Losartan – co to za substancja i kiedy należy zachować ostrożność?

Losartan należy do grupy leków zwanych antagonistami receptora angiotensyny II (tzw. sartany). Jego głównym zadaniem jest obniżanie ciśnienia tętniczego, ochrona nerek u pacjentów z cukrzycą typu 2 i białkomoczem, a także wspomaganie leczenia przewlekłej niewydolności serca oraz zmniejszanie ryzyka udaru mózgu u osób z przerostem lewej komory serca123. Losartan występuje zarówno jako samodzielna substancja czynna, jak i w połączeniu z innymi lekami, np. z hydrochlorotiazydem, co dodatkowo wpływa na zakres przeciwwskazań45.

W niektórych przypadkach stosowanie losartanu jest całkowicie zabronione (przeciwwskazania bezwzględne), a w innych wymaga ostrożności lub specjalnego nadzoru lekarskiego (przeciwwskazania względne i środki ostrożności)67.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy losartan jest zabroniony?

  • Nadwrażliwość na losartan lub którykolwiek składnik lekureakcje alergiczne mogą być groźne i prowadzić do obrzęku naczynioruchowego lub innych ciężkich objawów689.
  • Drugi i trzeci trymestr ciąży – stosowanie losartanu w tym okresie może powodować poważne uszkodzenia płodu lub nawet jego śmierć. W przypadku wykrycia ciąży należy natychmiast przerwać leczenie61011.
  • Ciężkie zaburzenia czynności wątroby – u osób z poważnymi schorzeniami wątroby lek może być groźny, ponieważ organizm nie jest w stanie go odpowiednio metabolizować, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych6810.
  • Jednoczesne stosowanie z aliskirenem u pacjentów z cukrzycą lub zaburzeniem czynności nerek (GFR < 60 ml/min/1,73 m²) – takie połączenie może wywołać poważne powikłania, w tym ostre uszkodzenie nerek, niedociśnienie i hiperkaliemię (zbyt wysokie stężenie potasu we krwi)689.
  • Przeciwwskazania związane z preparatami złożonymi (losartan + hydrochlorotiazyd):

    • Oporna na leczenie hipokaliemia (niedobór potasu we krwi) lub hiperkalcemia (nadmiar wapnia we krwi) – zaburzenia te mogą prowadzić do zaburzeń rytmu serca, a ich niekorygowanie jest niebezpieczne712.
    • Oporna na leczenie hiponatremia (niedobór sodu we krwi) – grozi poważnymi powikłaniami neurologicznymi7.
    • Objawowa hiperurykemia/dna moczanowa – u pacjentów z aktywną dną moczanową lub dużym stężeniem kwasu moczowego w surowicy leki te mogą nasilać objawy712.
    • Ciężkie zaburzenia czynności nerek (klirens kreatyniny < 30 ml/min) lub bezmocz – leki te mogą pogarszać stan nerek i prowadzić do niewydolności narządu712.
    • Zastój żółci oraz zaburzenia powodujące niedrożność dróg żółciowych – mogą nasilać działania niepożądane związane z metabolizmem leków712.
  • Nadwrażliwość na pochodne sulfonamidów (np. hydrochlorotiazyd) – dotyczy preparatów złożonych712.
Ważne: U dzieci i młodzieży losartan nie jest zalecany w przypadku współistniejących zaburzeń czynności wątroby lub nerek (GFR < 30 ml/min/1,73 m²). Dodatkowo, u pacjentów z dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy, preparaty zawierające laktozę są przeciwwskazane1314. W przypadku preparatów złożonych należy zwrócić uwagę na dodatkowe przeciwwskazania wynikające z działania substancji towarzyszących losartanowi.

Przeciwwskazania względne – kiedy losartan wymaga szczególnej oceny ryzyka?

Niektóre sytuacje nie wykluczają całkowicie stosowania losartanu, ale wymagają dokładnej analizy i ostrożności:

  • Zaburzenia czynności wątroby o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu – konieczne może być zmniejszenie dawki, a leczenie powinno być prowadzone pod ścisłą kontrolą lekarza1516.
  • Obustronne zwężenie tętnic nerkowych lub zwężenie tętnicy doprowadzającej krew do jedynej czynnej nerki – zwiększa się ryzyko niewydolności nerek, dlatego leczenie powinno być prowadzone ostrożnie i pod kontrolą czynności nerek1713.
  • Pierwotny hiperaldosteronizm – osoby z tą chorobą zwykle nie reagują na losartan, dlatego jego stosowanie nie jest zalecane1819.
  • Niewydolność serca ze współistniejącymi ciężkimi zaburzeniami nerek, ciężką niewydolnością serca (stopień IV NYHA) lub zagrażającymi życiu zaburzeniami rytmu serca – brak wystarczających danych o bezpieczeństwie, konieczna szczególna ostrożność2021.
  • Podwójna blokada układu renina-angiotensyna-aldosteron (np. jednoczesne stosowanie inhibitorów ACE, antagonistów receptora angiotensyny II lub aliskirenu) – zwiększa ryzyko powikłań, możliwe tylko w wyjątkowych przypadkach i pod ścisłym nadzorem specjalisty2219.
  • Zwężenie zastawki aortalnej lub mitralnej, kardiomiopatia przerostowa ze zwężeniem drogi odpływu – należy zachować ostrożność, ponieważ leki rozszerzające naczynia mogą powodować niekorzystne reakcje sercowo-naczyniowe2023.

W jakich sytuacjach należy zachować szczególną ostrożność?

W niektórych przypadkach losartan nie jest przeciwwskazany, ale jego stosowanie wymaga monitorowania oraz indywidualnego podejścia:

  • Pacjenci z obrzękiem naczynioruchowym w wywiadzie – możliwe jest ponowne wystąpienie obrzęku, dlatego wskazana jest ścisła obserwacja1516.
  • Zmniejszona objętość krwi krążącej lub niedobór sodu (np. po intensywnym leczeniu moczopędnym, ograniczeniu soli, biegunce, wymiotach) – zwiększone ryzyko niedociśnienia po pierwszej dawce; należy wyrównać niedobory przed rozpoczęciem leczenia lub zastosować mniejszą dawkę początkową1516.
  • Zaburzenia równowagi elektrolitowej (np. hiperkaliemia, hiponatremia) – wymagają regularnej kontroli poziomu elektrolitów oraz dostosowania dawkowania2425.
  • Zaburzenia czynności nerek – u pacjentów z niewydolnością nerek lub po przeszczepie nerki należy zachować ostrożność i regularnie kontrolować czynność narządu1713.
  • Stosowanie losartanu z lekami, które mogą zwiększać stężenie potasu (np. leki moczopędne oszczędzające potas, suplementy potasu, niektóre substytuty soli kuchennej) – zwiększa się ryzyko hiperkaliemii, dlatego takie połączenia są niewskazane2425.
  • Stosowanie u dzieci i młodzieży z zaburzeniami czynności nerek (GFR < 30 ml/min/1,73 m²) – nie zaleca się stosowania losartanu w tej grupie1713.
  • Nietolerancja galaktozy, niedobór laktazy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy – dotyczy preparatów zawierających laktozę2614.
Warto wiedzieć:

  • U osób starszych i pacjentów z innymi chorobami przewlekłymi dawkowanie losartanu powinno być zawsze indywidualnie dostosowane, a leczenie prowadzone pod stałą kontrolą.
  • Podczas terapii losartanem, zwłaszcza na początku lub przy zmianie dawki, zaleca się regularne monitorowanie ciśnienia tętniczego, czynności nerek oraz poziomu elektrolitów.
  • Niektóre działania niepożądane, takie jak zawroty głowy, mogą występować częściej na początku leczenia lub po zwiększeniu dawki.
  • W przypadku pojawienia się obrzęku twarzy, warg, języka lub trudności w oddychaniu, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, gdyż może to świadczyć o reakcji alergicznej.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Nadwrażliwość na losartan lub składniki leku Przeciwwskazane
Drugi i trzeci trymestr ciąży Przeciwwskazane
Ciężkie zaburzenia czynności wątroby Przeciwwskazane
Jednoczesne stosowanie z aliskirenem u pacjentów z cukrzycą lub zaburzeniem czynności nerek Przeciwwskazane
Oporna na leczenie hipokaliemia lub hiperkalcemia (preparaty złożone) Przeciwwskazane
Oporna na leczenie hiponatremia (preparaty złożone) Przeciwwskazane
Objawowa hiperurykemia/dna moczanowa (preparaty złożone) Przeciwwskazane
Ciężkie zaburzenia czynności nerek, bezmocz (preparaty złożone) Przeciwwskazane
Zastój żółci, niedrożność dróg żółciowych (preparaty złożone) Przeciwwskazane
Pierwotny hiperaldosteronizm Należy zachować ostrożność
Obustronne zwężenie tętnic nerkowych lub zwężenie tętnicy jedynej nerki Należy zachować ostrożność
Zaburzenia czynności wątroby o łagodnym/umiarkowanym nasileniu Należy zachować ostrożność
Niewydolność serca ze współistniejącymi ciężkimi zaburzeniami nerek Należy zachować ostrożność
Podwójna blokada układu RAA Należy zachować ostrożność
Zwężenie zastawki aortalnej lub mitralnej, kardiomiopatia przerostowa Należy zachować ostrożność
Nietolerancja galaktozy, niedobór laktazy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy Przeciwwskazane

Losartan – bezpieczeństwo stosowania w praktyce

Losartan jest skutecznym lekiem na nadciśnienie i choroby nerek, jednak jego stosowanie wymaga indywidualnego podejścia i dokładnej oceny stanu zdrowia pacjenta. Przeciwwskazania mogą wynikać nie tylko z samej substancji czynnej, ale również z obecności innych chorób, ciąży czy stosowania dodatkowych leków. Osoby przyjmujące losartan powinny regularnie kontrolować ciśnienie krwi, czynność nerek i poziom elektrolitów, a w razie pojawienia się niepokojących objawów skontaktować się z lekarzem151614. Stosowanie losartanu w połączeniu z innymi lekami, zwłaszcza moczopędnymi lub preparatami złożonymi, może dodatkowo zwiększać ryzyko działań niepożądanych i wymaga szczególnej ostrożności.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy nie wolno stosować losartanu?

Losartan jest przeciwwskazany w przypadku nadwrażliwości na lek, w drugim i trzecim trymestrze ciąży, przy ciężkich zaburzeniach czynności wątroby oraz podczas jednoczesnego stosowania z aliskirenem u pacjentów z cukrzycą lub zaburzeniem czynności nerek (GFR < 60 ml/min/1,73 m²)12.

Czy można stosować losartan w ciąży?

Nie. Losartan jest przeciwwskazany w drugim i trzecim trymestrze ciąży, ponieważ może powodować poważne uszkodzenia płodu1.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania losartanu u dzieci?

Nie zaleca się stosowania losartanu u dzieci z zaburzeniami czynności wątroby oraz z GFR < 30 ml/min/1,73 m². W preparatach z laktozą przeciwwskazaniem jest też nietolerancja galaktozy lub niedobór laktazy34.

Czy losartan można stosować z innymi lekami na nadciśnienie?

Stosowanie losartanu z innymi lekami wpływającymi na układ renina-angiotensyna-aldosteron (np. inhibitorami ACE, aliskirenem) jest przeciwwskazane u pacjentów z cukrzycą lub zaburzeniem czynności nerek i ogólnie niezalecane ze względu na ryzyko działań niepożądanych15.

Czy preparaty złożone losartanu mają inne przeciwwskazania niż sam losartan?

Tak. Preparaty złożone z losartanem i hydrochlorotiazydem mają dodatkowe przeciwwskazania, takie jak oporna na leczenie hipokaliemia, hiperkalcemia, hiponatremia, objawowa hiperurykemia, ciężkie zaburzenia czynności nerek i bezmocz67.