Według fachowych definicji starzenie się to proces charakteryzujący się nagromadzeniem zmian biologicznych, które nieodwracalnie pogarszają funkcjonowanie organizmu. Procesowi temu towarzyszy stopniowe upośledzenie funkcji poznawczych i fizycznych. Jednocześnie wzrasta prawdopodobieństwo rozwoju wielu chorób, w tym nowotworów, cukrzycy, chorób neurodegeneracyjnych, czy schorzeń układu krążenia. Wszystko to niekorzystnie wpływa na jakość życia pacjenta. Proces starzenia się organizmu mogą spowolnić senolityki [1].

Czym są senolityki?

Senolityki to związki, których działanie polega na selektywnym eliminowaniu starzejących się komórek. Pierwszymi lekami senolitycznymi były dazatynib oraz kwercetyna — zainicjowały one proces poszukiwania substancji o podobnym działaniu. Kolejno odkryto „odmładzające” właściwości teoflawin z czarnej herbaty, fisetyny, kurkuminy, resweratrolu i glikozydów nasercowych. Przyjrzyjmy się im bliżej [1]. (Czytaj także: Odchudzanie – fakty i mity)

Pierwsze senolityki — dazatynib i kwercetyna

Wszelkie odkrycia leków senolitycznych opierały się o tezę, jakoby komórki starzejące się były komórkami rakowymi bez zdolności do podziału. Badacze pod kierownictwem Kirklanda zapoczątkowali poszukiwania takich związków, które były stosowane jako leki przeciwnowotworowe, wierząc, że znajdą zastosowanie również jako senolityki [2].

Pierwszym ze znalezionych przez nich senolityków był dazatynib — inhibitor kinazy tyrozynowej, skuteczny w leczeniu białaczki szpikowej i limfoblastycznej [3,4]. Druga z kolei była zaś kwercetyna. Jest to flawonoid naturalnie występujący w warzywach i owocach, głównie z czarnej porzeczce, borówkach, brokułach i kapuście. Kwercetyna poza silnymi właściwościami antyoksydacyjnymi i przeciwzapalnymi, poprawia także markery procesu starzenia się oraz zapobiega dysfunkcjom związanym z wiekiem [5-8].

Wpływ połączenia dazatynibu i kwercetyny badano na kulturach komórkowych. Okazało się, że oba środki stosowane jednocześnie selektywnie uśmiercały stare komórki. Co więcej, w badaniach na zwierzętach połączenie obu związków poprawiło także pracę układu krążenia, zmniejszyło osteoporozę oraz poprawiło kondycję. Dzięki pozbyciu się starych i szkodliwych komórek senolityki wydłużyły życie badanych zwierząt aż o 36% [9].

Teaflawiny z czarnej herbaty

Odkrycie przeciwstarzeniowych właściwości kwercetyny i dazatynibu zainicjowało proces poszukiwania związków o podobnym działaniu. Odkryto, że teaflawiny zawarte w czarnej herbacie mogą działać w zbliżony sposób do powyższych senolityków. Koktajl senolityczny, składający się z kwercetyny i teaflawiny, w badaniu na myszach spowodował usunięcie starzejących się komórek, a nawet regresję blaszki miażdżycowej! Taka właściwość może okazać się istotnym krokiem w zapobieganiu chorób układu krążenia [10]. (Czytaj także: Czy beta-karoten rzeczywiście wspomaga opalanie?)

Odmładzająca siła truskawek — fisetyna

Fisetyna to przeciwutleniacz, występujący naturalnie w truskawkach, winogronach, cebuli i ogórkach. Ma zdolność pobudzającą wzrost i rozwój komórek nerwowych, zwiększając ich ogólną liczbę i stymulując tworzenie nowych połączeń nerwowych. Co więcej, fisetyna powoduje także poprawę funkcji kognitywnych, takich jak uczenie się, koncentracja i zapamiętywanie. Senolityk ten wykazuje również aktywność przeciwnowotworową, hamując namnażanie się komórek rakowych. Badania na myszach wykazały, że fisetyna wydłużyła życie zwierząt średnio o 10% [11,12].

Glikozydy nasercowe

Strofantyna to związek należący do glikozydów nasercowych, tuż obok powszechnie stosowanej digoksyny. Ta grupa związków stosowana jest w leczeniu chorób układu krążenia, takich jak zaburzenia rytmu serca czy migotanie przedsionków. Strofantyna poza takim działaniem posiada również zdolność ochrony organizmu przed niedoborem tlenu, a także ułatwia oddychanie, zwiększa możliwości fizyczne oraz poprawia samopoczucie u pacjentów po zawale. Badania naukowe dowiodły, że strofantyna może selektywnie zabijać starzejące się komórki. Stała się ona tym samym kolejnym potencjalnym kandydatem do stosowania jako lek senolityczny [13].

Kurkumina

Kurkumina to związek pozyskiwany z korzenia kurkumy. Chociaż od tysięcy lat jest używana w tradycyjnej medycynie chińskiej i indyjskiej, to dopiero od niedawna stała się obiektem zainteresowań współczesnych naukowców, zwłaszcza tych poszukujących nowych leków na raka. Badania na zwierzętach wykazały, że kurkumina działa przeciwutleniająco, przeciwzapalnie oraz przeciwnowotworowo, zmniejszając częstość przerzutów.  Wpływa ona na szlaki metaboliczne, bierze udział w usuwaniu uszkodzonych komórek, dzięki czemu może okazać się skutecznym senolitykiem [14].

Skórki winogron i resweratrol

Działanie „anty-aging”, polegające na usuwaniu szkodliwych komórek z organizmu, można także przypisać składnikowi skórek z winogron — resweratrolowi. Posiada on zdolność zapobiegania i odwracania zmian biologicznych, zachodzących w wyniku starzenia się organizmu. Co więcej, związek ten może modulować czynniki zapoczątkowujące wiele chorób serca, nowotwory, cukrzycę i choroby neurodegeneracyjne [15]. (Czytaj także: Cukrzyca – jak kontrolować masę ciała?)

Obecnie senolityki nie są lekami wykorzystywanymi w konkretnej jednostce chorobowej. Aby do tego doszło, muszą one uzyskać rejestrację w danym wskazaniu. Badania nad senolitykami wciąż trwają, więc na ich oficjalne zatwierdzenie i wprowadzenie na rynek będziemy musieli jeszcze poczekać. Niemniej, przeprowadzone dotyczących testy wyraźnie wskazują, że senolityki mogą skutecznie złagodzić wiele objawów charakterystycznych dla procesu starzenia się.