Co to są rajstopy uciskowe i jak działają?

Rajstopy uciskowe to specjalne wyroby medyczne, które ściskają nogi z określoną siłą, pomagając krwi płynąć w górę do serca. Medyczne rajstopy uciskowe różnią się od zwykłych rajstop tym, że mają stopniowany ucisk, czyli największy nacisk na kostkę, który stopniowo maleje ku górze nogi. Dzięki temu krew nie zalega w żyłach, a płyny nie gromadzą się w tkankach, co zapobiega obrzękom i uczuciu ciężkich nóg.¹ Kompresja zmniejsza średnicę żył i przyspiesza przepływ krwi, wspomaga drenaż limfatyczny oraz zwiększa natlenienie tkanek.^1,2

Czym rajstopy uciskowe różnią się od zwykłych pończoch i rajstop przeciwzatorowych?

Medyczne rajstopy uciskowe są przeznaczone dla osób chodzących i produkowane według ścisłych norm medycznych. Pończochy przeciwzatorowe natomiast służą pacjentom leżącym, na przykład po operacjach, i mają inny poziom ucisku.¹ Niemedyczne wyroby uciskowe, takie jak skarpety na lot, wywierają znacznie słabszy nacisk i można je kupić bez recepty jako środek na zmęczone nogi.¹ Używanie niewłaściwego typu może być nieskuteczne lub nawet szkodliwe.

Kiedy stosować rajstopy uciskowe na żylaki i problemy z krążeniem?

Rajstopy uciskowe na żylaki to jedna z najczęstszych form terapii przy przewlekłej niewydolności żylnej, która objawia się bólem, ciężkością, świądem i obrzękami nóg. Kompresja nie wyleczy żylaków, ale znacząco łagodzi objawy i zapobiega pogorszeniu stanu zdrowia.^1,2 Lekarze zalecają rajstopy uciskowe również w profilaktyce zakrzepicy żył głębokich u osób unieruchomionych oraz podczas długich lotów samolotem, gdzie ryzyko zakrzepicy wzrasta trzykrotnie.¹

Inne wskazania do stosowania rajstop uciskowych obejmują:

• obrzęki nóg, stóp i kostek niezależnie od przyczyny³;
• obrzęk limfatyczny czyli zaburzony odpływ limfy;
• owrzodzenia żylne, gdzie kompresja przyspiesza gojenie o około 3 tygodnie¹;
• hipotensja ortostatyczna, czyli zawroty głowy przy wstawaniu³;
• regeneracja mięśni u sportowców po intensywnym wysiłku^3,4.

Jakie są rodzaje rajstop uciskowych i klasy ucisku?

Medyczne rajstopy uciskowe dzieli się według siły nacisku mierzonej w milimetrach słupa rtęci (mmHg). Wyróżnia się trzy główne poziomy: niski ucisk poniżej 20 mmHg, średni ucisk 20-30 mmHg oraz wysoki ucisk powyżej 30 mmHg.¹ Rajstopy uciskowe 1 stopnia zapewniają lżejszą kompresję dla początkowych objawów, natomiast rajstopy uciskowe 2 stopnia oferują silniejszy ucisk przy zaawansowanych problemach, takich jak żylaki czy znaczne obrzęki.⁵

Który stopień kompresji wybrać?

• Rajstopy uciskowe 1 stopnia (poniżej 20 mmHg): dla osób dużo stojących lub siedzących, w ciąży, przy zmęczonych nogach³.
• Rajstopy uciskowe 2 stopnia (20-30 mmHg): najczęściej przepisywane przy objawach nadciśnienia żylnego i żylakach⁵.
• Wysoki ucisk klasy 3 (30-40 mmHg): przy owrzodzeniach żylnych i obrzęku limfatycznym, skuteczniejszy w gojeniu ran¹.

Co do długości, podkolanówki wystarczają w większości przypadków. Dłuższe wyroby są potrzebne, gdy obrzęk lub żylaki sięgają powyżej kolana.³

Jak prawidłowo dobrać i założyć rajstopy uciskowe?

Prawidłowy dobór rajstop uciskowych wymaga dokładnego pomiaru obwodu kostki i łydki, najlepiej rano, gdy nogi są najmniej obrzęknięte. W sklepach medycznych i aptekach przeszkolony personel pomoże dobrać rozmiar i stopień kompresji.^1,4 Źle dobrane rajstopy uciskowe, zarówno za ciasne, jak i za luźne, mogą zaszkodzić, zamiast pomóc.

Prawidłowa technika zakładania:

• zakładaj rano, zaraz po przebudzeniu;
• wywiń rajstopę na lewą stronę aż do pięty;
• wsuń stopę i powoli rozwijaj materiał w górę, wygładzając zagięcia;
• używaj gumowych rękawiczek dla lepszego chwytu;
• nigdy nie zwijaj ani nie podwijaj górnej krawędzi, bo zablokujesz krążenie⁴.

Rajstopy uciskowe noś przez większość dnia, zdejmując na noc. Wymieniaj co 3-6 miesięcy, bo tracą właściwości uciskowe.^5,4

Czy rajstopy uciskowe są bezpieczne i jakie mają skutki uboczne?

Rajstopy uciskowe są generalnie bezpieczne, ale mają przeciwwskazania. Absolutnie nie stosuj ich przy ciężkiej chorobie tętnic obwodowych, bo ucisk może pogorszyć niedokrwienie nóg.^1,4 Inne przeciwwskazania to ciężka neuropatia (uszkodzenie nerwów), alergia na materiał, masywny obrzęk z niewydolności serca oraz choroby skóry jak wyprysk.¹

Najczęstsze skutki uboczne są łagodne i wynikają głównie z nieprawidłowego dopasowania:

• podrażnienie skóry, świąd, zaczerwienienie;
• uczucie zimna lub ciepła;
• ból lub dyskomfort³.

Większości problemów unikniesz przez prawidłowe dopasowanie. Jeśli wystąpią komplikacje, często wystarczy zmiana materiału lub obniżenie stopnia kompresji.¹ Przy silnym bólu lub przebarwieniu nóg natychmiast skontaktuj się z lekarzem.

Dlaczego pacjenci często rezygnują z noszenia rajstop uciskowych?

Problem nieprzestrzegania zaleceń dotyczy 30-65% pacjentów. Tylko 28% osób nosi rajstopy uciskowe codziennie zgodnie z zaleceniami.^1,5 Główne powody to niewygoda (49%), trudności z zakładaniem (35%), nadmierne ciepło i podrażnienie skóry.^1,5 Pacjenci lepiej tolerują niższy ucisk, gdzie przestrzeganie zaleceń wynosi 77% w porównaniu z 65% przy wyższym ucisku.⁶

Jak poprawić tolerancję rajstop uciskowych? Zacznij od niższego stopnia kompresji, na przykład od rajstop uciskowych 1 stopnia. Początkowy dyskomfort jest normalny i zazwyczaj mija po kilku dniach.⁴ Jeśli rajstopy uciskowe są zbyt trudne do zakładania, poproś o urządzenie pomocnicze w sklepie medycznym lub rozważ zmianę na wyroby z łatwiejszym systemem zapinania.

Pytania i odpowiedzi

Podsumowanie

Rajstopy uciskowe to skuteczne narzędzie w walce z żylakami, obrzękami i zmęczonymi nogami, które działa poprzez stopniowany ucisk wspierający przepływ krwi do serca. Rajstopy uciskowe 1 stopnia sprawdzą się przy lżejszych dolegliwościach i pracy stojącej, natomiast rajstopy uciskowe 2 stopnia są zalecane przy żylakach i nadciśnieniu żylnym. Medyczne rajstopy uciskowe zakładaj rano na suche nogi, noś przez cały dzień i wymieniaj co 3-6 miesięcy. Pamiętaj, że rajstopy uciskowe na żylaki nie wyleczą ich całkowicie, ale znacząco złagodzą objawy i zapobiegną pogorszeniu stanu zdrowia. Przed rozpoczęciem terapii skonsultuj się z lekarzem, szczególnie jeśli masz choroby tętnic lub cukrzycę.