ml/min/1,73 m²) – takie połączenie może wywołać poważne powikłania, w tym ostre uszkodzenie nerek, niedociśnienie i hiperkaliemię (zbyt wysokie stężenie potasu we krwi)689.
-
Przeciwwskazania związane z preparatami złożonymi (losartan + hydrochlorotiazyd):
- Oporna na leczenie hipokaliemia (niedobór potasu we krwi) lub hiperkalcemia (nadmiar wapnia we krwi) – zaburzenia te mogą prowadzić do zaburzeń rytmu serca, a ich niekorygowanie jest niebezpieczne712.
- Oporna na leczenie hiponatremia (niedobór sodu we krwi) – grozi poważnymi powikłaniami neurologicznymi7.
- Objawowa hiperurykemia/dna moczanowa – u pacjentów z aktywną dną moczanową lub dużym stężeniem kwasu moczowego w surowicy leki te mogą nasilać objawy712.
- Ciężkie zaburzenia czynności nerek (klirens kreatyniny < 30 ml/min) lub bezmocz – leki te mogą pogarszać stan nerek i prowadzić do niewydolności narządu712.
- Zastój żółci oraz zaburzenia powodujące niedrożność dróg żółciowych – mogą nasilać działania niepożądane związane z metabolizmem leków712.
- Nadwrażliwość na pochodne sulfonamidów (np. hydrochlorotiazyd) – dotyczy preparatów złożonych712.
Przeciwwskazania względne – kiedy losartan wymaga szczególnej oceny ryzyka?
Niektóre sytuacje nie wykluczają całkowicie stosowania losartanu, ale wymagają dokładnej analizy i ostrożności:
- Zaburzenia czynności wątroby o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu – konieczne może być zmniejszenie dawki, a leczenie powinno być prowadzone pod ścisłą kontrolą lekarza1516.
- Obustronne zwężenie tętnic nerkowych lub zwężenie tętnicy doprowadzającej krew do jedynej czynnej nerki – zwiększa się ryzyko niewydolności nerek, dlatego leczenie powinno być prowadzone ostrożnie i pod kontrolą czynności nerek1713.
- Pierwotny hiperaldosteronizm – osoby z tą chorobą zwykle nie reagują na losartan, dlatego jego stosowanie nie jest zalecane1819.
- Niewydolność serca ze współistniejącymi ciężkimi zaburzeniami nerek, ciężką niewydolnością serca (stopień IV NYHA) lub zagrażającymi życiu zaburzeniami rytmu serca – brak wystarczających danych o bezpieczeństwie, konieczna szczególna ostrożność2021.
- Podwójna blokada układu renina-angiotensyna-aldosteron (np. jednoczesne stosowanie inhibitorów ACE, antagonistów receptora angiotensyny II lub aliskirenu) – zwiększa ryzyko powikłań, możliwe tylko w wyjątkowych przypadkach i pod ścisłym nadzorem specjalisty2219.
- Zwężenie zastawki aortalnej lub mitralnej, kardiomiopatia przerostowa ze zwężeniem drogi odpływu – należy zachować ostrożność, ponieważ leki rozszerzające naczynia mogą powodować niekorzystne reakcje sercowo-naczyniowe2023.
W jakich sytuacjach należy zachować szczególną ostrożność?
W niektórych przypadkach losartan nie jest przeciwwskazany, ale jego stosowanie wymaga monitorowania oraz indywidualnego podejścia:
- Pacjenci z obrzękiem naczynioruchowym w wywiadzie – możliwe jest ponowne wystąpienie obrzęku, dlatego wskazana jest ścisła obserwacja1516.
- Zmniejszona objętość krwi krążącej lub niedobór sodu (np. po intensywnym leczeniu moczopędnym, ograniczeniu soli, biegunce, wymiotach) – zwiększone ryzyko niedociśnienia po pierwszej dawce; należy wyrównać niedobory przed rozpoczęciem leczenia lub zastosować mniejszą dawkę początkową1516.
- Zaburzenia równowagi elektrolitowej (np. hiperkaliemia, hiponatremia) – wymagają regularnej kontroli poziomu elektrolitów oraz dostosowania dawkowania2425.
- Zaburzenia czynności nerek – u pacjentów z niewydolnością nerek lub po przeszczepie nerki należy zachować ostrożność i regularnie kontrolować czynność narządu1713.
- Stosowanie losartanu z lekami, które mogą zwiększać stężenie potasu (np. leki moczopędne oszczędzające potas, suplementy potasu, niektóre substytuty soli kuchennej) – zwiększa się ryzyko hiperkaliemii, dlatego takie połączenia są niewskazane2425.
- Stosowanie u dzieci i młodzieży z zaburzeniami czynności nerek (GFR < 30 ml/min/1,73 m²) – nie zaleca się stosowania losartanu w tej grupie1713.
- Nietolerancja galaktozy, niedobór laktazy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy – dotyczy preparatów zawierających laktozę2614.
- U osób starszych i pacjentów z innymi chorobami przewlekłymi dawkowanie losartanu powinno być zawsze indywidualnie dostosowane, a leczenie prowadzone pod stałą kontrolą.
- Podczas terapii losartanem, zwłaszcza na początku lub przy zmianie dawki, zaleca się regularne monitorowanie ciśnienia tętniczego, czynności nerek oraz poziomu elektrolitów.
- Niektóre działania niepożądane, takie jak zawroty głowy, mogą występować częściej na początku leczenia lub po zwiększeniu dawki.
- W przypadku pojawienia się obrzęku twarzy, warg, języka lub trudności w oddychaniu, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, gdyż może to świadczyć o reakcji alergicznej.
Tabela podsumowująca przeciwwskazania
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na losartan lub składniki leku | Przeciwwskazane |
| Drugi i trzeci trymestr ciąży | Przeciwwskazane |
| Ciężkie zaburzenia czynności wątroby | Przeciwwskazane |
| Jednoczesne stosowanie z aliskirenem u pacjentów z cukrzycą lub zaburzeniem czynności nerek | Przeciwwskazane |
| Oporna na leczenie hipokaliemia lub hiperkalcemia (preparaty złożone) | Przeciwwskazane |
| Oporna na leczenie hiponatremia (preparaty złożone) | Przeciwwskazane |
| Objawowa hiperurykemia/dna moczanowa (preparaty złożone) | Przeciwwskazane |
| Ciężkie zaburzenia czynności nerek, bezmocz (preparaty złożone) | Przeciwwskazane |
| Zastój żółci, niedrożność dróg żółciowych (preparaty złożone) | Przeciwwskazane |
| Pierwotny hiperaldosteronizm | Należy zachować ostrożność |
| Obustronne zwężenie tętnic nerkowych lub zwężenie tętnicy jedynej nerki | Należy zachować ostrożność |
| Zaburzenia czynności wątroby o łagodnym/umiarkowanym nasileniu | Należy zachować ostrożność |
| Niewydolność serca ze współistniejącymi ciężkimi zaburzeniami nerek | Należy zachować ostrożność |
| Podwójna blokada układu RAA | Należy zachować ostrożność |
| Zwężenie zastawki aortalnej lub mitralnej, kardiomiopatia przerostowa | Należy zachować ostrożność |
| Nietolerancja galaktozy, niedobór laktazy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy | Przeciwwskazane |
Losartan – bezpieczeństwo stosowania w praktyce
Losartan jest skutecznym lekiem na nadciśnienie i choroby nerek, jednak jego stosowanie wymaga indywidualnego podejścia i dokładnej oceny stanu zdrowia pacjenta. Przeciwwskazania mogą wynikać nie tylko z samej substancji czynnej, ale również z obecności innych chorób, ciąży czy stosowania dodatkowych leków. Osoby przyjmujące losartan powinny regularnie kontrolować ciśnienie krwi, czynność nerek i poziom elektrolitów, a w razie pojawienia się niepokojących objawów skontaktować się z lekarzem151614. Stosowanie losartanu w połączeniu z innymi lekami, zwłaszcza moczopędnymi lub preparatami złożonymi, może dodatkowo zwiększać ryzyko działań niepożądanych i wymaga szczególnej ostrożności.


















