Foliany i kwas foliowy są różnymi formami witaminy B9, witaminy, która jest to niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Foliany (5-MTHF, czyli 5-metylotetrahydrofolian) są naturalnymi związkami występującymi w żywności. Można je znaleźć przede wszystkim w warzywach liściastych, brokułach, cytrusach czy fasoli. Z drugiej strony, kwas foliowy jest syntetyczną formą witaminy B9, którą można znaleźć w suplementach diety czy wzbogacanej żywności, takiej jak np. płatki śniadaniowe. Naturalne foliany gorzej się przyswajają niż kwas foliowy, ale za to są lepiej tolerowane przez człowieka i powodują mniej potencjalnych skutków ubocznych. Ile człowiek powinien dostarczać tej witaminy [1]?

Jakie jest zapotrzebowanie organizmu na foliany?

Spożycie witaminy B9 jest szczególne ważne w przypadku kobiet w ciąży. Dzienna zalecana dawka dla dzieci to 200-300 µg, dla dorosłych 400 µg, dla kobiet w ciąży 600 µg, a dla karmiących piersią 500 µg [2].

Jakie są objawy niedoboru folianów? 

Do najczęściej występujących objawów niedoboru kwasu foliowego należą:

• nadmierna bladość skóry;
• stany zapalne, zaczerwienienia i owrzodzenie języka i warg 
• gwałtowne i przedwczesne siwienie włosów;
• zaburzenia koncentracji i nadmierne zmęczenie;
• problemy ze snem oraz uczucie niepokoju i lęku;
• depresja i drażliwość;
• pogorszenie samopoczucia;
• wady cewy nerwowej u płodu;
• niedokrwistość megaloblastyczna;
• niedobór może przyczyniać się do rozwoju choroby Alzheimera [2,3].

Aktywna forma kwasu foliowego – co to jest i za co odpowiada?

Czasami można spotkać się z określeniem aktywnej formy kwasu foliowego. Co to jest? Aktywną biologicznie formą folianów jest kwas tetrahydrofoliowy, a dokładnie wymieniony 5-MTHF. Jest on od razu gotowy do użycia, podczas gdy kwas foliowy musi ulec w organizmie przekształceniu do formy aktywnej.

Jego pochodne biorą udział w licznych przemianach biochemicznych jako koenzymy. Foliany uczestniczą w podziale komórek, a dokładniej syntezie kwasów nukleinowych, wytwarzaniu białek i aminokwasów. Dodatkowo są niezbędne w procesach wytwarzania otoczki mielinowej, która jest składnikiem budulcowym komórki nerwowej. Co ważne, zmniejszają ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej u płodu. Co stosować w takim razie u kobiet ciężarnych? Czy w ciąży lepszy jest kwas foliowy, czy foliany [3]?

Folian czy kwas foliowy w ciąży?

Kobiety z pewnością się zastanawiają, czy w ciąży lepiej wybrać folian, czy kwas foliowy. Przed zajściem w ciążę i w pierwszym trymestrze zaleca się suplementację kwasu foliowego, ponieważ zapobiega wadom cewy nerwowej u płodu. U części populacji (nawet 40%), występuje mutacja genu MTHFR, przez co konwersja kwasu foliowego może być utrudniona. Zmniejsza to jego skuteczność, co jest szczególnie ważne podczas ciąży. Jeżeli pacjentka nie wie, czy ma mutację MTHFR, foliany są bezpieczniejszym i lepszym wyborem – pomijamy tutaj etap przemiany w organizmie i dostarczamy mu to, co potrzeba [1,3].

Syntetyczny kwas foliowy — przykładowe preparaty

W aptece można znaleźć zarówno kwas foliowy jako leki na receptę, bez recepty i suplementy diety. Przy wyborze preparatu warto zwrócić uwagę, jaka jest forma kwasu foliowego. Niektóre preparaty zawierają aktywną formę folianów, co w niektórych przypadkach może być lepszą alternatywą.

Naturell Folian, tabletki

O produkcie 

• 1 tabletka zawiera 400 µg L-metylofolianu wapnia, w tym kwas foliowy;
• osoby dorosłe mogą przyjmować 1 tabletkę na dobę;
• L-metylofolian wapnia jest formą równoważną dla folianów występujących w pożywieniu, to aktywna forma kwasu foliowego;
• suplement diety może zawierać śladowe ilości ryb i ich produktów pochodnych [4].

Folik, tabletki 

O produkcie 

• 1 tabletka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego;
• zalecane dawkowanie dla kobiet planujących ciążę i kobiet ciężarnych wynosi 1 tabletkę raz na dobę co najmniej przez 1 miesiąc przed poczęciem i w pierwszym trymestrze ciąży;
• produkt leczniczy jest w szczególności przeznaczony dla kobiet planujących powiększenie rodziny i będących w ciąży [5].

ActiFolin, tabletki

O produkcie 

• 1 tabletka zawiera 800 µg kwasu foliowego, w tym 400 µg kwasu foliowego jako aktywna forma folianu;
• osoby dorosłe powinny stosować 1 tabletkę na dobę;
• suplement diety przeznaczony dla kobiet planujących ciążę i kobiet w ciąży [6].

Podsumowanie

Kwas foliowy i foliany dla wielu pacjentów będą tym samym. Tylko u pacjentów, u których występuje mutacja genu MTHFR, warto zastosować preparaty mające w składzie foliany. O kwasie foliowym w szczególności powinny pamiętać kobiety ciężarne i planujące ciąże. Kwas foliowy to inaczej witamina B9, która odgrywa znacząca rolę w procesach metabolicznych, takich jak synteza DNA czy podział komórek. Foliany są naturalnymi związkami występującymi w żywności, natomiast syntetyczny kwas foliowy jest chemiczną formą witaminy B9 stosowaną w suplementach diety i dodawana do niektórych produktów spożywczych. Jest stabilniejszy niż naturalne foliany, ale wymaga konwersji w organizmie do aktywnej formy, co u niektórych osób może być utrudnione.

Metylowana forma kwasu foliowego — co to jest?

Kwas foliowy, w swojej naturalnej formie, jest syntetyzowany w organizmach roślinnych i zwierzęcych. Jednak w organizmach ludzi występuje głównie jako forma, która wymaga przekształcenia w aktywną postać, zanim będzie mogła zostać wykorzystana. Proces ten polega na przemianie kwasu foliowego w metabolit zwany tetrahydrofolianem (THF), który odgrywa kluczową rolę w syntezie DNA, produkcji czerwonych krwinek oraz w wielu innych funkcjach biologicznych.

Metylowana forma kwasu foliowego, znana jako metylofolian, to aktywna forma witaminy B9, która nie wymaga dalszego przekształcenia w organizmach ludzi. Dzięki temu jest od razu dostępna do wykorzystania, co czyni ją szczególnie wartościową dla osób z problemami z metabolizowaniem kwasu foliowego w tradycyjnej formie.

Kwas foliowy – rola w organizmie

Kwas foliowy jest niezbędny do syntezowania i naprawy DNA, co jest szczególnie ważne w czasie szybkiego podziału komórek, jak ma to miejsce w czasie ciąży czy rozwoju zarodka. Witamina B9 odgrywa kluczową rolę w produkcji czerwonych krwinek, co pomaga w zapobieganiu niedokrwistości megaloblastycznej. Pomaga w redukcji poziomu homocysteiny, aminokwasu związanego z ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. Kwas foliowy wspiera prawidłowy rozwój układu nerwowego, zarówno u niemowląt, jak i w kontekście zdrowia osób dorosłych. Witamina B9 wspomaga także układ odpornościowy, zwiększając produkcję białych krwinek, które chronią organizm przed infekcjami.

Korzyści zdrowotne wynikające z zastosowania kwasu foliowego

Suplementacja kwasem foliowym przynosi liczne korzyści zdrowotne. Kwas foliowy jest szeroko stosowany w zapobieganiu wadom cewy nerwowej u płodu, co czyni go niezbędnym w czasie ciąży. Dzięki roli w metabolizmie homocysteiny może pomóc w zapobieganiu depresji oraz poprawie samopoczucia psychicznego. Zmniejsza ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, takich jak miażdżyca. Wspiera funkcje neurologiczne, co może pomagać w zapobieganiu demencji oraz innych schorzeń neurodegeneracyjnych. Wspomaga produkcję czerwonych krwinek, co zapobiega niedokrwistości i poprawia ogólny stan zdrowia organizmu.

Metylowana forma kwasu foliowego — stanowisko ekspertów

Polskie Towarzystwo Genetyki Człowieka oraz Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników powołało zespół ekspertów. Stwierdzili, że rodzaj genu MTHFR nie ma wpływu na ilość poronień oraz na ryzyko urodzenia się dziecka z wadą rozwojową ośrodkowego układu nerwowego. Rodzaj tego genu nie wpływa również na powstawanie chorób nowotworowych, na zwiększenie ryzyka zakrzepicy naczyń żylnych, ani na wzrost ryzyka udarów niedokrwiennych mózgu, czy choroby wieńcowej. Gen MTHFR odpowiada za produkcję enzymu biorącego udział w metabolizmie folianów. Eksperci zalecają standardową dawkę profilaktyczną kwasu foliowego 0,4 mg na dobę u kobiet, które planują posiadanie dzieci. Ta dawka jest niezależna od rodzaju polimorfizmu genu MTHFR. Można łącznie z kwasem foliowym zastosować również metylofolian, również niezależnie od rodzaju genu MTHFR. U kobiet, które wcześniej urodziły dziecko z wadą ośrodkowego układu nerwowego, zaleca się większą dawkę kwasu foliowego, 4-5 mg na dobę. Można tu zastosować metylofolian, ale nie jest to konieczne. 

Przykłady produktów z kwasem foliowym

Oto kilka przykładów preparatów z kwasem foliowym. Mogą zawierać w składzie kwas foliowy w obu formach, w różnych dawkach. Uwzględnione są też preparaty złożone.

Kwas Foliowy 5-MTHF 400 mcg, kapsułki

O produkcie

• zawiera sól glukozaminową kwasu (6S)-5-metylotetrahydrofoliowego, zawartość kwasu foliowego to 200 mcg,
• odpowiedni dla wegan i wegetarian,
• zalecana porcja to jedna kapsułka dziennie.

Yango Kwas foliowy metylowany, kapsułki

O produkcie

• zawiera sól glukozaminową kwasu 5-MTHF Quatrefolic®, w tym 600 mcg kwasu foliowego,
• zalecana porcja to jedna kapsułka dziennie, po posiłku,
• zawiera celulozę roślinną — odpowiedni dla wegan,
• produkt bezglutenowy. 

Femibion 0 Planowanie ciąży Kwas Foliowy Plus, tabletki powlekane

O produkcie

• zawiera foliany, w tym: kwas foliowy i L-metylofolian wapnia, łącznie 800 mcg,
• dodatkowo zawiera witaminy B2, B6, B12, D3, E i jod,
• zaleca się przyjmować 1 kapsułkę dziennie, z głównym posiłkiem,
• produkt przeznaczony dla kobiet przygotowujących się do ciąży,
• zawiera słodziki — cukier i syrop glukozowy oraz barwnik tlenek żelaza.

Salvitis Methyl Folate, tabletki powlekane

O produkcie

• zawiera 800 mcg kwasu foliowego,
• odpowiedni dla wegan, 
• nie zawiera glutenu, laktozy, soi, białek mleka,
• zaleca się stosować jedną tabletkę dziennie.

Naturell Folian Forte, tabletki

O produkcie

• jedna tabletka zawiera L-metylofolian wapnia, w tym kwas foliowy 800 µg,
• zalecana dawka to jedna tabletka dziennie,
• może zawierać ryby i ich produkty pochodne.

Podsumowanie

Kwas foliowy odgrywa kluczową rolę w wielu procesach metabolicznych. Wspomaga zdrowie układu nerwowego, sercowo-naczyniowego, poprawia samopoczucie oraz wspiera rozwój płodu w czasie ciąży. Rekomendacje wskazują na brak konieczności stosowania formy metylowanej kwasu foliowego u kobiet planujących potomstwo oraz w profilaktyce wad ośrodkowego układu nerwowego. Można zastosować zarówno kwas foliowy jak i aktywne metabolity kwasu foliowego. 

Pierwsze pytanie jakie przychodzi na myśl to “po co mężczyźnie kwas foliowy”? Witamina B9 wpływa na organizm mężczyzny podobnie jak na organizm kobiety [1]:

• warunkuje prawidłową syntezę DNA;
• wraz z witaminą B12 jest odpowiedzialna za powstawanie erytrocytów;
• odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego;
• zapobiega rozwojowi anemii megaloblastycznej;
• obniża poziomu homocysteiny, która działa podobnie jak cholesterol, prowadząc m.in. do chorób układu krążenia i układu sercowo-naczyniowego.

Czy kwas foliowy ma wpływ na płodność u mężczyzn?

Przeprowadzone badania wskazują, że u mężczyzn zażywających kwas foliowy (5 mg) wraz z cynkiem (66 mg) ilość plemników może zwiększyć się aż o 74%. Nie oznacza to oczywiście, że kwas foliowy zwiększa szansę na sukces w staraniach się o dziecko. W związku z tym nie można jednoznacznie ocenić, czy kwas foliowy na niepłodność u mężczyzn jest wystarczającym wsparciem [2].

Jakie są przyczyny niedoboru kwasu foliowego?

Przyczyn niedoboru kwasu foliowego jest wiele, począwszy od nieprawidłowej diety aż po poważne choroby przewlekłe. Do najważniejszych przyczyn zalicza się poniższe:

• niewystarczająca zawartość produktów bogatych w foliany w diecie;
• obróbka termiczna naturalnych źródeł kwasu foliowego;
• niektóre przyjmowane leki (np. metotreksat), dlatego w przypadku zażywania metotreksatu konieczna jest suplementacja kwasu foliowego;
• choroby wątroby oraz tarczycy (w szczególności nadczynność tarczycy);
• nadmierne spożycie alkoholu;
• podeszły wiek.

Jakie są objawy niedoboru kwasu foliowego u mężczyzn?

Niedobór kwasu foliowego prowadzi najczęściej do niedokrwistości megaloblastycznej – stanu, w którym czerwone krwinki, choć większe niż zwykle, nie mogą prawidłowo funkcjonować. Osoby cierpiące na ten rodzaj anemii doświadczają osłabienia, przewlekłego zmęczenia, bladości skóry oraz duszności. Witamina B9 odgrywa również kluczową rolę w utrzymaniu sprawnego układu odpornościowego – jej brak znacząco zwiększa podatność na infekcje i choroby. Ponadto, niewystarczający poziom kwasu foliowego może powodować zaburzenia neurologiczne, manifestujące się problemami z pamięcią krótkotrwałą, wahaniami nastroju, chronicznym znużeniem i wzmożoną drażliwością.

Jakie powinno być dawkowanie kwasu foliowego u mężczyzn?

W przypadku dorosłych mężczyzn rekomendowane dzienne spożycie kwasu foliowego wynosi 400 mikrogramów [3]. Dobowe zapotrzebowanie na kwas foliowy może jednak różnić się i być zależne od indywidualnych czynników – przede wszystkim od rodzaju diety i stanu zdrowia. Najlepszym rozwiązaniem w celu ustalenia dobowego zapotrzebowania na kwas foliowy, będzie wizyta u dietetyka. 

Jaki kwas foliowy dla mężczyzn?

Na aptecznych półkach znajdziesz bogaty wybór preparatów z kwasem foliowym. Dostępne są zarówno produkty zawierające wyłącznie tę witaminę, jak i kompleksowe suplementy łączące ją z innymi cennymi składnikami odżywczymi. Poniżej przedstawiamy popularne i sprawdzone produkty z kwasem foliowym, szczególnie polecane dla mężczyzn, które zaspokoją różnorodne potrzeby zdrowotne i preferencje.

Folik, tabletki

O produkcie

• zarejestrowany jako lek dostępny bez recepty;
• jedna tabletka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego;
• bardzo małe tabletki, łatwe do połknięcia;
• alkohol może zmniejszać skuteczność leku;
• zaleca się przyjmowanie jednej tabletki dziennie;
• dostępny w opakowaniach po 30, 60 i 90 tabletek.

Naturell Folian, tabletki

O produkcie

• zarejestrowany jako suplement diety;
• jedna tabletka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego w postaci L-metylofolianu wapnia (lepiej przyswajalna forma);
• aktywna forma kwasu foliowego, czyli foliany;
• dawkowanie u osób dorosłych to 1 tabletka dziennie;
• produkt dostępny w opakowaniach po 60 tabletek.

FertilMan Plus, tabletki

O produkcie

• zarejestrowany jako suplement diety;
• jedna tabletka zawiera 0,1 mg kwasu foliowego;
• innymi składnikami preparatu są: L-karnityna, L-arginina, L-tauryna, L-glutation, koenzym Q10, magnez, cynk, żelazo, miedź, selen, witamina C, witamina E, Witamina A, witamina D3, witamina B1, witamina B2, niacyna, witamina B5, witamina B6, witamina B12;
• produkt bogaty w składniki poprawiające tworzenie i żywotność plemników – polecany mężczyznom starającym się o potomstwo;
• produkt bezlaktozowy oraz bez sztucznych barwników i konserwantów;
• preparat odpowiedni dla wegetarian;
• zaleca się stosowanie dwóch tabletek 2 razy dziennie – podczas śniadania oraz podczas głównego posiłku;
• dostępny w opakowaniach po 120 tabletek.

AndroVIT Plus, kapsułki

O produkcie

• zarejestrowany jako suplement diety;
• jedna kapsułka zawiera 0,2 mg kwasu foliowego;
• innymi składnikami preparatu są: magnez, tauryna, witamina C, niacyna (witamina PP), żelazo, cynk, witamina E, kwas pantotenowy (witamina B5), miedź, pirydoksyna (witamina B6), ryboflawina (witamina B2), tiamina (witamina B1), witamina A, biotyna, selen, chrom, witamina B12;
• preparat zawiera składniki pochodzenia sojowego, dlatego osoby uczulone na soję powinny uważać;
• magnez występuje w formie nieorganicznej o gorszej przyswajalności;
• należy stosować jedną kapsułkę dziennie;
• dostępny w opakowaniach po 30 kapsułek.

Podsumowanie

Pamiętaj, że odpowiednia suplementacja kwasu foliowego jest kluczowa, jeśli zmagasz się z problemami płodności lub należysz do grupy ryzyka niedoboru tej witaminy. Wybieraj najlepiej przyswajalny kwas foliowy, zwłaszcza w aktywnej formie metylowanej, która zapewnia optymalne wchłanianie i wykorzystanie przez organizm. Zwracaj uwagę na sygnały, które mogą świadczyć o niedoborze kwasu foliowego, takie jak przewlekłe zmęczenie, problemy z koncentracją czy osłabiona odporność. Jeśli Twoja dieta jest uboga w naturalne źródła tej witaminy, rozważ konsultację z lekarzem, który pomoże dobrać najlepszy kwas foliowy dostosowany do Twoich indywidualnych potrzeb zdrowotnych.

Jakie witaminy brać na diecie wegańskiej?

Największe zagrożenie niedoborem witamin i minerałów może wystąpić w związku z brakiem witaminy B12 (cyjanokobalaminy), jodu, nienasyconych kwasów tłuszczowych (omega-3), oraz wapnia i witaminy D.

Witamina B12

Cyjanokobalamina (witamina B12) np. Vitaminum B12 Energamma jest obecna praktycznie tylko w produktach pochodzenia odzwierzęcego. W diecie roślinnej występuje, ale w mniejszej ilości. Jest enzymem zawierającym kobalt. Aby zadziałała w organizmie, musi być dostarczona z pożywieniem lub lekiem w formie metylokobalaminy.

Przeciętna dieta w Europie Zachodniej dostarcza od 5 do 25 ug witaminy B12, a dzienne zapotrzebowanie wynosi ok. 2-3 ug. Wchłanianie witaminy zależy od czynnika wewnętrznego-czynnika Castle’a (produkowanego przez komórki okładzinowe żołądka), który tworzy kompleks w proporcji 1:1 z witaminą B12. W jelicie kompleks rozpada się i witamina B12 w obecności jonów wapnia wchłania się z jelit do krążenia wrotnego. Witamina B12 gromadzona jest w wątrobie. Dzienne zapotrzebowanie jest tak niskie, że nawet w wyniku całkowitej resekcji żołądka objawy niedoboru witaminy B12 są widoczne po 2-4 latach od operacji.

Funkcje

Bierze udział w procesie wzrostu organizmu, podziału komórek, hematopoezy i syntezy mieliny. Przyspiesza także metabolizm białek, bierze udział w syntezie puryn i pirymidyn. Uczestniczy w dojrzewaniu komórek nabłonkowych, funkcjonowaniu komórek krwiotwórczych i układu nerwowego. Niedobór tej witaminy prowadzi do niedokrwistości megaloblastycznej. zmian w nerwach obwodowych, a następnie do zmian degeneracyjnych rdzenia kręgowego.

Lek z witaminą B12

• Vitaminum B12 Energamma 1000 mikrogramów, tabletki drażowane, 25 szt.

Suplementy wegańskie z witaminą B12

• Bicaps witamina B12 500ug, (60 kapsułek) zawiera inulinę 290 mg, składnikiem otoczki kapsułki jest pullulan.
• Veganicity witamina B12 50 ug (90 kapsułek)
• Witamina B12 HealthAid 1000 ug spray

Suplementy witaminy B12 powinny być stosowane podczas posiłku lub tuż po nim.

Jod

To mikroelement dość powszechnie występujący w przyrodzie, potrzebny organizmowi w procesie syntezy hormonów tarczycy (warunkuje przemianę tetrajodotyroniny FT4 do trójjodotyroniny FT3).

Funkcje i źródła pokarmowe

Hormony tarczycy biorą udział w metabolizmie, termogenezie, prawidłowym rozwoju mózgu i prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego. Bogatym źródłem jodu w pożywieniu są ryby morskie (dorsz, halibut, łosoś, makrela, śledź), a także algi, jaj, mięso wołowe. Jod znajduje się w powietrzu i glebie, a także wodzie. W terenach nadmorskich jod dostaje się do organizmu z powietrzem i przez skórę.

U wegan istnieje zagrożenie niedoborem jodu. Jedynie algi są nieodzwierzęcym składnikiem, który go zawiera. Należy pamiętać również o soli jodowanej, której można spożywać od 2,5 do 5 g (jedna łyżeczka od herbaty). Jod natomiast nie powinien być stosowany u pacjentów z problemami hormonalnymi, chorobą nowotworową, a także w przypadku nadczynności tarczycy. Niedobór jodu może stwierdzić tylko lekarz i on zwykle zaleca odpowiednie leki, dobierając właściwą dawkę.

Preparaty

• Bio Jod Kelp Pure Sea – od pochodzenia roślinnego, z alg uprawianych ekologicznie zawiera 200 ug jodu.
• Now Foods ekstrakt z wodorostów morskich, zawiera 325 ug jodu
• Silver Kelp ekologiczny ekstrakt spiruliny

Witamina D

Funkcje i źródła pokarmowe

W ostatnich latach witamina D bardzo zyskuje na znaczeniu. Oprócz działania wpływającego na przemianę tkanki kostnej, bada się jej wpływ na układ odpornościowy i sądzi się, że wykazuje działanie plejotropowe na układ krążenia. Głównymi źródłami witaminy D dla człowieka są:

• Ergokalcyferol (witamina D2), dostarczany w diecie, pochodzący z roślinnego ergosterolu;
• cholekacyferol (witamina D3), wytwarzany w skórze z 7-dehydrocholesterolu, pod wpływem promieniowania słonecznego.

Witamina D3 zostaje przekształcona w wątrobie o 25-hydroksywitaminy D3 (kalcyfediolu), która z kolei w nerkach ulega konwersji do m.in. 1,25 dihydroksywitaminy D3 (kalcytriolu). Wraz z wiekiem zmienia się zdolność zarówno wątroby i nerek do przemian w aktywną formę witaminy D3.

Polska leży zresztą w strefie klimatu umiarkowanego i w naszej szerokości geograficznej nasłonecznienie bywa niewystarczające do wytworzenia odpowiedniej ilości aktywnego związku witaminy D3. Zalecenia lekarskie mówią wyraźnie o stosowaniu suplementacji witaminy D u pacjentów po 65 roku życia (od 2000 do 4000 j.m.), a u pacjentów po 75 roku życia zalecają już dawkę od 4000 j.m. Osoby dorosłe powinny przyjmować witaminę d od 800 do 2000 j.m. w okresie od września do kwietnia, lub przez cały rok jeśli podaż słońca była w pozostałym okresie niewystarczająca.

Należy pamiętać, że w diecie wegańskiej najwyższa zawartość witaminy D znajduje się w pieczarkach, zielonych warzywach, roślinach strączkowych. Może to być jednak podaż niewystarczająca. Wtedy warto sięgnąć po wegański suplement witaminy D.

Preparaty

• Vitamin D Health Labs Care (D2 i D3)
• Vitamin D Vegetology (zawartość 2500j.m.)
• Bicaps D3 vege

Wapń

Funkcje i źródła pokarmowe

Jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Jest podstawowym materiałem budulcowym kości, zębów i aktywatorem wielu reakcji zachodzących w ustroju. Ma wpływ m.in. na prawidłowe funkcjonowanie mięśni, układu nerwowego i krzepnięcie krwi. W kościach znajduje się 99 % wapnia, pozostałe 1 % występuje w płynach pozakomórkowych i tkankach miękkich.

Bogatym źródłem wapnia jest mleko i nabiał. Duże jego ilości są zawarte w twarogu, serze żółtym. Weganie powinni pamiętać o spożyciu tego pierwiastka. Wiele roślinnych napojów (mlek roślinnych) jest wzbogacanych o wapń. Poza tym bogate roślinne źródło wapnia znajduje się w: białej fasoli, brokułach, kapuście pekińskiej, migdałach, suszonych figach, tofu, jarmużu. Wchłanianie wapnia z pokarmów roślinnych utrudniają szczawiany i fityniany, których ilość można zmniejszyć przez moczenie warzyw i ich blanszowanie. Ilość wchłanianego w jelitach wapnia zależy od obecności witaminy D w organizmie.

Zbyt małe spożycie wapnia grozi uwalnianiem jego rezerw z kości i może wpłynąć niekorzystnie na ich funkcjonowanie (prowadzi do osteoporozy). Zbyt duże dawki wapnia natomiast też są szkodliwe, gdyż mogą zaburzać pracę nerek, prowadzić do zwapnienia naczyń krwionośnych i do zaparć.

Zapotrzebowanie na wapń u osób dorosłych w wieku od 19 do 30 wynosi 1000 mg na dobę, u kobiet po 50 roku życia jest wyższe ze względu na przemiany hormonalne, zapoczątkowujące okres menopauzy i wynosi ok.1200 mg jonów wapnia. Taka sama norma dziennego zapotrzebowania jest dla mężczyzn po 65. roku życia.

Weganie, spożywając wymienione wyżej produkty roślinne, dostarczają wapń do swojego organizmu i często jest on lepiej przyswajalny niż ten znajdujący się w mleku czy jego przetworach. Przy zmniejszonej jego podaży w diecie, można uzupełnić jego poziom, stosując odpowiednią suplementację, przeznaczoną dla wegan.

Preparaty

• All Nutrition Calcium D3 K2 90 kapsułek
• Now Coral Calcium Powder 5 g produktu zawiera 1000 mg jonów wapnia

Omega-3

Funkcje i źródła pokarmowe

Kwasy omega-3 należą do nienasyconych kwasów tłuszczowych, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. To tzw. dobre tłuszcze, które budują nasze błony komórkowe, biorą udział w syntezie wielu ważnych  związków i wykazują działanie przeciwnowotworowe, ponieważ są naturalnymi przeciwutleniaczami.

Do kwasów omega-3 zaliczamy:

• kwas alfa-linolenowy-z niego powstają kwasy EPA i DHA. Wspomaga wydolność tlenową mięśni. Jego źródłem są olej lniany i rzepakowy.
• kwas eikozapentaenowy-EPA-warunkuje prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego i serca. Bierze udział w wygaszaniu stanów zapalnych w organizmie. Jego źródłem są tłuste ryby – halibut, łosoś, mintaj, tilapia.
• kwas dokozaheksaenowy – DHA- powstaje na drodze syntezy z kwasu EPA w naszym organizmie. Reguluje pracę układu nerwowego. Wspomaga proces nauki i koncentracji. Warto zapewnić jego suplementację w trakcie wytężonej nauki i przemęczenia.

Objawem niedoboru kwasów omega-3 w naszym ustroju są: skurcze mięśni, sucha, podrażniona skóra, pękające pięty, kruche włosy i paznokcie, obniżona odporność, problemy z pamięcią i koncentracją.

Bogatym źródłem kwasów omega-3 są ryby morskie, owoce morza, olej arachidowy, lniany, migdały i orzechy (włoskie, laskowe, brazylijskie). Jeśli osoba na diecie wegańskiej nie jest w stanie zapewnić właściwej podaży tych związków w diecie, warto, aby rozważyła ich suplementację. Weganie wraz z pożywieniem roślinnym dostarczają przede wszystkim kwasu alfa-linolenowego. Dla nich pomocne mogą okazać się wegańskie suplementy kwasów omega-3.

Preparaty

• Omega Me Vege Health Labs
• Noyo Mega omega-3 plus witaminy A, D, E, K

Podsumowanie

Dieta wegańska jest w stanie zapewnić organizmowi zdrowie i dobrą kondycję. Dieta roślinna jest zdrowa, smaczna i przede wszystkim stanowi alternatywę dla osób niespożywających produktów odzwierzęcych. Niekiedy jednak, z uwagi na indywidualne predyspozycje dietetyczne czy stan zdrowotny  nie jest w stanie zapewnić optymalnej podaży składników odżywczych w tym witamin i minerałów. Z pomocą przychodzą wówczas farmaceuci, którzy doradzą odpowiedni rodzaj suplementacji, przeznaczonej dla wegan.

Zapalenie języka jest dolegliwością w znacznym stopniu utrudniającym normalne funkcjonowanie. Ból i pieczenie języka utrudnia nie tylko mówienie, ale i spożywanie pokarmów. Trzeba pamiętać, że język jest silnie unerwiony, dlatego odczuwanie każdej, nawet drobnej zmiany, jest stosunkowo silne. Łatwo może również dojść do zaburzenia odczuwania smaków czy nawet dysfagii [1].

Jak wygląda stan zapalny języka? Objawy

Do głównych objawów zapalenia języka należą:

• praktycznie bez przerwy odczuwany ból i pieczenie języka;
• język może być dodatkowo pokryty owrzodzeniami, co jest najczęściej spotykane przy zapaleniu bakteryjnym, albo białym nalotem przy zapaleniu grzybiczym;
• zdecydowanie częściej język jest powiększony, obrzęknięty i zaczerwieniony po jego bokach i na koniuszku;
• pojawiają się problemy z odczuwaniem smaku, połykaniem i spożywaniem posiłków (kwaśny i słony smak potęgują pieczenie i ból) [1-3].

Jakie są przyczyny zapalenia języka?

Zapalenie języka dzieli się na dwa typy. Pierwsze, pierwotne zapalenie języka, jest to samodzielna jednostka chorobową i nie jest związane z występowaniem innej choroby w organizmie. Z kolei wtórne zapalenie języka jest objawem innej choroby toczącej się w organizmie.

Do przyczyn pierwotnego zapalenia języka zalicza się m.in.:

• nadużywanie alkoholu i palenie papierosów;
• bakterie, w szczególności paciorkowce i gronkowce (najczęściej u osób z obniżoną odpornością chorujących na AIDS czy stosujących leki immunosupresyjne);
• grzyby, głównie Candida albicans (zła higiena jamy ustnej);
• źle dobrana proteza zębową lub inne regularne podrażnienia języka;
• zbyt mała ilość produkowanej śliny i suchość w ustach, przez co język jest nieodpowiednio nawilżony;
• przygryzienie języka np. podczas ataku padaczkowego;
• oparzenie języka [1,4].

Do przyczyn wtórnych zapalenia języka należą m.in.:

• kiła;
• pelagra i awitaminoza, w szczególności braki witamin z grupy B;
• niedokrwistość megaloblastyczna (niedobór witaminy B12 lub kwasu foliowego) lub niedokrwistość wynikająca z niedoboru żelaza;
• alergie i wszelkiego rodzaju choroby skóry;
• celiakia;
• cukrzyca;
• AIDS [1,2,4].

Jak diagnozuje się zapalenie języka?

Zapalenie języka można zdiagnozować na podstawie objawów oraz badania klinicznego. Lekarz może zwrócić uwagę na charakterystyczne symptomy, takie jak opuchlizna, zaczerwienienie, ból, zmiany w strukturze języka, czy też obecność owrzodzeń. W przypadku podejrzenia zapalenia języka lekarz może również zalecić dodatkowe badania, takie jak badanie mikrobiologiczne lub biopsję języka, aby potwierdzić diagnozę oraz wykluczyć inne poważniejsze schorzenia. Ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem w przypadku wystąpienia objawów i aby przeprowadzić dokładne badanie, aby ustalić dokładną przyczynę zapalenia języka.

Zapalenie języka — jak leczyć?

Zapalenie języka może mieć różne przyczyny, dlatego powinno być leczone w różny sposób. Przede wszystkim zależy to od przyczyny, która wywołała zapalenie języka. Jeżeli jest to zakażenie pierwotne, wywołane przez bakterie lub grzyby, to konieczne może być zastosowanie odpowiednio antybiotyku lub leku przeciwgrzybiczego, dostępnego wyłącznie z przepisu lekarza.

Konieczna może być również poprawa higieny jamy ustnej lub rezygnacja z palenia papierosów, lub picia alkoholu. W przypadku wtórnych zakażeń konieczne jest odpowiednie prowadzenia leczenia choroby podstawowej, która doprowadziła do powstania tej dolegliwości. Często jako dodatek do leczenia stosuje się preparaty witaminowe np. Vitaminum B Compositum czy Vitaminum C Teva (szczególnie zawierające witaminy z grupy B lub witaminę C) oraz leki działające miejscowo przeciwbólowo np. Tantum Verde [1,3].

Jakie są domowe sposoby na pieczenia i zapalenie języka?

Najlepsze domowe sposoby na piekący język obejmują takie działania jak:

• regularne mycie zębów za pomocą szczoteczki do zębów i właściwie dobranej pasty do zębów (najlepsze efekty dają szczoteczki soniczne, które usuwają płytkę bakteryjną i nie podrażniają dziąseł;
• dokładne czyszczenie przestrzeni międzyzębowych za pomocą nici dentystycznych czy irygatorów do zębów;
• używać specjalistycznych szczoteczek do czyszczenia języka;
• regularnie płukać usta specjalnymi płynami o działaniu przeciwbakteryjnymi np. Listerine Total Care;
• rzucenie palenia papierosów oraz rezygnacja z picia alkoholu;
• ograniczyć picie mocnej herbaty i kawy;
• unikać ostrych przypraw, czekolady, kiwi czy ananasa;
• zadbać o ogólny stan zdrowia, w szczególności podjąć leczenie i uregulować choroby podstawowe, które mogą wpływać na dolegliwości języka;
• ulgę dla pieczenia języka może przynieść wykonanie płukanki z szałwii np. Szałwia Fix Tylko Natura lub rumianku np. Herbapol Rumianek Fix [1,2].

Zapalenie języka — jakie leki bez recepty można kupić?

Pewną ulgę mogą dać dostępne w aptece bez recepty preparaty znieczulające, przeciwzapalne czy przeciwbakteryjne takie jak m.in.:

Dentosept płyn do stosowania w jamie ustnej, lek dostępny bez recepty

Skład

• 1 g leku zawiera wyciąg płynny złożony (0,65:1) z: koszyczka rumianku (Matricariae flos), kory dębu (Quercus cortex), liścia szałwii (Salviae folium), ziela arniki (Arnica herba), kłącza tataraku (Calami rhizomate), ziela mięty pieprzowej (Menthae piperitae herba), ziela tymianku (Thymi herba) (2/2/2/1/1/1/1) i 0,02 g benzokainy.

Stosowanie

• dzieci od 6 roku życia i młodzież po konsultacji z lekarzem mogą stosować rozcieńczenie 10 ml leku odmierzone za pomocą dołączonej miarki na szklankę wody;
• dorośli powinni stosować 15% roztwór wodny leku sporządzany według dołączonych do leku specjalnych miarek;
• jeżeli objawy nie ustąpią lub się nasilają w czasie 7 dni stosowania leku, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem.

Wskazania

• zapalenie dziąseł i jamy ustnej (w tym zapalenie języka);
• powierzchniowe zapalenie przyzębia;
• u pacjentów ze skłonnościami do krwawienia z dziąseł;
• pomocniczo w parodontozie.

O produkcie

• leku nie należy stosować w przypadku nadwrażliwości na jakikolwiek składnik preparatu lub inne rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae, dawniej złożonych Compositae) i u dzieci poniżej 6 lat;
• trzeba pamiętać, że jednorazowa dawka leku (10 ml) zawiera ok. 5,67 g etanolu (50 ml wódki zawiera ok. 16 g etanolu), co może mieć wpływ na obsługę maszyn i badanie alkomatem;
• kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny skonsultować się z lekarzem przed zastosowaniem produktu [5].

Hascosept, aerozol do stosowania w jamie ustnej, lek dostępny bez recepty

Skład

• 1 ml roztworu zawiera 1,5 mg chlorowodorku benzydaminy.

Stosowanie

• dzieci poniżej 6 lat stosują 1 dawkę leku na 4 kg masy ciała, od 2 do 6 razy na dobę (nie więcej niż 4 dawki jednorazowo);
• dzieci w wieku od 6 do 12 lat powinny przyjmować 4 dawki leku, od 2 do 6 razy na dobę.
• z kolei dzieci od 12 lat i osoby dorosłe powinny stosować od 4 do 8 dawek leku w ilości 2 do 6 razy na dobę.

Wskazania

• leczeniu objawów takich jak ból, zaczerwienienie, obrzęk czy afty, związanych ze stanem zapalnym jamy ustnej i gardła;
• w zakażeniach bakteryjnych i wirusowych przebiegających z wyżej wymienionymi stanami;
• po zabiegach operacyjnych w laryngologii i stomatologii.

O produkcie

• preparatu nie należy stosować w przypadku nadwrażliwości na jakikolwiek składnik preparatu;
• może zawierać małe ilości etanolu, mniej niż 100 mg na dawkę;
• lek może powodować reakcje alergiczne ze względu na zawartość parahydroksybenzoesanu metylu;
• kobiety w ciąży i karmiące piersią muszą skonsultować się z lekarzem przed użyciem produktu [6].

Sachol żel stomatologiczny, żel do stosowania w jamie ustnej i na dziąsła, lek dostępny bez recepty

Skład

• 1 g żelu zawiera 87,1 mg choliny salicylanu i 0,1 mg cetalkoniowego chlorku.

Stosowanie

• produkt stosuje się w jamie ustnej, na błonę śluzową lub dziąsła, a po jego aplikacji l nie należy przez ok. 30 min pić ani jeść;
• stosuje się 2 lub 3 razy dziennie na chorobowo zmienione miejsce i lekko wciera przez ok. 2 min.

Wskazania

• stany zapalne błony śluzowej jamy ustnej;
• nadżerki i owrzodzenia jamy ustnej;
• zapalenie dziąseł czy choroby przyzębia.

O produkcie

• nie powinno stosować się leku u osób uczulonych na salicylan choliny, chlorek cetalkoniowy, inne salicylany lub którykolwiek z pozostałych składników tego leku;
• miejscu podania może wystąpić krótkotrwałe, przemijające pieczenie;
• po pierwszym otwarciu należy zużyć w ciągu 2 tygodni;
• nie powinno stosować się żelu podczas ciąży, w okresie karmienia piersią ani u dzieci poniżej 3 lat [7].

Jak zapobiegać zapaleniu języka?

Istnieje kilka zaleceń, aby zapobiec zapaleniu języka. Przede wszystkim należy dbać o higienę jamy ustnej. Regularne szczotkowanie zębów miękką szczoteczką, stosowanie nici dentystycznej oraz płukanie ust odpowiednim płynem do płukania ust może pomóc w utrzymaniu czystości języka i zapobieganiu infekcjom. Ważne jest również unikanie drażniących czynników, takich jak ostre, gorące lub pikantne jedzenie i napoje, które mogą podrażniać język i prowadzić do zapalenia. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek objawów zapalenia języka, takich jak ból, opuchlizna czy zmiana koloru języka, zawsze warto skonsultować się z lekarzem, który może postawić właściwą diagnozę i zalecić odpowiednie leczenie.

Nie zapominaj o regularnych wizytach u stomatologa!

Regularne wizyty u stomatologa są kluczowe dla utrzymania zdrowia jamy ustnej i zapobiegania zapaleniu języka. Chociaż zapalenie języka może być spowodowane wieloma czynnikami, w tym drobnoustrojami, urazami lub chorobami, takimi jak choroba zakaźna czy niedobory witamin, to regularne kontrole stomatologiczne mogą pomóc w wykryciu wczesnych objawów zapalenia języka i innych problemów jamy ustnej. Wczesne wykrycie problemów daje lekarzom możliwość szybszego leczenia problemów zanim się zaostrzą. Dlatego warto zawsze pamiętać o regularnych wizytach u stomatologa, nawet kiedy samopoczucie jest dobre i nie ma wyraźnych problemów.

Jakie mogą być skutki nieleczonego zapalenia języka?

Nieleczone zapalenie języka może prowadzić do różnych skutków. Oto kilka potencjalnych skutków nieleczonego zapalenia języka:

1. Pogorszenie stanu zdrowia języka: Nieleczone zapalenie języka może prowadzić do pogorszenia stanu zdrowia języka, takiego jak zaczerwienienie, obrzęk, ból, pęcherze, nadmierna suchość lub nadmiar śliny.
2. Zaburzenia smaku: Nieleczone zapalenie języka może prowadzić do zaburzeń smaku, takich jak utrata smaku, zniekształcenie smaku lub nieprzyjemne uczucie smakowe.
3. Trudności w jedzeniu i mówieniu: Pogorszenie stanu zdrowia języka może utrudniać jedzenie, przełykanie i mówienie.
4. Infekcje: Nieleczone zapalenie języka może zwiększać ryzyko infekcji jamy ustnej, takich jak grzybicze zakażenie jamy ustnej.
5. Pogorszenie jakości życia: Skutki nieleczonego zapalenia języka, takie jak ból, dyskomfort i trudności w funkcjonowaniu, mogą prowadzić do pogorszenia jakości życia pacjenta, utrudniając normalne codzienne czynności i spożywanie posiłków.

Podsumowanie

Pacjenci przychodzący do apteki często zadają mało sprecyzowane pytania typu “jak wyleczyć chory język”? Odpowiedź, jak w przypadku wielu tego dolegliwości, zależy od pierwotnej przyczyny, która ją wywołała. Jeżeli zapalenie języka powstało w efekcie innej choroby, to bez jej leczenia trudno będzie pozbyć się problemu raz na zawsze. Prościej sytuacja wygląda w przypadku pierwotnego zakażenia, ale i wtedy, w zależności od przyczyny, leczenie będzie przebiegać odrobinę inaczej. W każdym wypadku warto jednak zastosować rady zamieszczone w artykule, na temat domowych sposobów radzenia sobie z tymi dolegliwościami oraz odpowiedniej profilaktyki. W wielu przypadkach ulgę mogą dać preparaty takie jak Dentosept czy Hascosept.

Anemia to inaczej niedokrwistość. Dolegliwość charakteryzuje się obniżeniem poziomu hemoglobiny w organizmie. Może przebiegać z towarzyszącą zmniejszoną ilością czerwonych krwinek, ale nie jest to reguła. Hemoglobina jest białkiem, który występuje w czerwonych krwinkach. Białko to odpowiedzialne jest za transport tlenu po całym organizmie [1].

Kiedy mówimy o anemii?

Anemię diagnozujemy, kiedy w wynikach laboratoryjnych poziom hemoglobiny u dzieci powyżej 15. roku życia i dorosłych spada do wartości:

• u mężczyzn poniżej 13 g/dl
• u kobiet poniżej 12 g/dl [1]

Jakie są przyczyny niedokrwistości, czyli anemii?

Do przyczyn anemii należą:

• zbyt niska produkcja hemoglobiny.

Czerwone krwinki zawierające hemoglobinę są produkowane w szpiku kostnym. Najczęstszą przyczyną ich niedoboru jest brak substancji niezbędnych do produkcji, takich jak kwas foliowy, żelazo, witamina B12. Innym powodem może być zaburzenie funkcji szpiku kostnego. Wtedy ilość składników jest wystarczająca, a mimo to krwinki nie są produkowane.

• utrata czerwonych krwinek.

Anemia może być spowodowana nagłą utratą dużej ilości krwi, na przykład w wyniku wypadku, lub rozpadem krwinek na skutek ich nieprawidłowej budowy, lub działania leków. Do leków, które mogą powodować zaburzenia hematologiczne, należą leki cytostatyczne, immunosupresyjne czy też niesteroidowe leki przeciwzapalne dostępne bez recepty [1].

Dobry lek na anemię bez recepty — jaki wybrać?

Anemia jest groźnym stanem dla każdego człowieka. W skrajnych przypadkach grozi nawet śmiercią. W związku z tym niezwykle istotne jest wdrożenie odpowiedniej terapii. Najistotniejsza jest diagnostyka przyczyn wystąpienia anemii. Tylko prawidłowa diagnoza może wskazać, jakie leki na anemię można podać. W leczeniu każdego rodzaju anemii dąży się do eliminacji przyczyny jej wystąpienia. Do najczęściej występujących niedokrwistości, które leczymy lekami dostępnymi zarówno na receptę jak i bez należą:

Niedokrwistość z niedoboru żelaza

W przypadku jej wystąpienia stosujemy preparaty zawierające żelazo. Są one dostępne zarówno na receptę jak i bez. Dobry lek na anemię bez recepty będzie charakteryzował się formą dwuwartościową żelaza, która ma szansę się wchłonąć. W organizmie utlenia się do formy trójwartościowej, która wchłania się bardzo słabo. W celu zapobiegnięcia temu procesowi do preparatów z żelazem dodaje się witaminę C, która hamuje proces przemiany żelaza. Witamina C jest zawarta w preparatach Biofer Folic, Olimp Chela-Ferr Forte, czy Szelazo SR. Jeśli w składzie nie ma witaminy C, zaleca się jej dodatek przy zażywaniu. Bardzo popularnym lekiem bez recepty zawierającym samo żelazo jest Ascofer.

W wyniku suplementacji żelaza często dochodzi do dolegliwości układu pokarmowego. Niestety jest to całkowicie naturalne, w celu złagodzenia objawów można stosować żelazo po posiłku. Co prawda obniża to jeszcze bardziej wchłanianie, aczkolwiek dolegliwości żołądkowe często są przyczyną niestosowania się pacjentów do zaleceń i tym samym braku efektów terapeutycznych [1,2,3].

Niedokrwistość megaloblastyczna

Występuje na skutek niedoboru witaminy B12 i/lub kwasu foliowego. Warto skupić się na przyczynie wystąpienia niedoboru i jej eliminacji. Dodatkowo podaje się doustnie, lub w iniekcjach brakujące elementy.

Witamina B12 w suplementach diety i lekach najczęściej występuje w formie cyjanokobalaminy, czyli stosunkowo dobrze przyswajalnej postaci. Mimo to jej wchłanianie zachodzi jedynie w ograniczonym stopniu. Z tego względu zawartość witaminy B12 w preparatach często znacznie przekracza dzienne normy spożycia. Dzienne zapotrzebowanie osoby dorosłej wynosi 2,4 μg/dobę. W dostępnych preparatach obserwujemy między innymi następujące dawki:

• 1000 μg — Vitaminum B12 Energamma (lek)
• 700 μg — Olimp B12 MAX
• 500 μg — Olimp B12 Forte
• 250 μg — Molekin B12
• 100 μg — DiaB12
• 10 μg — Witamina B12 Polfa Łódź, MAX VitaB12
• 5 μg — Vegevit B12 [1,4,5].

Dieta w anemii. Co jeść, aby zwiększyć poziom hemoglobiny?

Dieta w anemii powinna być bogata w składniki odżywcze, które pomagają zwiększyć poziom hemoglobiny i czerwonych krwinek, zwłaszcza jeśli anemia jest spowodowana niedoborem żelaza, witaminy B12 lub kwasu foliowego. Oto ogólne zalecenia dotyczące diety w anemii.

1. Żelazo: Produkty bogate w żelazo powinny być częścią diety osób z niedokrwistością spowodowaną niedoborem żelaza. Źródła żelaza hemowego (łatwiej przyswajalnego przez organizm) to mięso, drób i ryby. Żelazo niehemowe (trudniej przyswajalne) znajduje się w produktach roślinnych, takich jak rośliny strączkowe (np. fasola, soczewica), ziarna pełnoziarniste, orzechy i nasiona. Aby zwiększyć przyswajalność żelaza niehemowego, można spożywać je w towarzystwie produktów bogatych w witaminę C (np. pomarańcze, kiwi, truskawki).
2. Witamina B12: Jeśli niedokrwistość wynika z niedoboru witaminy B12, warto spożywać produkty zwierzęce, takie jak mięso, ryby, jaja i produkty mleczne, które są bogatym źródłem tej witaminy.
3. Kwas foliowy: Kwas foliowy (folacyna) jest ważny w produkcji czerwonych krwinek. Produkty bogate w kwas foliowy to m.in. warzywa liściaste (szpinak, boćwina, sałata), brokuły, cytrusy, orzechy i nasiona, a także produkty zbożowe wzbogacone w ten składnik (np. chleb pszenny wzbogacony w kwas foliowy).
4. Witaminy i minerały: Upewnij się, że dostarczasz organizmowi odpowiednią ilość witamin i minerałów, zwłaszcza witaminy C (pomaga we wchłanianiu żelaza) oraz witamin grupy B, które są ważne dla produkcji czerwonych krwinek.
5. Unikaj potencjalnych inhibitorów: Ogranicz spożycie herbaty i kawy podczas posiłków, ponieważ zawierają one substancje, które mogą hamować wchłanianie żelaza. Unikaj również nadmiernego spożycia białka sojowego, które może hamować wchłanianie witaminy B12.

Jeśli masz anemię, zawsze najlepiej jest skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem, aby dostosować dietę do swoich indywidualnych potrzeb. Leczenie niedokrwistości może również wymagać suplementacji żelaza, witaminy B12 lub kwasu foliowego, w zależności od przyczyny i stopnia niedokrwistości. Regularne badania krwi pomogą monitorować postępy w leczeniu.

Kto jest narażony na niedobór kwasu foliowego?

Osoby, które spożywają niskie ilości owoców i warzyw, szczególnie zielonych warzyw liściastych, mogą być narażone na niedobory kwasu foliowego. Niedobór kwasu foliowego może wystąpić również u kobiet w ciąży lub planujących ciążę, ponieważ zapotrzebowanie na kwas foliowy wzrasta w tym okresie, a niedobór może skutkować poważnymi wadami rozwojowymi u płodu. Osoby spożywające duże ilości alkoholu, cierpiące na choroby przewodu pokarmowego, takie jak celiakia lub choroba Crohna, a także osoby stosujące niektóre leki, takie jak antybiotyki czy leki przeciwpadaczkowe, również mogą mieć zwiększone ryzyko niedoboru kwasu foliowego [4-6].

Kiedy brać kwas foliowy?

Kwas foliowy zalecany jest pacjentom cierpiącym na niedobór tego związku lub profilaktycznie, w sytuacjach zwiększonego zapotrzebowania na tę witaminę. Wśród wskazań do stosowania wyróżnia się:

• profilaktykę i leczenie niedokrwistości megaloblastycznej, leukopenii i stanów niedoboru kwasu foliowego, wynikających m.in. z zaburzeń wchłaniania tego związku, celiakii, niedożywienia, alkoholizmu, łuszczycy;
• zapobieganie wadom wrodzonym cewy nerwowej;
• ciążę i laktację;
• choroby przebiegające z hemolizą krwi [2].

Czy warto brać kwas foliowy?

Liczne badania wskazują, że przeciętne spożycie folianów zawartych w pożywieniu nie pozwala w pełni pokryć naszego zapotrzebowania na tę witaminę. Wynika to m.in. z bardzo małej biodostępności naturalnie występujących folianów. Oznacza to, że kwas foliowy zawarty w pożywieniu nie wchłania się całkowicie. Jest wręcz odwrotnie — wchłania się jedynie w niewielkim stopniu. Zdecydowanie większą biodostępnością charakteryzuje się syntetyczny kwas foliowy, którego przyswajalność na czczo często szacuje się nawet na poziomie 100% [3].

Jaki kwas foliowy wybrać?

Mnogość różnych preparatów zawierających kwas foliowy może być przytłaczająca. Podstawową cechą, jaką musi mieć wybrany przez nas produkt, jest posiadanie statusu leku. O ich wyższości nad suplementami powstało już wiele artykułów, niemniej warto to zaznaczyć ponownie — lek jest gwarantem jakości i bezpieczeństwa, w przeciwieństwie do suplementu diety, który nie podlega żadnym rygorystycznym testom i badaniom.

Kwas foliowy dostępny bez recepty

W aptekach można znaleźć szeroki wybór preparatów z kwasem foliowym, które można nabyć bez recepty. Różnią się one między sobą dawką, formą chemiczną substancji aktywnej oraz dodatkowymi składnikami. Poniżej przedstawiamy najpopularniejsze produkty dostępne na polskim rynku, które mogą pomóc w uzupełnieniu niedoborów tej ważnej witaminy.

Folik, tabletki

O produkcie

• zarejestrowany jako lek dostępny bez recepty;
• jedna tabletka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego;
• bardzo małe tabletki, łatwe do połknięcia;
• alkohol może zmniejszać skuteczność leku;
• zaleca się przyjmowanie jednej tabletki dziennie;
• lek należy przyjmować przez co najmniej miesiąc przed planowaną ciążą i w pierwszym trymestrze ciąży (pierwsze 3 miesiące);
• dostępny w opakowaniach po 30, 60 i 90 tabletek.

ActiFolin, tabletki

O produkcie

• zarejestrowany jako suplement diety;
• jedna tabletka zawiera 0,8 mg kwasu foliowego, w tym 0,4 mg kwasu foliowego jako aktywna forma folianu;
• osoby dorosłe powinny stosować 1 tabletkę na dobę;
• suplement diety przeznaczony dla kobiet planujących ciążę i kobiet w ciąży;
• małe tabletki – łatwe do połknięcia;
• opakowanie zawiera 30 tabletek – wystarcza na miesiąc.

Naturell Folian, tabletki

O produkcie

• zarejestrowany jako suplement diety;
• jedna tabletka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego w postaci L-metylofolianu wapnia (lepiej przyswajalna forma);
• aktywna forma kwasu foliowego, czyli foliany;
• dawkowanie u osób dorosłych to 1 tabletka dziennie;
• produkt dostępny w opakowaniach po 60 tabletek.

Pueria Czysty Folian, kapsułki

O produkcie

• suplement diety w postaci kapsułek;
• jedna kapsułka zawiera 0,8 mg kwasu foliowego;
• substancja czynna występuje w dwóch formach – kwasu foliowego oraz aktywnego folianu (L-metylofolian wapnia);
• produkt przeznaczony dla kobiet w ciąży;
• dawkowanie to 1 kapsułka dziennie;
• preparat dostępny w opakowaniach po 90 kapsułek.

Kwas foliowy na receptę

W przeciwieństwie do preparatów dostępnych bez recepty, leki na receptę zawierające kwas foliowy charakteryzują się znacznie wyższym stężeniem substancji aktywnej, przez co są zazwyczaj przepisywane w przypadku zdiagnozowanego niedoboru tej witaminy lub w szczególnych sytuacjach zdrowotnych wymagających zwiększonej podaży kwasu foliowego. Wśród powyższych preparatów możemy wyróżnić:

• Folacid (lek na receptę): jedna tabletka zawiera 5 mg kwasu foliowego (Acidum folicum);
• Acidum folicum Hasco (lek na receptę): 1 tabletka zawiera 5 lub 15 mg kwasu foliowego uwodnionego (Acidum folicum hydricum);
• Acidum folicum Richter (lek na receptę): jedna tabletka zawiera 5 lub 15 mg kwasu foliowego (Acidum folicum).

Na rynku dostępne są liczne suplementy diety, w których skład wchodzi kwas foliowy, jednak nie istnieje dużo leków zawierających witaminę B9. Niemniej, z uwagi na istotne funkcje pełnione w organizmie przez tę witaminę, osoby ze szczególnych grup, w tym kobiety ciężarne i karmiące piersią, powinny zwrócić szczególną uwagę na jakość i bezpieczeństwo stosowanych preparatów z kwasem foliowym. Dawkę leku powinien dobrać lekarz, dlatego, zanim pacjent rozpocznie przyjmowanie preparatów z kwasem foliowym, powinien zasięgnąć porady specjalisty.

Niedobór kwasu foliowego — do czego prowadzi?

Niedobór kwasu foliowego może prowadzić do szeregu poważnych konsekwencji zdrowotnych. Do najważniejszych należą:

• Anemia megaloblastyczna – charakteryzująca się obecnością nieprawidłowo dużych, niedojrzałych krwinek czerwonych, co znacząco upośledza transport tlenu w organizmie.
• Zaburzenia neurologiczne – obejmujące uszkodzenia mózgu i rdzenia kręgowego. U płodów może powodować wady cewy nerwowej, a u dorosłych prowadzić do pogorszenia funkcji poznawczych.
• Dysfunkcje układu pokarmowego – manifestujące się utratą apetytu, nudnościami, biegunką oraz wzdęciami, co może prowadzić do pogorszenia ogólnego stanu odżywienia.
• Podwyższone ryzyko chorób przewlekłych – w tym schorzeń sercowo-naczyniowych, nowotworowych (ze szczególnym uwzględnieniem raka jelita grubego) oraz choroby Alzheimera.
• Zaburzenia psychiczne – objawiające się stanami depresyjnymi, bezsennością, wzmożoną drażliwością oraz ogólnym obniżeniem nastroju [7,8].

Jak bezpiecznie stosować preparaty z kwasem foliowym?

Aby maksymalnie wykorzystać korzyści płynące z suplementacji kwasem foliowym przy jednoczesnym zminimalizowaniu potencjalnego ryzyka, pamiętaj o przestrzeganiu następujących zasad:

• Konsultacja medyczna – przed rozpoczęciem suplementacji kwasem foliowym skonsultuj się z lekarzem, który oceni Twoje indywidualne potrzeby zdrowotne i historię medyczną, dostosowując zalecenia do Twojej konkretnej sytuacji.
• Precyzyjne dawkowanie – ściśle przestrzegaj dawkowania zaleconego przez lekarza lub określonego w informacji produktowej. Samodzielne zwiększanie dawki bez konsultacji medycznej może być niewskazane.
• Świadomość interakcji lekowych – informuj lekarza o wszystkich przyjmowanych przez Ciebie lekach, suplementach i preparatach ziołowych, gdyż niektóre z nich mogą wchodzić w interakcje z kwasem foliowym, zmniejszając jego skuteczność lub zwiększając ryzyko działań niepożądanych.
• Obserwacja organizmu – zwracaj uwagę na wszelkie nietypowe objawy mogące świadczyć o działaniach niepożądanych, takie jak wysypki skórne, zawroty głowy, dolegliwości żołądkowo-jelitowe. W przypadku ich wystąpienia skontaktuj się z lekarzem.
• Zbilansowana dieta – pamiętaj, że suplementacja powinna stanowić uzupełnienie, a nie zastępstwo zbilansowanej diety bogatej w naturalne źródła kwasu foliowego, takie jak ciemnozielone warzywa liściaste, owoce cytrusowe, nasiona roślin strączkowych czy produkty pełnoziarniste.

Jakie są naturalne źródła kwasu foliowego? Źródła w pożywieniu

Zbilansowana dieta bogata w produkty zawierające kwas foliowy stanowi fundament profilaktyki niedoborów tej ważnej witaminy z grupy B. Odpowiednia podaż kwasu foliowego ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, szczególnie w okresach zwiększonego zapotrzebowania, takich jak ciąża czy intensywny wzrost. Wśród naturalnych źródeł kwasu foliowego możemy wyróżnić:

• Zielone warzywa liściaste, takie jak szpinak, jarmuż, rukola, sałata;
• Brukselka, brokuł, kalafior;
• Owoce cytrusowe, takie jak pomarańcze, mandarynki, cytryny;
• Awokado;
• Produkty zbożowe, takie jak pieczywo pełnoziarniste, płatki śniadaniowe zbożowe, ryż brązowy.

Warto pamiętać, że kwas foliowy jest wrażliwy na obróbkę termiczną, dlatego długie gotowanie warzyw może znacząco zmniejszyć jego zawartość. Najlepszym sposobem na zachowanie wysokiej wartości odżywczej produktów bogatych w kwas foliowy jest ich spożywanie na surowo lub po krótkiej obróbce cieplnej. Jednakże przy wysokim zapotrzebowaniu na witaminę B9 (jak u kobiet w ciąży) sama dieta może nie być wystarczająca – w tych przypadkach lekarz często zaleca dodatkową suplementację.

Podsumowanie

Kwas foliowy (witamina B9) jest niezbędny dla prawidłowych podziałów komórkowych i funkcjonowania układu nerwowego, a jego niedobór może prowadzić do anemii megaloblastycznej, zaburzeń neurologicznych i zwiększonego ryzyka chorób przewlekłych. Jeśli zastanawiasz się, jaki kwas foliowy wybrać, pamiętaj, że najbardziej przyswajalny jest kwas foliowy w formie folianów, a preparaty zarejestrowane jako leki (nie suplementy) dają większą gwarancję jakości – możesz zapytać farmaceutę o Folik lub inne leki bez recepty zawierające kwas foliowy. Powinieneś wzbogacić swoją dietę o naturalne źródła kwasu foliowego, które występują w zielonych warzywach liściastych, owocach cytrusowych i produktach pełnoziarnistych, jednak w okresach zwiększonego zapotrzebowania (np. w ciąży) sama dieta może nie wystarczyć. Przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem, który dobierze odpowiednią dawkę i oceni, czy kwas foliowy w formie leku jest dla Ciebie odpowiedni.

Sulfonamidy – przegląd porównywanych substancji czynnych

Wśród sulfonamidów, czyli leków przeciwbakteryjnych stosowanych od wielu lat, najczęściej porównuje się sulfametoksazol, sulfacetamid oraz sulfatiazol. Wszystkie te substancje wykazują działanie bakteriostatyczne, czyli hamują wzrost bakterii, poprzez zaburzanie syntezy kwasu foliowego niezbędnego dla rozwoju drobnoustrojów¹²³. Są one stosowane w leczeniu zakażeń wywołanych przez bakterie wrażliwe na tę grupę leków, jednak różnią się postacią, sposobem podania i szczegółowym zastosowaniem.

• Sulfametoksazol jest często stosowany w połączeniu z trimetoprimem (jako kotrimoksazol) w leczeniu zakażeń ogólnoustrojowych⁴.
• Sulfacetamid wykorzystywany jest głównie miejscowo, zwłaszcza w okulistyce do leczenia zakażeń oczu⁵.
• Sulfatiazol podawany jest miejscowo, w formie kremów na skórę lub kropli do nosa, w leczeniu powierzchownych zakażeń i jako wsparcie przy objawach kataru⁶⁷.

Wskazania do stosowania – kiedy stosuje się poszczególne sulfonamidy?

Sulfametoksazol (najczęściej w połączeniu z trimetoprimem) znajduje zastosowanie głównie w leczeniu ogólnych infekcji bakteryjnych, takich jak zakażenia dróg moczowych, zakażenia układu oddechowego, zakażenia przewodu pokarmowego, a także w leczeniu i zapobieganiu zapaleniu płuc wywołanego przez Pneumocystis jirovecii, toksoplazmozy czy nokardiozy⁴⁸⁹. Lek może być stosowany zarówno u dorosłych, młodzieży, jak i dzieci powyżej 6 tygodnia życia, a w niektórych postaciach od 6 lat¹⁰¹¹.

Sulfacetamid natomiast jest wykorzystywany miejscowo w okulistyce. Jego głównym przeznaczeniem jest leczenie bakteryjnych stanów zapalnych oka, takich jak zapalenie spojówek, brzegów powiek, rogówki czy przewodów łzowych. Może być także stosowany profilaktycznie po urazach i oparzeniach oka. Przeznaczony jest zarówno dla dorosłych, jak i dzieci powyżej 2. miesiąca życia⁵.

Sulfatiazol dostępny jest w kremie (jako sól srebrowa) oraz w kroplach do nosa (często w połączeniu z inną substancją czynną, np. nafazoliną). Krem stosuje się w leczeniu oparzeń skóry, odleżyn i przewlekłych owrzodzeń podudzi, natomiast krople do nosa pomagają łagodzić objawy kataru, obrzęku błony śluzowej nosa i wspomagają leczenie infekcji bakteryjnych nosa. Kremu nie należy stosować u noworodków i niemowląt do 2. miesiąca życia, a krople do nosa są przeznaczone dla osób powyżej 12. roku życia⁶⁷.

• Sulfametoksazol: infekcje układu moczowego, oddechowego, pokarmowego, zapalenie płuc (Pneumocystis jirovecii), toksoplazmoza, nokardioza⁴.
• Sulfacetamid: zakażenia oczu (spojówek, rogówki, powiek), profilaktyka po urazach oka⁵.
• Sulfatiazol: leczenie oparzeń, odleżyn, przewlekłych ran skóry, łagodzenie objawów kataru⁶⁷.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie trzy substancje – sulfametoksazol, sulfacetamid i sulfatiazol – należą do grupy sulfonamidów i działają bakteriostatycznie, hamując syntezę kwasu foliowego w komórkach bakteryjnych¹²³. Sulfametoksazol jest często łączony z trimetoprimem, co zapewnia silniejsze i szersze działanie przeciwbakteryjne dzięki blokowaniu dwóch etapów produkcji kwasu foliowego¹. Sulfacetamid i sulfatiazol działają podobnie, lecz są stosowane głównie miejscowo, co ogranicza ich ogólnoustrojowe działanie.

Pod względem farmakokinetycznym różnice wynikają głównie z drogi podania:

• Sulfametoksazol podawany ogólnoustrojowo (doustnie, dożylnie) dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego, osiąga wysokie stężenia we krwi i tkankach oraz jest wydalany głównie przez nerki¹⁴¹⁵.
• Sulfacetamid stosowany jako krople do oczu działa głównie miejscowo; tylko niewielka ilość leku wchłania się do krwiobiegu, co minimalizuje ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych¹⁶.
• Sulfatiazol w kremie na skórę oraz w kroplach do nosa wykazuje głównie działanie miejscowe; wchłanianie do krwi jest znikome, chyba że stosowany jest na rozległe rany lub przez dłuższy czas¹⁷¹⁸.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – porównanie

Wszystkie opisywane sulfonamidy nie mogą być stosowane u osób z nadwrażliwością na sulfonamidy lub którykolwiek składnik leku^19202122. Dodatkowe przeciwwskazania różnią się w zależności od substancji i postaci leku:

• Sulfametoksazol (kotrimoksazol) nie jest zalecany w ciężkiej niewydolności nerek, ciężkich uszkodzeniach wątroby, niedokrwistości megaloblastycznej czy u niemowląt poniżej 6 tygodnia życia¹⁹.
• Sulfacetamid nie powinien być stosowany przy nadwrażliwości na sulfonamidy oraz u noworodków i niemowląt do 2. miesiąca życia²⁰.
• Sulfatiazol w kremie jest przeciwwskazany u dzieci poniżej 2. miesiąca życia, kobiet karmiących piersią, pacjentów z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, a w kroplach do nosa – u dzieci poniżej 12 lat, osób z jaskrą, suchym nieżytem nosa i nadwrażliwością na składniki²¹²².

Wszystkie te leki mogą powodować reakcje alergiczne, czasami o ciężkim przebiegu (np. zespół Stevensa-Johnsona, martwica toksyczno-rozpływna naskórka), dlatego w razie pojawienia się wysypki lub innych objawów uczulenia należy przerwać leczenie²³²⁴²⁵.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Stosowanie sulfonamidów wymaga ostrożności w przypadku niektórych grup pacjentów:

• Dzieci: Sulfametoksazol można stosować od 6 tygodnia życia (niektóre postaci od 6 lat), sulfacetamid od 2. miesiąca, a sulfatiazol w kremie – od 2. miesiąca życia, natomiast w kroplach do nosa – od 12 lat^2651213.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Wszystkie trzy substancje należy stosować w ciąży tylko w przypadku bezwzględnej konieczności, ze względu na ryzyko dla płodu (m.in. żółtaczka jąder podkorowych mózgu). Karmienie piersią jest przeciwwskazane podczas stosowania tych leków^27282930.
• Osoby z niewydolnością nerek lub wątroby: W przypadku niewydolności nerek lub wątroby może być konieczne dostosowanie dawkowania, a niektóre postaci leków są przeciwwskazane przy ciężkich zaburzeniach tych narządów³¹¹².
• Kierowcy i osoby obsługujące maszyny: Sulfametoksazol i sulfacetamid nie mają istotnego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów, chyba że pojawią się działania niepożądane (np. zawroty głowy). Sulfatiazol nie wywiera wpływu na prowadzenie pojazdów^32333435.

Porównanie sulfonamidów – podsumowanie w tabeli

Sulfonamidy – różnorodność zastosowań i bezpieczeństwo stosowania

Porównując sulfametoksazol, sulfacetamid i sulfatiazol, widać wyraźnie, że choć należą do tej samej grupy leków, ich zastosowania różnią się znacząco. Sulfametoksazol, najczęściej podawany z trimetoprimem, wykazuje szerokie działanie ogólnoustrojowe i jest stosowany w poważnych zakażeniach bakteryjnych, także u dzieci. Sulfacetamid i sulfatiazol sprawdzają się w leczeniu miejscowym – pierwszy głównie w zakażeniach oczu, drugi na skórę lub do nosa. Różnice dotyczą również bezpieczeństwa stosowania w różnych grupach pacjentów – szczególną uwagę należy zwracać na ograniczenia wiekowe oraz zalecenia dotyczące ciąży i karmienia piersią. Każdy z tych leków może wywołać reakcje alergiczne, dlatego konieczne jest zachowanie ostrożności i ścisłe przestrzeganie wskazań lekarskich^19202122.

Porównanie: trimetoprim, sulfametoksazol i fosfomycyna – podobieństwa i różnice

W leczeniu zakażeń bakteryjnych dróg moczowych oraz innych infekcji lekarze często sięgają po substancje takie jak trimetoprim, sulfametoksazol (często w połączeniu z trimetoprimem jako kotrimoksazol) oraz fosfomycyna. Wszystkie te leki należą do grupy antybiotyków o szerokim spektrum działania, choć ich mechanizm działania, zakres zastosowania i bezpieczeństwo mogą się od siebie różnić¹²³.

• Trimetoprim to chemioterapeutyk, który stosowany jest samodzielnie lub w połączeniu z innymi lekami w zakażeniach dróg moczowych i niektórych innych infekcjach bakteryjnych¹.
• Sulfametoksazol występuje najczęściej w skojarzeniu z trimetoprimem (kotrimoksazol), co zwiększa skuteczność leczenia i poszerza zakres działania przeciwbakteryjnego².
• Fosfomycyna to antybiotyk podawany doustnie, stosowany głównie w ostrych zakażeniach pęcherza moczowego oraz do profilaktyki zakażeń układu moczowego przed zabiegami³⁴.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się poszczególne substancje?

Choć wszystkie omawiane leki mają zastosowanie w leczeniu zakażeń bakteryjnych, zakres ich użycia oraz grupy wiekowe, w których mogą być stosowane, różnią się¹²³.

• Trimetoprim jest najczęściej wykorzystywany w leczeniu zakażeń dróg moczowych wywołanych przez określone bakterie, a także w niektórych zakażeniach przewodu pokarmowego czy dróg oddechowych. U dzieci poniżej 6 lat jego stosowanie nie jest zalecane¹⁵.
• Kotrimoksazol (czyli połączenie trimetoprimu z sulfametoksazolem) znajduje zastosowanie w leczeniu cięższych lub bardziej złożonych zakażeń, w tym infekcji dróg moczowych, układu oddechowego, przewodu pokarmowego, a także w profilaktyce i leczeniu zapalenia płuc wywołanego przez Pneumocystis jirovecii oraz toksoplazmozy²⁶.
• Fosfomycyna jest lekiem z wyboru w ostrym niepowikłanym bakteryjnym zapaleniu pęcherza moczowego, zwłaszcza u kobiet i dzieci powyżej 5 lat. Może być też stosowana w profilaktyce zakażeń dróg moczowych związanych z zabiegami chirurgicznymi³⁴.

Wskazania do stosowania tych substancji mogą się pokrywać, zwłaszcza w przypadku zakażeń układu moczowego, jednak fosfomycyna jest szczególnie zalecana do jednorazowego leczenia ostrych infekcji pęcherza u kobiet, a kotrimoksazol i trimetoprim częściej stosuje się w innych, bardziej przewlekłych lub nawracających zakażeniach, a także w leczeniu innych typów infekcji bakteryjnych³.

¹²³⁴⁶

Jak działają te substancje czynne?

Trimetoprim działa poprzez hamowanie enzymu bakteryjnego odpowiedzialnego za syntezę kwasu foliowego, co prowadzi do zahamowania namnażania bakterii¹⁰. Sulfametoksazol (w kotrimoksazolu) blokuje inny etap tego samego szlaku, a połączenie obu substancji zapewnia silniejsze i szersze działanie przeciwbakteryjne, także na bakterie oporne na pojedyncze składniki¹¹¹². Fosfomycyna natomiast działa inaczej – uniemożliwia bakteriom tworzenie ściany komórkowej, co prowadzi do ich obumarcia¹³.

Wszystkie te substancje wykazują szerokie spektrum działania, ale różnią się zakresem bakterii, na które są skuteczne. Przykładowo, fosfomycyna działa na wiele bakterii Gram-ujemnych odpowiedzialnych za zakażenia układu moczowego, podczas gdy kotrimoksazol i trimetoprim obejmują także niektóre infekcje układu oddechowego czy przewodu pokarmowego¹⁴¹⁵.

Różnice występują również w farmakokinetyce, czyli w tym, jak lek jest wchłaniany, rozprowadzany i wydalany z organizmu. Trimetoprim i kotrimoksazol są dobrze wchłaniane po podaniu doustnym i osiągają wysokie stężenia w moczu, co jest korzystne w leczeniu zakażeń dróg moczowych¹⁶¹⁷. Fosfomycyna także osiąga wysokie stężenia w moczu, jednak jej czas działania jest krótszy, dlatego zwykle podaje się ją w jednorazowej dawce¹⁸.

^{101112131415161718}

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co zwrócić uwagę?

Wszystkie omawiane leki mają przeciwwskazania, które trzeba wziąć pod uwagę przed rozpoczęciem terapii¹⁹²⁰²¹.

• Trimetoprim nie powinien być stosowany u osób z ciężką niewydolnością nerek, niedokrwistością megaloblastyczną, w okresie ciąży oraz u dzieci poniżej 6 lat¹⁹.
• Kotrimoksazol jest przeciwwskazany u osób z ciężkimi chorobami nerek i wątroby, zaburzeniami krwi, u dzieci poniżej 6 tygodnia życia, w ciąży (zwłaszcza w trzecim trymestrze) oraz w okresie karmienia piersią²⁰.
• Fosfomycyna nie powinna być stosowana u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek oraz w przypadku alergii na tę substancję²¹.

W przypadku niewydolności nerek zarówno trimetoprim, kotrimoksazol, jak i fosfomycyna wymagają ostrożności – dawki mogą być zmniejszane lub lek może być całkowicie przeciwwskazany, jeśli funkcja nerek jest znacznie upośledzona²²²³²¹.

^1920212223

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Bezpieczeństwo stosowania trimetoprimu, kotrimoksazolu i fosfomycyny u dzieci, kobiet w ciąży, karmiących piersią, kierowców oraz osób z zaburzeniami funkcji nerek i wątroby różni się w zależności od leku²⁴⁸⁹.

• Dzieci: Trimetoprim i kotrimoksazol są przeciwwskazane u najmłodszych dzieci (poniżej 6 tygodni lub 2 miesięcy), a fosfomycyna – u dzieci poniżej 5 lat. U starszych dzieci wszystkie te leki mogą być stosowane zgodnie z zaleceniami lekarza¹²⁷.
• Kobiety w ciąży: Trimetoprim i kotrimoksazol są przeciwwskazane zwłaszcza w pierwszym trymestrze ciąży, ponieważ mogą zaburzać rozwój płodu⁸. Fosfomycynę można rozważyć w wyjątkowych przypadkach, po konsultacji z lekarzem⁹.
• Karmienie piersią: Wszystkie trzy substancje przenikają do mleka kobiecego. Stosowanie ich w okresie karmienia powinno być zawsze skonsultowane z lekarzem²⁴²⁵⁹.
• Kierowcy: Trimetoprim i kotrimoksazol nie mają istotnego wpływu na prowadzenie pojazdów, choć mogą powodować działania niepożądane, takie jak zawroty głowy. Fosfomycyna rzadko wywołuje takie objawy²⁶²⁷²⁸.
• Osoby z niewydolnością nerek i wątroby: Wszystkie te leki wymagają ostrożności, a czasami zmniejszenia dawki lub unikania stosowania w przypadku ciężkich zaburzeń funkcji nerek lub wątroby²²²³²¹.

Porównanie podstawowych cech – tabela

¹²³⁷⁸

Trimetoprim, sulfametoksazol i fosfomycyna – różnice, które mają znaczenie

Wybierając terapię zakażeń układu moczowego lub innych infekcji bakteryjnych, lekarz uwzględnia nie tylko skuteczność leku, ale także bezpieczeństwo w określonych grupach pacjentów oraz wygodę stosowania. Trimetoprim, kotrimoksazol (trimetoprim z sulfametoksazolem) i fosfomycyna różnią się zakresem wskazań, przeciwwskazaniami i sposobem dawkowania. Szczególnie ważne są różnice dotyczące stosowania u dzieci i kobiet w ciąży – trimetoprim i kotrimoksazol są przeciwwskazane u najmłodszych dzieci i w ciąży, podczas gdy fosfomycynę można rozważyć w wyjątkowych przypadkach. Każdy z tych leków ma też inny profil działań niepożądanych oraz interakcji z innymi lekami. Ostateczny wybór zależy od oceny lekarza, który uwzględnia indywidualne potrzeby i bezpieczeństwo pacjenta¹²³.

Furazydyna (znana również jako furagina lub Furazidinum) jest stosowana głównie w leczeniu zakażeń układu moczowego. Większość pacjentów dobrze toleruje tę substancję, a działania niepożądane pojawiają się stosunkowo rzadko i zwykle mają łagodny przebieg¹²³. Najczęściej obserwowane objawy to nudności, bóle głowy i wzdęcia, które zwykle ustępują samoistnie i nie wymagają odstawienia leku¹²⁴. Jednak, jak w przypadku każdego leku, niektóre działania niepożądane mogą być poważniejsze i wymagać pilnej konsultacji z lekarzem⁵⁶.

Częstość występowania oraz rodzaj objawów ubocznych mogą się różnić w zależności od dawki, czasu stosowania, postaci leku (np. tabletki, proszek do sporządzania zawiesiny), a także wieku, ogólnego stanu zdrowia pacjenta i przyjmowania innych leków⁷⁴. Najwięcej działań niepożądanych obserwuje się przy długotrwałym stosowaniu furazydyny lub u osób z chorobami współistniejącymi, np. niewydolnością nerek czy cukrzycą².

Warto pamiętać, że każda decyzja o przyjmowaniu leku powinna być oparta na ocenie stosunku korzyści do ryzyka, a pojawienie się jakichkolwiek niepokojących objawów wymaga odpowiedniej reakcji⁸⁹.

Działania niepożądane furazydyny według częstości występowania

Bardzo często i często występujące działania niepożądane

• Nudności – występują u ok. 8% pacjentów. Zazwyczaj są łagodne i przemijają po przyjęciu leku z posiłkiem lub popiciu większą ilością wody¹²⁴¹⁰.
• Bóle głowy – pojawiają się u ok. 6% osób przyjmujących furazydynę. Zwykle nie wymagają odstawienia leku¹¹¹¹².
• Nadmierne oddawanie gazów (wzdęcia) – zgłaszane przez ok. 1,5% pacjentów¹².

Rzadko występujące działania niepożądane

• Reakcje alergiczne – mogą obejmować wysypkę, świąd, pokrzywkę, a w cięższych przypadkach anafilaksję (nagła, ciężka reakcja alergiczna) lub obrzęk naczynioruchowy¹³¹⁴.
• Zaburzenia wątroby – objawy polekowego zapalenia wątroby, żółtaczka cholestatyczna (zażółcenie skóry i oczu), martwica miąższu wątroby (uszkodzenie komórek wątroby). Ryzyko wzrasta przy długotrwałym stosowaniu¹⁵¹⁶.
• Zmiany skórne – złuszczające zapalenie skóry, rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona (ciężka reakcja alergiczna objawiająca się pęcherzami na skórze i błonach śluzowych)¹⁷¹⁸.
• Objawy ze strony układu nerwowego – zawroty głowy, senność, zaburzenia widzenia, neuropatia obwodowa (uszkodzenie nerwów, objawiające się mrowieniem, drętwieniem lub bólem kończyn), zwłaszcza u osób z chorobami nerek, niedokrwistością, cukrzycą lub niedoborem witamin z grupy B¹⁹².
• Objawy ze strony układu pokarmowego – wymioty, zaparcia, biegunka, bóle brzucha, objawy niestrawności, zapalenie ślinianek, zapalenie trzustki, rzekomobłoniaste zapalenie jelit²⁰²¹.

Działania niepożądane o nieznanej częstości występowania

• Zaburzenia krwi – sinica (niebieskie zabarwienie skóry, wynikające z methemoglobinemii), niedokrwistość megaloblastyczna lub hemolityczna u osób z określonymi niedoborami enzymatycznymi²⁴.
• Skurcze i bóle mięśni – mogą pojawić się u niektórych pacjentów, częściej przy dłuższym stosowaniu²¹.
• Nieprawidłowości w płodności mężczyzn – badania wskazują na możliwość zmniejszenia ruchliwości plemników, ilości spermy oraz wystąpienia zmian w morfologii plemników²³²⁴.
• Inne objawy ogólne – gorączka, dreszcze, złe samopoczucie, zakażenia drobnoustrojami opornymi na pochodne nitrofuranu (np. bakterie Pseudomonas, grzyby Candida)²³.

Możliwość zgłaszania działań niepożądanych

Wszystkie działania niepożądane, nawet te, które nie zostały wymienione w ulotce, powinny być zgłaszane do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych URPL (Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych) lub bezpośrednio do producenta leku. Takie zgłoszenia pomagają stale monitorować bezpieczeństwo stosowania furazydyny i innych leków⁹²⁵.

Tabela: Działania niepożądane furazydyny według układów narządowych i częstości

Furazydyna – działania niepożądane pod kontrolą

Furazydyna to skuteczny lek na zakażenia układu moczowego, który w większości przypadków jest dobrze tolerowany przez pacjentów. Najczęściej obserwowane objawy uboczne są łagodne i przemijające, jednak w rzadkich przypadkach mogą wystąpić poważniejsze reakcje wymagające natychmiastowej interwencji. Kluczowe jest szybkie rozpoznanie niepokojących objawów oraz informowanie o nich lekarza lub zgłaszanie do odpowiednich instytucji. Regularne monitorowanie bezpieczeństwa furazydyny sprawia, że ryzyko związane z jej stosowaniem jest minimalizowane, a pacjenci mogą czuć się bezpiecznie podczas terapii.