SPIS TREŚCI
- Dlaczego warto sięgnąć po napar z liści laurowych?
- Jakie korzyści zdrowotne przynosi napar z liści laurowych?
- Jak przygotować napar z liści laurowych?
- Jakie inne korzyści zdrowotne oferuje napar z liści laurowych?
- Czy istnieją jakieś przeciwwskazania do picia naparu z liści laurowych?
- Podsumowanie
- Najczęściej zadawane pytania
- ❓ Jak napar z liści laurowych wpływa na ciśnienie krwi?
- ❓ Jak prawidłowo przygotować napar z liści laurowych?
- ❓ Czy napar z liści laurowych pomoże przy kaszlu i przeziębieniu?
- ❓ Czy napar z liści laurowych może pomóc osobom z cukrzycą?
- ❓ Jak napar z liści laurowych wpływa na sen i stres?
- ❓ Kto powinien unikać picia naparu z liści laurowych?
REKLAMA
Data publikacji:
Ostatnia aktualizacja:
Napar z liści laurowych – naturalny sposób na zdrowie i dobre samopoczucie
- Jakie są najważniejsze korzyści zdrowotne naparu z liści laurowych
- Jak napar z liści laurowych pomaga obniżyć ciśnienie krwi i poziom cholesterolu
- W jaki sposób napar wspiera układ odpornościowy i łagodzi kaszel
- Jak przygotować napar z liści laurowych w domowych warunkach
- Dlaczego napar może pomóc osobom z problemami trawiennymi
- Jak działa na stres, sen i pamięć
- Jakie są dodatkowe zastosowania naparu (dla skóry, włosów, przy bólach)
- Kto powinien zachować ostrożność przy piciu naparu z liści laurowych
Dlaczego warto sięgnąć po napar z liści laurowych?
Czy wiesz, że liście laurowe mogą służyć do czegoś więcej niż tylko wzbogacania smaku zup czy sosów? Okazuje się, że napar z tych niepozornych listków to prawdziwa skarbnica zdrowia! Zawiera witaminy A, B6, C oraz minerały takie jak potas, wapń, magnez, żelazo i mangan, które wspierają ogólne zdrowie organizmu1. Dodatkowo liście laurowe są bogate w przeciwutleniacze, flawonoidy, taniny i olejki eteryczne, które nadają im wyjątkowe właściwości zdrowotne2. Napar z liści laurowych zyskuje na popularności jako naturalna alternatywa dla osób poszukujących sposobów na poprawę zdrowia bez sięgania po leki. Jest łatwy w przygotowaniu, a co ciekawe – dla wielu osób także smaczny, co czyni go przyjemnym dodatkiem do codziennej diety3.
Jakie korzyści zdrowotne przynosi napar z liści laurowych?
Napar z liści laurowych od wieków ceniony jest w medycynie ludowej za swoje wszechstronne działanie. Dzięki bogactwu związków czynnych może wspierać pracę układu krążenia, wzmacniać odporność oraz łagodzić dolegliwości układu oddechowego.
Jak napar z liści laurowych pomaga w obniżeniu ciśnienia krwi?
Borykasz się z nadciśnieniem? Napar z liści laurowych może być twoim naturalnym sprzymierzeńcem! Badania przeprowadzone na tym surowcu wykazały, że regularne spożywanie naparu z liści laurowych może znacząco obniżyć zarówno skurczowe, jak i rozkurczowe ciśnienie krwi4. Jest to możliwe dzięki zawartości związków takich jak eugenol, taniny oraz flawonoidy4. Wyniki badań są naprawdę obiecujące – przed podaniem naparu z liści laurowych ciśnienie skurczowe pacjentów wynosiło średnio 180 mmHg (ciężkie nadciśnienie), a po kuracji spadło do 170 mmHg (umiarkowane nadciśnienie). Podobnie ciśnienie rozkurczowe spadło z 90 mmHg (łagodne nadciśnienie) do 80 mmHg (norma)4.
Co więcej, napar z liści laurowych może również pozytywnie wpływać na poziom cholesterolu. Badania wykazały, że spożywanie od jednego do trzech gramów liści laurowych dziennie wiązało się z 26% niższym poziomem cholesterolu5. Regularne picie naparu może pomóc obniżyć poziom “złego” cholesterolu LDL i podwyższyć poziom “dobrego” cholesterolu HDL3,11.
Jak napar z liści laurowych wspomaga układ odpornościowy i zwalcza infekcje?
Czy wiesz, że napar z liści laurowych może być twoim naturalnym wsparciem w sezonie przeziębień? Jest doskonałym źródłem witamin A i C, które są kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego6. Witamina C wspomaga działanie białych krwinek w zwalczaniu infekcji i pomaga w rozwoju limfocytów B i T6. Liście laurowe mają również właściwości wykrztuśne, które pomagają usunąć nagromadzony śluz i wydzielinę z dróg oddechowych7. Olejki eteryczne zawarte w liściach laurowych, takie jak eukaliptol i eugenol, mają działanie przeciwzapalne i antybakteryjne, co pomaga zwalczać infekcje dróg oddechowych5. Oto jak napar z liści laurowych może pomóc przy problemach oddechowych:
- kaszel – łagodzi objawy i pomaga usuwać śluz;
- zatoki – zmniejsza obrzęk, poprawia przepływ powietrza i usuwa śluz5;
- astma – rozszerza oskrzela, ułatwiając oddychanie8;
- zapalenie oskrzeli – zmniejsza stan zapalny i pomaga w usuwaniu wydzieliny.
Jak napar z liści laurowych wpływa na poziom cukru we krwi?
Zmagasz się z cukrzycą typu 2 lub jesteś w grupie ryzyka? Napar z liści laurowych może być cennym wsparciem! Badania wykazały, że liście laurowe poprawiają profil glukozy i lipidów u osób z cukrzycą typu 24. Związki zawarte w liściach laurowych pomagają poprawić wrażliwość na insulinę, co prowadzi do lepszej kontroli poziomu cukru we krwi5. Pamiętaj jednak, że jeśli przyjmujesz leki na cukrzycę, powinieneś skonsultować się z lekarzem przed włączeniem naparu z liści laurowych do codziennej diety, ponieważ może on wchodzić w interakcje z lekami przeciwcukrzycowymi6.
Jak przygotować napar z liści laurowych?
Przygotowanie naparu z liści laurowych jest niezwykle proste. Oto przepis, który każdy może wykonać w domu:
Składniki:
- 3-5 suszonych liści laurowych;
- 2 szklanki wody;
- opcjonalnie: plasterek cytryny, łyżeczka miodu (do smaku).
Sposób przygotowania:
- w rondelku zagotuj wodę;
- dodaj liście laurowe i gotuj na małym ogniu przez około 10 minut;
- zdejmij z ognia i odstaw na kolejne 10-20 minut;
- przecedź napar, aby usunąć liście;
- dodaj miód lub cytrynę według upodobań smakowych3,9.
Dla uzyskania najlepszych właściwości zdrowotnych, warto wiedzieć, że:
- niższa temperatura parzenia (około 80°C) zachowuje więcej przeciwutleniaczy10;
- dłuższy czas parzenia (30 minut) zwiększa zawartość związków fenolowych i flawonoidów10;
- liście suszone w niższej temperaturze (40°C) zawierają więcej składników aktywnych10.

Jakie inne korzyści zdrowotne oferuje napar z liści laurowych?
Napar z liści laurowych to wszechstronne, naturalne remedium, które poza wspieraniem układu krążenia i odporności może także regulować procesy trawienne, działać uspokajająco oraz znaleźć zastosowanie w wielu innych dolegliwościach. Poznaj, jego inne zastosowania.
Jak napar z liści laurowych wspomaga trawienie?
Masz problemy z trawieniem? Napar z liści laurowych może być rozwiązaniem! Zawarte w nim związki aktywne stymulują układ pokarmowy, promują wydzielanie soków trawiennych i pomagają w rozkładzie złożonych białek3. Jest to doskonałe remedium na problemy trawienne takie jak wzdęcia, niestrawność czy zaparcia. Liście laurowe zawierają związki o działaniu przeciwskurczowym, które pomagają łagodzić skurcze w przewodzie pokarmowym i leczyć zaburzenia trawienne, takie jak wrzody żołądka7. Ponadto, zwiększają wydzielanie enzymów żołądkowych i śluzu, tworząc ochronną warstwę dla błony śluzowej żołądka10.
Czy napar z liści laurowych pomaga w redukcji stresu i poprawie snu?
Zmagasz się ze stresem lub problemami ze snem? Napar z liści laurowych może być twoim naturalnym uspokajaczem! Liście laurowe zawierają substancje takie jak linalol i eukaliptol, które pomagają rozluźnić ośrodkowy układ nerwowy i złagodzić stres i niepokój7. Badania na szczurach wykazały, że zwierzęta, które otrzymywały ekstrakt z liści laurowych, wykazywały mniejsze oznaki niepokoju3. Picie naparu z liści laurowych przed snem może pomóc w rozluźnieniu nerwów i indukowaniu głębokiego snu8. Dla lepszego efektu uspokajającego, dodaj łyżeczkę miodu do naparu i wypij go 30 minut przed snem8.
Jakie inne zastosowania ma napar z liści laurowych?
Napar z liści laurowych to prawdziwy wszechstronny środek w świecie naturalnych remediów. Oto kilka mniej znanych, ale równie cennych zastosowań:
- poprawa pamięci i funkcji poznawczych – przeciwutleniacze zawarte w liściach laurowych mogą pomóc w poprawie pamięci i zmniejszeniu problemów poznawczych związanych ze starzeniem się7,11;
- łagodzenie bólu – właściwości przeciwzapalne i przeciwbólowe liści laurowych mogą pomóc w łagodzeniu bólów głowy, migren oraz bólów stawów8,5;
- zdrowa skóra i włosy – stosowany zewnętrznie napar może pomóc w leczeniu łupieżu i wypadania włosów oraz poprawić kondycję skóry8,5;
- łagodzenie dolegliwości menstruacyjnych – może wywołać regularną menstruację i leczyć upławy pochwowe1;
- naturalny repelent na owady – zawiera kwas laurynowy, który działa jako naturalny środek odstraszający owady1;
- zapobieganie powstawaniu kamieni nerkowych – może zmniejszyć ilość ureazy, enzymu związanego ze zwiększonym ryzykiem powstawania kamieni nerkowych7,11;
- potencjalne właściwości przeciwnowotworowe – zawiera związki o właściwościach antyoksydacyjnych i przeciwrakotwórczych7,11.
W poniższej tabeli zebraliśmy różne dolegliwości zdrowotne, w których napar z liści laurowych może okazać się nieocenionym wsparciem.
| Problem zdrowotny | Jak pomaga napar z liści laurowych |
|---|---|
| Nadciśnienie | Obniża ciśnienie skurczowe i rozkurczowe dzięki zawartości cytrynianów, eugenolu i flawonoidów |
| Wysoki cholesterol | Obniża poziom “złego” cholesterolu LDL i podwyższa poziom “dobrego” cholesterolu HDL |
| Kaszel i przeziębienie | Działa wykrztuśnie, przeciwzapalnie i antybakteryjnie, usuwa śluz z dróg oddechowych |
| Cukrzyca typu 2 | Poprawia profil glukozy i lipidów, zwiększa wrażliwość na insulinę |
| Problemy trawienne | Stymuluje układ pokarmowy, łagodzi wzdęcia, niestrawność i zaparcia |
| Stres i bezsenność | Rozluźnia układ nerwowy dzięki zawartości linalolu i eukaliptolu |
| Bóle i stany zapalne | Działa przeciwzapalnie i przeciwbólowo, łagodzi bóle głowy, migreny i bóle stawów |
| Problemy z pamięcią | Przeciwutleniacze pomagają poprawić pamięć i funkcje poznawcze |
Czy istnieją jakieś przeciwwskazania do picia naparu z liści laurowych?
Mimo licznych korzyści zdrowotnych, napar z liści laurowych nie jest odpowiedni dla każdego. Ostrożność powinny zachować:
- kobiety w ciąży i karmiące piersią – ze względu na brak wystarczających badań dotyczących bezpieczeństwa7,3;
- osoby przed operacją – należy przerwać spożywanie co najmniej 2 tygodnie przed planowaną operacją1,7;
- osoby z cukrzycą – ze względu na wpływ na poziom cukru we krwi7;
- osoby z GERD lub innymi problemami trawiennymi – może nasilać objawy refluksu5;
- dzieci – powinny unikać spożywania w dużych ilościach7.
Picie naparu z liści laurowych może wiązać się także z występowaniem pewnych skutków ubocznych, wśród których należy wymienić:
- senność – ze względu na właściwości uspokajające7;
- problemy żołądkowo-jelitowe – zgaga, niestrawność, biegunka lub wzdęcia5,3;
- interakcje z lekami – szczególnie z lekami uspokajającymi, przeciwcukrzycowymi i stosowanymi podczas znieczulenia6;
- reakcje alergiczne – swędzenie, obrzęk lub trudności w oddychaniu6.
Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia skutków ubocznych, warto zacząć od małych ilości naparu i obserwować reakcję organizmu przed włączeniem go do codziennej diety.
Podsumowanie
Napar z liści laurowych to naturalne remedium o imponującej liście korzyści zdrowotnych – od obniżania ciśnienia krwi i poziomu cholesterolu, przez wspieranie układu odpornościowego i trawiennego, po łagodzenie stresu i poprawę snu. Jest łatwy w przygotowaniu i może stanowić smaczny dodatek do codziennej diety. Czy wypróbujesz napar z liści laurowych jako naturalny sposób na poprawę swojego zdrowia? Pamiętaj jednak, że jak w przypadku każdego naturalnego środka, kluczowe jest umiarkowanie i świadomość zarówno korzyści, jak i potencjalnych zagrożeń. Zawsze warto skonsultować się z lekarzem przed włączeniem naparu z liści laurowych do codziennej diety, szczególnie jeśli przyjmujesz leki lub masz problemy zdrowotne.
Najczęściej zadawane pytania
❓ Jak napar z liści laurowych wpływa na ciśnienie krwi?
Napar z liści laurowych pomaga obniżyć zarówno skurczowe, jak i rozkurczowe ciśnienie krwi. Badania pokazują, że regularne picie naparu może obniżyć ciśnienie skurczowe z poziomu ciężkiego nadciśnienia (180 mmHg) do umiarkowanego (170 mmHg), a ciśnienie rozkurczowe z 90 mmHg do normalnego poziomu 80 mmHg. Dzieje się tak dzięki zawartości związków takich jak cytryniany, eugenol, taniny i flawonoidy.
❓ Jak prawidłowo przygotować napar z liści laurowych?
Aby przygotować napar, zagotuj 2 szklanki wody, dodaj 3-5 suszonych liści laurowych i gotuj na małym ogniu przez około 10 minut. Następnie odstaw na kolejne 10-20 minut, aby napar się zaparzył. Przecedź i dodaj opcjonalnie miód lub cytrynę do smaku. Dla zachowania większej ilości przeciwutleniaczy, warto parzyć w niższej temperaturze (około 80°C) przez dłuższy czas (do 30 minut).
❓ Czy napar z liści laurowych pomoże przy kaszlu i przeziębieniu?
Tak, napar z liści laurowych ma właściwości wykrztuśne, które pomagają usunąć nagromadzony śluz z dróg oddechowych. Zawarte w nim olejki eteryczne (eukaliptol i eugenol) działają przeciwzapalnie i antybakteryjnie, co pomaga zwalczać infekcje. Napar łagodzi objawy kaszlu, zmniejsza przekrwienie błony śluzowej i może przyspieszyć proces zdrowienia przy przeziębieniach, zapaleniu zatok i problemach z oskrzelami.
❓ Czy napar z liści laurowych może pomóc osobom z cukrzycą?
Napar z liści laurowych może pomóc osobom z cukrzycą typu 2, ponieważ poprawia profil glukozy i lipidów we krwi. Związki zawarte w liściach laurowych zwiększają wrażliwość na insulinę, co prowadzi do lepszej kontroli poziomu cukru. Jednak osoby przyjmujące leki na cukrzycę powinny skonsultować się z lekarzem przed regularnym piciem naparu, gdyż może on wchodzić w interakcje z lekami i powodować nadmierne obniżenie poziomu cukru.
❓ Jak napar z liści laurowych wpływa na sen i stres?
Napar z liści laurowych zawiera substancje takie jak linalol i eukaliptol, które pomagają rozluźnić ośrodkowy układ nerwowy i łagodzą stres oraz niepokój. Picie naparu przed snem może pomóc w rozluźnieniu nerwów i indukowaniu głębokiego snu. Dla lepszego efektu uspokajającego warto dodać łyżeczkę miodu do naparu i wypić go około 30 minut przed położeniem się do łóżka.
❓ Kto powinien unikać picia naparu z liści laurowych?
Naparu z liści laurowych powinny unikać kobiety w ciąży i karmiące piersią (brak wystarczających badań), osoby przed operacją (należy przerwać spożywanie 2 tygodnie wcześniej), osoby z cukrzycą bez konsultacji z lekarzem, osoby z GERD lub innymi problemami trawiennymi (może nasilać objawy refluksu) oraz małe dzieci. Napar może powodować senność, problemy żołądkowo-jelitowe, wchodzić w interakcje z lekami i wywoływać reakcje alergiczne u niektórych osób.
REKLAMA
Bibliografia
- Lybrate – “Health Benefits of Bay Leaves and Its Side Effects” – https://www.lybrate.com/topic/benefits-of-bay-leaves-and-its-side-effects (stan na 27.06.2025 r.)
- Science Publishing Group – “Phytochemical Profiling and Health Benefits of Laurus nobilis Extracts” – https://www.sciencepublishinggroup.com/article/10.11648/j.ijbmr.20251301.12 (stan na 27.06.2025 r.)
- HealthShots – “Kickstart Your Morning with Bay Leaf Tea for Its Bundle of Health Benefits” – https://www.healthshots.com/healthy-eating/nutrition/kickstart-your-morning-with-bay-leaf-tea-for-its-bundle-of-health-benefits/ (stan na 27.06.2025 r.)
- Research Journal of Pharmacy and Technology – “The Effect of Bay Leaf Decoction on Reducing Blood Pressure in Hypertension Patients” – https://www.rjptonline.org/HTMLPaper.aspx?Journal=Research+Journal+of+Pharmacy+and+Technology%3BPID%3D2024-17-1-27 (stan na 27.06.2025 r.)
- Tea & Coffee – “Bay Leaf Tea Benefits & Side Effects” – https://www.tea-and-coffee.com/blog/bay-leaf-tea-benefits (stan na 27.06.2025 r.)
- Teami Blends – “What Are the Benefits and Side Effects of Bay Leaf Tea?” – https://www.teamiblends.com/blogs/lifestyle/benefits-bay-leaf-tea (stan na 27.06.2025 r.)
- TuaSaude – “Bay Leaf Benefits & How to Make Bay Leaf Tea” – https://www.tuasaude.com/en/bay-leaf/ (stan na 27.06.2025 r.)
- Krishnendu Ayurveda Hospital – “9 Amazing Health Benefits of Bay Leaf” – https://krishnendu.org/9-amazing-health-benefits-of-bay-leaf/ (stan na 27.06.2025 r.)
- Flushing Hospital – “The Benefits of Drinking Bay Leaf Tea” – https://flushinghospital.org/newsletter/the-benefits-of-drinking-bay-leaf-tea/ (stan na 27.06.2025 r.)
- My Food Research – “Phytochemical and Nutritional Analysis of Bay Leaf” – https://www.myfoodresearch.com/uploads/8/4/8/5/84855864/_4__fr-2021-174_halim.pdf (stan na 27.06.2025 r.)
- Healthline – “5 Possible Uses for Bay Leaf” – https://www.healthline.com/health/5-possible-uses-for-bay-leaf (stan na 27.06.2025 r.)
Omawiane substancje
Omawiane schorzenia
W tym poradniku nie omawiamy konkretnych schorzeń.
REKLAMA
Słownik medyczny
Napar
Napar to sposób przygotowania napoju z surowców roślinnych, polegający na zalewaniu ich gorącą wodą. Napary są często stosowane w ziołolecznictwie ze względu na swoje właściwości zdrowotne.
Witamina
Witamina to organiczny związek chemiczny, niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, który musi być dostarczany z pożywieniem, ponieważ organizm nie jest w stanie go samodzielnie syntetyzować.
Odporność
Odporność to zdolność organizmu do obrony przed chorobami i infekcjami. Może być wrodzona lub nabyta, a jej obniżenie zwiększa ryzyko zachorowania na różne choroby, w tym gruźlicę.
Eugenol
Eugenol to naturalny związek chemiczny, który jest głównym składnikiem olejku goździkowego. Posiada właściwości przeciwbólowe, przeciwzapalne oraz antyseptyczne, co sprawia, że jest szeroko stosowany w stomatologii i kosmetykach.
Ciśnienie skurczowe
Ciśnienie skurczowe to wartość ciśnienia krwi w momencie skurczu serca, kiedy krew jest wypychana do tętnic.
Ciśnienie rozkurczowe
Ciśnienie rozkurczowe to wartość ciśnienia krwi w momencie rozkurczu serca, kiedy serce napełnia się krwią.
Lipoproteina o niskiej gęstości
Lipoproteina o niskiej gęstości (LDL) to typ lipoproteiny, która transportuje cholesterol w organizmie. Wysoki poziom LDL jest związany z ryzykiem miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych.
Frakcja lipoprotein o wysokiej gęstości
Frakcja lipoprotein o wysokiej gęstości (HDL) jest często określana jako ‘dobry cholesterol’, ponieważ pomaga w usuwaniu cholesterolu z organizmu i zmniejsza ryzyko chorób serca.
Infekcja
Infekcja to stan, w którym drobnoustroje chorobotwórcze, takie jak bakterie, wirusy, grzyby lub pasożyty, wnikają do organizmu i zaczynają się w nim namnażać. Aby wywołać chorobę, muszą pokonać naturalną odporność organizmu. Infekcje mogą być miejscowe (ograniczone do jednego obszaru) lub uogólnione (rozprzestrzenione po całym organizmie).
Wydzielina
Wydzielina to substancja produkowana przez gruczoły, która może być obecna w różnych częściach ciała, w tym w nosie. W kontekście kataru, wydzielina jest często śluzowa i może być przyczyną dyskomfortu.
Działanie przeciwzapalne
Działanie przeciwzapalne odnosi się do zdolności substancji lub leku do redukcji stanu zapalnego w organizmie, co może przynieść ulgę w bólu i poprawić funkcjonowanie tkanek.
Stan zapalny
Stan zapalny to reakcja organizmu na uszkodzenie lub infekcję, charakteryzująca się zaczerwienieniem, obrzękiem, bólem i podwyższoną temperaturą w danym miejscu.
Glukoza
Glukoza to prosty cukier, który jest głównym źródłem energii dla komórek w organizmie. Znajduje się w wielu produktach spożywczych, takich jak owoce, warzywa i miód. Poziom glukozy we krwi jest regulowany przez insulinę, hormon produkowany przez trzustkę.
Wrażliwość na insulinę
Wrażliwość na insulinę odnosi się do zdolności organizmu do reagowania na insulinę, hormon odpowiedzialny za regulację poziomu glukozy we krwi. Zwiększona wrażliwość oznacza, że organizm efektywniej wykorzystuje insulinę, co jest korzystne w kontekście zdrowia metabolicznego.
Ekstrakt
Ekstrakt to skoncentrowana forma substancji czynnej, uzyskiwana z roślin lub innych materiałów, stosowana w medycynie i kosmetykach.
Repelent
Repelent to substancja stosowana w celu odstraszania owadów, w tym komarów. Działa poprzez wydzielanie zapachów lub substancji chemicznych, które są nieprzyjemne dla owadów, co zmniejsza ryzyko ukąszeń.
Enzym
Enzym to białko, które przyspiesza reakcje chemiczne w organizmie. W kontekście metabolizmu leków, enzymy są kluczowe dla ich przekształcania i eliminacji.
Antyoksydacyjny
Antyoksydacyjny odnosi się do zdolności substancji do neutralizowania wolnych rodników, co może chronić komórki przed uszkodzeniem.
Insulina
Insulina to związek (hormon) produkowany przez trzustkę, który pomaga regulować poziom cukru (glukozy) we krwi. Umożliwia komórkom wchłanianie glukozy z krwi, co jest niezbędne do produkcji energii. Brak lub niewłaściwe działanie insuliny prowadzi do cukrzycy, choroby charakteryzującej się podwyższonym poziomem cukru we krwi.
Skutek uboczny
Skutek uboczny to przewidywalna i udokumentowana reakcja organizmu na lek, która może wystąpić podczas jego stosowania zgodnie z zaleceniami lekarza.







Dodaj komentarz