Krwawnik pospolity

Co to jest krwawnik pospolity i skąd wzięła się jego nazwa?

Krwawnik pospolity (Achillea millefolium L.) to bylina z rodziny astrowatych, którą w Polsce można spotkać niemal wszędzie – na łąkach, pastwiskach, poboczach dróg i miedzach. Rośnie do około 80–100 cm wysokości, kwitnie od czerwca do października, a jej drobne białe kwiaty tworzą charakterystyczne płaskie baldachogrona. Polska nazwa „krwawnik” nie jest przypadkowa – od wieków roślina ta była używana do tamowania krwawień z ran. Łacińska nazwa rodzajowa Achillea nawiązuje do greckiego mitu: sam Achilles miał stosować to zioło do opatrywania ran swoich żołnierzy na polu bitwy. Człon millefolium oznacza „tysiąc liści” i odnosi się do charakterystycznej, drobno pierzastej budowy liści.

W ziołolecznictwie surowcem są przede wszystkim nadziemne części rośliny zbierane w czasie kwitnienia: ziele krwawnika pospolitego (Millefolii herba), liść krwawnika oraz różne rodzaje wyciągów z ziela. To właśnie z tych surowców wytwarzane są dostępne w aptekach preparaty – napary, nalewki, wyciągi alkoholowe, a także maści, żele i kremy do stosowania zewnętrznego.

Co zawiera krwawnik pospolity – skład chemiczny

Bogactwo działań krwawnika wynika wprost z jego składu. W zielu i liściach znajdziemy kilka grup substancji aktywnych, z których każda odpowiada za nieco inne efekty:

• Flawonoidy (m.in. glikozydy apigeniny, luteoliny i kwercetyny) – odpowiadają za działanie przeciwzapalne, rozkurczowe i przeciwbólowe; przypuszcza się też, że działają antyagregacyjnie, czyli zmniejszają skłonność płytek krwi do zlepiania się.
• Olejek eteryczny zawierający chamazulen, kamforę, 1,8-cyneol, α- i β-pinen, kariofilen oraz α-tujon – chamazulen jest szczególnie ceniony za wyraźne właściwości przeciwzapalne i przeciwalergiczne.
• Garbniki (ok. 4%) – wywierają działanie ściągające, a w większych dawkach słabe działanie przeciwbiegunkowe; odpowiadają też za charakterystyczny gorzki smak ziela.
• Alkaloidy (betaina, cholina, stachydryna) – alkaloidy z liści krwawnika mogą działać przeciwbólowo.
• Laktony seskwiterpenowe (gwajakolidy, eudesmanolidy) – uczestniczą w działaniu przeciwkrwotocznym.
• Kwas salicylowy, kwasy organiczne, kumaryny, fitosterole oraz mikroelementy: magnez, cynk, potas i witamina C.

Na co pomaga krwawnik pospolity – działanie i zastosowanie

Krwawnik to zioło o wyjątkowo szerokim spektrum działania. Oto jego najważniejsze zastosowania:

Układ pokarmowy. Flawonoidy i inne składniki aktywne rozluźniają mięśnie gładkie jelit, dróg żółciowych i moczowych – mechanizm ten polega na modulacji kanałów wapniowych, wytwarzaniu tlenku azotu i wpływie na receptory cholinergiczne. W praktyce oznacza to ulgę przy wzdęciach, skurczowych bólach brzucha, uczuciu pełności po posiłkach i niestrawności. Krwawnik pobudza też wydzielanie soków trawiennych i żółci, co poprawia trawienie i podnosi apetyt. Tradycyjnie stosuje się go również pomocniczo przy biegunce i chorobie wrzodowej żołądka.

Dolegliwości kobiece. Krwawnik rozluźnia mięśnie gładkie macicy, co przynosi ulgę przy bolesnych miesiączkach. Jednocześnie – dzięki właściwościom przeciwkrwotocznym i ściągającym – bywa stosowany pomocniczo przy zbyt obfitych krwawieniach miesiączkowych. Badania kliniczne potwierdzają, że herbata z krwawnika może zmniejszać ból związany z pierwotną dysmenorrheą (bolesnym miesiączkowaniem).

Skóra i rany. Zewnętrznie krwawnik działa bakteriostatycznie, zmniejsza obrzęk i zaczerwienienie, przyspiesza tworzenie się skrzepu i wspomaga gojenie. Maść z krwawnikiem wykazała w badaniach skuteczność w łagodzeniu bólu i stanu zapalnego po nacięciu krocza podczas porodu. Stosowany bywa też przy trudno gojących się ranach, otarciach, hemoroidach, wysypkach i stanach zapalnych skóry. Wyciąg z krwawnika dodawany jest do kremów, toników i szamponów dla cery tłustej, trądzikowej i skłonnej do stanów zapalnych – zwęża pory, reguluje wydzielanie sebum i łagodzi podrażnienia.

Działanie uspokajające. Krótkotrwałe stosowanie krwawnika może łagodzić uczucie niepokoju, napięcia nerwowego i ułatwiać zasypianie. Działanie to jest zbliżone do łagodnego efektu uspokajającego, wyraźnie słabszego niż leki przepisywane przez lekarza.

Działanie przeciwbakteryjne i moczopędne. Krwawnik wykazuje aktywność wobec bakterii S. aureus i S. typhimurium. Ma też właściwości moczopędne – wspomaga usuwanie produktów przemiany materii i może łagodnie wspomagać drogi moczowe przy stanach zapalnych.

Jak stosować krwawnik pospolity – formy i dawkowanie

W aptekach i sklepach zielarskich krwawnik dostępny jest w kilku postaciach:

• Suszone ziele do zaparzania – napar przygotowuje się z 2–4 g suchego ziela na szklankę wrzątku (ok. 250 ml), parzy 10–15 minut i pije 3 razy dziennie. Mocniejszy napar nadaje się do przemywania skóry, płukania jamy ustnej i okładów.
• Wyciąg alkoholowy (w 25% alkoholu) – 2–4 ml 3 razy dziennie po rozcieńczeniu w wodzie.
• Nalewka – 2–4 ml 3 razy dziennie; preparaty alkoholowe można też stosować zewnętrznie po rozcieńczeniu jako środek antyseptyczny i ściągający.
• Kapsułki i tabletki z wyciągiem standaryzowanym – dawka określona przez producenta.
• Preparaty zewnętrzne (maści, żele, kremy, płukanki) – stosowane zgodnie z zaleceniem na opakowaniu.

Dawkowanie podane powyżej dotyczy wyłącznie dorosłych. Nie przekraczaj zalecanych dawek i czasu stosowania – długotrwałe lub nadmierne przyjmowanie doustne może powodować bóle i zawroty głowy oraz nasilenie dolegliwości żołądkowo-jelitowych.

Kto nie powinien stosować krwawnika – przeciwwskazania i bezpieczeństwo

Krwawnik pospolity jest stosunkowo bezpiecznym surowcem roślinnym, jednak istnieje kilka sytuacji, w których należy go unikać lub zachować szczególną ostrożność:

• Ciąża – krwawnik wykazuje działanie rozkurczowe na mięśnie macicy; brakuje wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa, dlatego nie należy go stosować w ciąży.
• Karmienie piersią – brak danych o bezpieczeństwie; stosowanie niezalecane.
• Dzieci poniżej 12. roku życia – bezpieczeństwo stosowania u dzieci nie zostało potwierdzone naukowo.
• Alergia na rośliny z rodziny astrowatych – ryzyko silnej reakcji alergicznej.
• Leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe – możliwe interakcje; konieczna konsultacja lekarska.

Podsumowanie – co warto zapamiętać o krwawniku pospolitym

Krwawnik pospolity to zioło o wielokierunkowym działaniu, które od tysięcy lat jest stosowane na całym świecie. Jego główne zalety to wspomaganie trawienia, łagodzenie bolesnych miesiączek, działanie przeciwzapalne i odkażające na skórę oraz tamowanie drobnych krwawień. Ziele, liść i wyciąg z krwawnika dostępne są w różnych postaciach – od herbatki ziołowej po maści i kremy. Stosuj je zgodnie z zaleceniami na opakowaniu, nie przekraczaj rekomendowanych dawek i unikaj długotrwałego stosowania bez przerwy. Jeśli przyjmujesz leki na stałe lub masz alergię na rośliny z rodziny astrowatych, skonsultuj się z farmaceutą przed sięgnięciem po preparaty z krwawnikiem.