Kwas borowy – porównanie substancji czynnych

Kwas borowy, boraks i rezorcyna to substancje stosowane miejscowo na skórę i błony śluzowe. Różnią się wskazaniami, bezpieczeństwem stosowania u dzieci oraz przeciwwskazaniami.

Porównywane substancje – charakterystyka i podobieństwa

Kwas borowy (Acidum boricum), boraks oraz rezorcyna to substancje czynne o właściwościach antyseptycznych, czyli pomagających w zwalczaniu bakterii i grzybów¹²³. Są one stosowane głównie miejscowo – na skórę lub błony śluzowe – i należą do podobnych grup leków, które służą do odkażania i wspierania gojenia się ran, podrażnień czy stanów zapalnych⁴⁵. Kwas borowy i boraks mają zbliżone działanie bakteriobójcze i przeciwgrzybicze, natomiast rezorcyna dodatkowo działa złuszczająco oraz przeciwświądowo³. Wszystkie te substancje są wykorzystywane w produktach leczniczych przeznaczonych do stosowania zewnętrznego, choć mogą występować w różnych postaciach, takich jak maści, roztwory, pudry czy płyny⁶⁷⁸.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się daną substancję?

Kwas borowy jest szeroko stosowany w leczeniu stanów zapalnych skóry, wyprysków, oparzeń, powierzchownych uszkodzeń naskórka oraz pomocniczo w trądziku pospolitym⁴⁵⁹. Boraks natomiast wykorzystuje się głównie do leczenia zakażeń błon śluzowych jamy ustnej, zwłaszcza pleśniawek, a także w maściach wspomagających gojenie trudno gojących się ran¹⁰¹¹. Rezorcyna, stosowana najczęściej w połączeniu z kwasem borowym, jest polecana do leczenia trądziku oraz schorzeń dermatologicznych, gdzie potrzebne jest zarówno działanie antyseptyczne, jak i złuszczające⁵.

Warto zwrócić uwagę na różnice w możliwości stosowania tych substancji u dzieci. Kwas borowy w większości preparatów nie jest zalecany u dzieci poniżej 3 lub 12 roku życia, w zależności od produktu i postaci leku¹²¹³¹⁴. Boraks można stosować u dzieci powyżej 1 roku życia, ale wyłącznie przez krótki czas i pod kontrolą lekarza¹⁵. Rezorcyna, będąca składnikiem niektórych płynów do stosowania na skórę, również nie jest zalecana u młodszych dzieci¹⁶.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie omawiane substancje wykazują działanie antyseptyczne, jednak ich mechanizm działania nieco się różni. Kwas borowy działa bakteriostatycznie i przeciwgrzybiczo poprzez zakwaszanie środowiska, co sprzyja hamowaniu rozwoju drobnoustrojów¹²⁰. Boraks również ma działanie antyseptyczne, ale jego mechanizm polega na zwiększaniu pH przez uwalnianie jonów wodorotlenowych, co utrudnia rozwój bakterii i grzybów². Rezorcyna działa dodatkowo złuszczająco na naskórek, co wspomaga leczenie zmian trądzikowych oraz łagodzi świąd³.

Pod względem wchłaniania przez skórę, kwas borowy i boraks przenikają łatwo przez uszkodzoną skórę lub błony śluzowe, natomiast przez nieuszkodzoną skórę ich wchłanianie jest znikome²¹²². Rezorcyna, stosowana miejscowo, może być częściowo wchłaniana przez skórę, zwłaszcza przy dłuższym użyciu²³. Wszystkie te substancje wydalane są głównie przez nerki, a przy długotrwałym stosowaniu mogą kumulować się w organizmie, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych²⁴¹⁹.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Najważniejsze przeciwwskazania dotyczą nadwrażliwości na daną substancję oraz stosowania na uszkodzoną skórę, otwarte rany lub błony śluzowe (z wyjątkiem boraksu stosowanego w jamie ustnej)¹²²⁵²⁶. Kwas borowy i rezorcyna są przeciwwskazane u dzieci poniżej określonego wieku, kobiet w ciąży i karmiących piersią, natomiast boraks nie powinien być stosowany u kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz u dzieci poniżej 1 roku życia bez konsultacji z lekarzem²⁷²⁸. Stosowanie na duże powierzchnie ciała, przez długi czas lub na uszkodzoną skórę znacznie zwiększa ryzyko działań niepożądanych, takich jak zatrucie lub reakcje alergiczne¹⁷²⁹.

• Kwas borowy: nie stosować na rozległe rany, uszkodzoną skórę, błony śluzowe, u dzieci poniżej określonego wieku, kobiet w ciąży i karmiących piersią¹²¹³²⁶.
• Boraks: nie stosować przy nadwrażliwości na kwas borowy, na uszkodzone błony śluzowe, u kobiet w ciąży i karmiących piersią, u niemowląt bez konsultacji z lekarzem²⁵²⁸.
• Rezorcyna: nie zaleca się stosowania u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią, na otwarte rany i uszkodzoną skórę²⁶.

Bezpieczeństwo stosowania u dzieci, kobiet w ciąży i innych szczególnych grup pacjentów

Kwas borowy nie jest zalecany do stosowania u małych dzieci, zwykle poniżej 3 lub 12 lat w zależności od preparatu¹²¹⁴. U kobiet w ciąży i karmiących piersią stosowanie jest przeciwwskazane lub dopuszczalne tylko w wyjątkowych sytuacjach i pod kontrolą lekarza, ze względu na możliwość wchłaniania i kumulacji w organizmie²⁷³⁰. Boraks również nie powinien być stosowany w tych grupach pacjentów²⁸. Rezorcyna, jako składnik niektórych preparatów, jest przeciwwskazana u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią²⁶.

Stosowanie tych substancji u osób z zaburzeniami funkcji nerek wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ są one wydalane głównie przez nerki, a ich kumulacja może być niebezpieczna¹⁹. W przypadku kierowców i osób obsługujących maszyny, żadna z tych substancji nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów³¹³²³³.

Podsumowanie – podobieństwa i różnice w praktyce

Kwas borowy, boraks i rezorcyna to substancje o działaniu antyseptycznym i przeciwzapalnym, stosowane miejscowo na skórę lub błony śluzowe. Łączy je podobny zakres zastosowań – są wykorzystywane w leczeniu stanów zapalnych, zakażeń czy trudno gojących się ran. Różnią się jednak szczegółowymi wskazaniami, mechanizmem działania oraz bezpieczeństwem stosowania u dzieci i kobiet w ciąży. Wybór odpowiedniej substancji zależy od miejsca zastosowania, wieku pacjenta i innych indywidualnych czynników zdrowotnych.