Jak wygląda wrotycz?

Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare L.) występuje pospolicie w umiarkowanym klimacie, szczególnie w Europie i Azji. W Polsce jest powszechnie spotykany, szczególnie przy drogach czy na miedzy. Najczęściej rośnie w kępach, ma sztywne łodygi mogące osiągać wysokość nawet do 1,5 m, które są zakończone baldachami żółtych koszyczków o średnicy  ok. 0,5 cm. Znajduje zastosowanie jako surowiec leczniczy, repelent (jego mocny i charakterystyczny zapach skutecznie odstrasza owady), środek przeciwko mszycom i stonce ziemniaczanej, jako roślina ozdobna, a w średniowieczu był stosowany jako przyprawa (pomimo swoich trujących właściwości). Należy pamiętać, że roślina jest trująca dla ludzi czy bydła. Jest łatwa w uprawie i szybko się rozprzestrzeniania, z tego względu w przypadku jego posadzenia w ogrodzie należy kontrolować jego ekspansję [1,2].

Jak działa wrotycz?

• w medycynie ludowej stosowano go na problemy pokarmowe, szczególnie na kłopoty z wątrobą występujące po tłustych posiłkach;
• oprócz korzystnego wpływu na układ pokarmowy wykazuje również działanie wiatropędne i moczopędne;
• obecnie nie stosuje się doustnie naparów z wrotyczu, ze względu na odkryciu toksycznego działania obecnego we wrotyczu olejku eterycznego tujonu (można je stosować zewnętrznie);
• wrotycz wykazuje silne działanie przeciwwirusowe, co może być wykorzystywane np. w leczeniu opryszczki;
• aksylaryna i partenolid obecne w roślinie mają właściwości przeciwzapalne;
• napar stosowany zewnętrznie przyspiesza gojenie się ran [1,3].

Wrotycz do picia — czy jest trujący?

Zanim odkryto trującą substancję o nazwie beta-tujon, która jest obecna we wrotyczu, sporządzano z niego napary i je pito. Stosowano je w dolegliwościach trawiennych, ponieważ stymulują one wydzielanie soków trawiennych, ułatwiają trawienie posiłków i działają korzystnie na wątrobę. Aktualnie nie stosuje się doustnie preparatów wrotyczu, ale dzięki swoim właściwościom jest to cenna roślina, która może być wykorzystywana zewnętrznie. Tujon jest obecny zarówno w kwiatostanach, jak i zielu wrotycza pospolitego. Spożycie tujonu może doprowadzić do zatrucia objawiającego się drżeniem mięśni, pobudzeniem, niepokojem, zwiększoną drażliwością czy nawet psychozami. Jest on antagonistą receptorów GABAa, których zablokowanie powoduje, że organizm nie może przejść w stan spoczynku i jest cały czas pobudzony. Może również powodować uszkodzenie komórek nerwowych [2,3].

Napar z wrotyczu — jak go przygotować?

Kwiaty lub ziele wrotyczu należy zalać zimną wodą (3 łyżki surowca na 2 szklanki wody) i pozostawieniem pod przykryciem na ok. 10-30 minut. Następnie należy odcedzić napar, który będzie gotowy do użycia [4].

Nalewka z wrotyczu — jak przyrządzić?

Ponieważ tujon zdecydowanie lepiej rozpuszcza się w alkoholu niż w wodzie, taka nalewka zawiera zdecydowanie więcej trującego tujonu niż napar, który jest sporządzany przy pomocy wody. Z tego względu powinien on być kategorycznie stosowany jedynie zewnętrznie. Aby przygotować nalewkę z wrotyczu, należy zaopatrzyć się w suszone lub świeże ziele wrotyczu i etanol. Proporcja to ok. szklanka ziela na 250 ml etanolu (maksymalnie 70%). Po zalaniu surowca etanolem należy podać go maceracji i pozostawić w ciemnym suchym miejscu na około tydzień. Następnie przesączyć powstały macerat, który będzie gotowy do użycia [4].

Napar z wrotyczu na pasożyty i owady. Jakie robaki zabija wrotycz?

Wrotycz na pasożyty jest stosowany ze względu na wyjątkowo nieprzyjemny zapach dla mrówek, much, komarów, mszyc, moli, kleszczy czy innych owadów. Skutecznym sposobem ich odstraszenia jest wykąpanie się w naparze z wrotyczu. Można również natrzeć skórę rozdrobnionymi kwiatami wrotyczu. Należy pamiętać, aby nie stosować stężonego olejku eterycznego z wrotyczu bezpośrednio na skórę. Można go rozcieńczyć w następujący sposób: ok. 15 kropli takiego olejku można dodać do ok. jednej piątej szklanki oleju rzepakowego, słonecznikowego lub oleju z winogron.

Oprócz wymienionych wcześniej insektów tujon wykazuje również działanie przeciwko pasożytom, takim jak np. wszy, świerzbowiec czy nużeńce. Podobny wpływ ma wrotycz na kleszcze, odstraszając je. Takie działanie wykazuje zarówno wymieniony wcześniej napar z wrotyczu, jak i jego alkoholowe wyciągi. Zarówno pierwsze jak i drugie stosuje się, wcierając w skórę. Napar może być stosowany również w przypadku wszawicy, poprzez zwilżenie nim włosów i zawiązaniu na nich chustki na ok. 2-3 h. Po tym czasie należy umyć włosy i dokładnie wyczesać je gęstym grzebieniem. Następnego dnia włosy można umyć ciepłym octem i również dokładnie wyczesać. Po ok. tygodniu należy powtórzyć taki zabieg. Taki napar ma również działanie przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe, więc wrotycz jest również stosowany na grzybicę, zmiany ropne, czy zmiany skórne [3,4].

Jak zrobić maść z wrotyczu?

Można przyrządzić samodzielnie maść z wrotyczu, która znajdzie zastosowana na ropnie czy łuszczycę. Wykonuje się ją przez zmieszanie 1 łyżki nalewki wrotyczowej (przepis w poprzednim akapicie) z 3 łyżkami maści nagietkowej, 2 łyżkami maści propolisowej 7% i 2 łyżkami maści ichtiolowej. Tak sporządzoną można stosować kilka razy dziennie, w opatrunkach na łuszczycę lub ropnie [4].

Preparaty z wrotyczem dostępne w aptece

Artemisol płyn do stosowania na skórę, 100 ml

• preparat składa się z mieszanki nalewki piołunowo-wrotyczowej (Absinthi et Tanaceti herbae tinctura), w stos. (1:5) z kwasem octowym 80%, płyn zawiera 60-65% (v/v) etanolu i do 3,2% kwasu octowego;
• preparat stosuje się na wszawicę głowy;
• płynem zwilża się  obficie włosy, następnie zawiązuje je chustką lub folią i pozostawia na 2-3 godziny, po czym dokładnie myje włosy wodą i wyczesuje gęstym grzebieniem [5].

Bio wrotycz ziele 200 g

• składnikiem produktu jest ziele pocięte wrotyczu pospolitego (Tanacetum vulgare);
• 2 łyżeczki suszu zalewa się szklanką wody i zaparza przez ok. 30 minut;
• można stosować 2 – 3 razy dziennie, zewnętrznie np. jako okłady [6].

Herbapol wrotycz ziele, zioła do kąpieli 50 g

• składnikiem preparatu jest ziele pocięte wrotyczu pospolitego (Tanacetum vulgare);
• produkt stosuje się poprzez zalanie 3 łyżek ziela wrotyczu 1 litrem wrzącej wody i pozostawienie pod przykryciem ok 10, następnie należy przecedzić ziele i tak przygotowany roztwór wlać  do wanny;
• kąpiel ma działanie relaksacyjne, odprężające oraz oczyszczające, odżywiające i odmładzające skórę [7].

Preparaty z wrotyczem — czy warto je stosować?

Wrotycz pospolity jest bardzo ciekawym ziołem o wielu potencjalnych zastosowaniach. Niestety jego powszechne użycie jest mocno ograniczone, ponieważ zawiera trujący beta-tujon. Znacznie więcej tujonu występuje przy ekstrakcji surowca alkoholem, niż w roztworach wodnych. Pomimo tego, ani wodne napary, odwary czy alkoholowe nalewki nie są zalecane do użytku wewnętrznego. Kiedyś były stosowane doustnie w problemach gastrycznych. Obecnie najczęściej znajdują zastosowanie w odstraszaniu owadów, kleszczy czy pasożytów. Mogą być również stosowane m.in. w zmianach łuszczycowych, czy innych zmianach skórnych.

Pomimo swojego potencjalnego działania, jest to niewątpliwe roślina, której warto dać szansę, tym bardziej że jest ona powszechnie dostępna w Polsce.