Stosowanie leków u dzieci – dlaczego wymaga szczególnej ostrożności?

Dzieci różnią się od dorosłych pod względem tego, jak ich organizmy przetwarzają, wchłaniają i wydalają leki. Oznacza to, że nawet jeśli masa ciała dziecka jest mniejsza, nie zawsze wystarczy po prostu zmniejszyć dawkę leku. Procesy metaboliczne, czynność nerek oraz wątroby u dzieci są inne, co wpływa na sposób działania i bezpieczeństwo stosowania leków, takich jak dabigatran12.

Zakres stosowania dabigatranu u dzieci

Dabigatran jest lekiem przeciwzakrzepowym, który może być stosowany u dzieci i młodzieży w leczeniu żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ) oraz w zapobieganiu nawrotom tej choroby34. Stosowanie jest możliwe od momentu, gdy dziecko potrafi połykać miękkie pokarmy (np. granulat), aż do ukończenia 18. roku życia5. Dabigatran dostępny jest w różnych postaciach, m.in. w kapsułkach i granulacie powlekanym, co pozwala na dostosowanie formy leku do wieku i możliwości dziecka4.

  • Dabigatran nie jest przeznaczony do stosowania u noworodków, które nie potrafią połykać miękkich pokarmów5.
  • Wskazania do stosowania u dzieci i młodzieży dotyczą wyłącznie leczenia ŻChZZ oraz zapobiegania nawrotom tej choroby64.
  • Nie stosuje się dabigatranu u dzieci z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (eGFR < 50 ml/min/1,73 m2)7.
  • Nie ma wystarczających danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa stosowania dabigatranu u dzieci z czynną chorobą nowotworową oraz u bardzo specyficznych grup, np. z chorobami jelita cienkiego, które mogą wpływać na wchłanianie leku8.
Ważne: Stosowanie dabigatranu u dzieci wymaga ścisłego przestrzegania przeciwwskazań oraz monitorowania stanu zdrowia dziecka. Leku nie wolno stosować w przypadku ciężkich zaburzeń nerek, czynnego krwawienia, chorób zwiększających ryzyko krwawienia (np. wrzody, nowotwory z wysokim ryzykiem krwawienia, niedawne urazy mózgu) oraz przy równoczesnym stosowaniu innych leków przeciwzakrzepowych, z wyjątkiem szczególnych sytuacji klinicznych79. Każdorazowe zastosowanie dabigatranu u dziecka powinno być poprzedzone oceną korzyści i ryzyka.

Dawkowanie dabigatranu u dzieci

Dawkowanie dabigatranu u dzieci zależy od wieku, masy ciała oraz czynności nerek. Lek jest dostępny w różnych dawkach i postaciach, co pozwala na indywidualne dostosowanie do potrzeb dziecka4.

  • Dawka powinna być ustalana przez lekarza, biorąc pod uwagę masę ciała i sprawność nerek dziecka4.
  • U dzieci z eGFR poniżej 50 ml/min/1,73 m2 stosowanie dabigatranu jest przeciwwskazane7.
  • Granulat powlekany można podawać dzieciom, które potrafią połykać miękkie pokarmy – zwykle od kilku lat życia4.
  • Kapsułki mogą być stosowane u starszych dzieci i młodzieży, jeśli potrafią je bezpiecznie połknąć3.

W przypadku planowanych zabiegów chirurgicznych lub inwazyjnych u dzieci stosujących dabigatran, konieczne jest wcześniejsze odstawienie leku. Czas odstawienia zależy od czynności nerek dziecka:

  • eGFR > 80 ml/min/1,73 m2: przerwać leczenie 24 godziny przed zabiegiem,
  • eGFR 50–80 ml/min/1,73 m2: przerwać leczenie 2 dni przed zabiegiem,
  • eGFR < 50 ml/min/1,73 m2: nie przebadano, nie zaleca się stosowania10.

Bezpieczeństwo stosowania dabigatranu u dzieci – przeciwwskazania i środki ostrożności

Dabigatran u dzieci może zwiększać ryzyko krwawienia, dlatego jego stosowanie wymaga szczególnej ostrożności, zwłaszcza u pacjentów z dodatkowymi czynnikami ryzyka. Należy regularnie obserwować dziecko pod kątem objawów krwawienia lub niedokrwistości11.

  • Lek nie powinien być stosowany równocześnie z innymi lekami przeciwzakrzepowymi (np. heparyną, warfaryną), poza wyjątkowymi sytuacjami klinicznymi7.
  • Stosowanie silnych inhibitorów białka P-gp (np. ketokonazol, cyklosporyna) jest przeciwwskazane, ponieważ może nasilać działanie dabigatranu i zwiększać ryzyko krwawienia7.
  • Dzieci z aktywną chorobą nowotworową lub chorobami przewodu pokarmowego powinny być leczone z dużą ostrożnością, ponieważ istnieją ograniczone dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania dabigatranu w tych grupach8.
  • Nie określono skuteczności ani bezpieczeństwa stosowania swoistego czynnika odwracającego działanie dabigatranu (idarucyzumab) u dzieci11.
Pamiętaj:

  • Ryzyko powikłań krwotocznych jest wyższe u dzieci z dodatkowymi czynnikami ryzyka, takimi jak wrodzone zaburzenia krzepnięcia, niska liczba płytek krwi czy stosowanie innych leków wpływających na krzepliwość12.
  • W razie wystąpienia objawów krwawienia (np. krwiomocz, krwawienia z nosa, siniaki) należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem11.
  • Monitorowanie laboratoryjne działania dabigatranu u dzieci nie jest rutynowo wymagane, ale może być przydatne w sytuacjach zwiększonego ryzyka13.
  • Nie należy wykonywać badania INR w celu oceny działania dabigatranu – wyniki mogą być mylące13.

Podsumowanie – Dabigatran u dzieci: bezpieczeństwo i ograniczenia

Dabigatran jest lekiem, który może być stosowany u dzieci i młodzieży w leczeniu i zapobieganiu żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej, pod warunkiem, że dziecko potrafi połykać miękkie pokarmy lub kapsułki. Stosowanie tego leku u dzieci wymaga ścisłego przestrzegania zaleceń, regularnego monitorowania objawów krwawienia oraz indywidualnego dostosowania dawki w zależności od wieku, masy ciała i czynności nerek. Dabigatran nie jest zalecany u dzieci z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek, czynną chorobą nowotworową oraz w przypadku współistnienia innych poważnych schorzeń zwiększających ryzyko krwawienia. W każdej sytuacji konieczna jest dokładna ocena stosunku korzyści do ryzyka148.

Bezpieczeństwo stosowania dabigatranu w różnych grupach wiekowych – tabela

Grupa wiekowa Możliwość stosowania Dawkowanie
Niemowlęta (0–1 rok) Nie zaleca się Brak danych
Dzieci (1–12 lat) Możliwe u dzieci, które potrafią połykać miękkie pokarmy Indywidualnie, zależnie od masy ciała i czynności nerek4
Młodzież (≥12 lat do 18 lat) Możliwe (przy braku przeciwwskazań) Indywidualnie, zależnie od masy ciała i czynności nerek4

Pytania i odpowiedzi

Czy dabigatran może być stosowany u wszystkich dzieci?

Dabigatran jest stosowany u dzieci, które potrafią połykać miękkie pokarmy, ale nie powinien być używany u dzieci z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek, czynnym krwawieniem ani innymi poważnymi przeciwwskazaniami.7

Jakie są najważniejsze przeciwwskazania do stosowania dabigatranu u dzieci?

Najważniejsze przeciwwskazania to: ciężkie zaburzenia nerek, czynne krwawienie, choroby zwiększające ryzyko krwawienia, zaburzenia czynności wątroby oraz równoczesne stosowanie innych leków przeciwzakrzepowych.7

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić u dzieci przyjmujących dabigatran?

Najczęściej występujące działania niepożądane to krwawienia, np. z nosa, przewodu pokarmowego lub skóry, a także objawy niedokrwistości.11

Czy przed zabiegiem chirurgicznym trzeba odstawić dabigatran u dziecka?

Tak, dabigatran należy odstawić odpowiednio wcześniej przed zabiegiem, w zależności od czynności nerek dziecka. Zazwyczaj 24-48 godzin wcześniej.10