Skąd się biorą kamienie w woreczku żółciowym? Przyczyny kamicy

Wytrącanie się złogów wewnątrz pęcherzyka żółciowego lub dróg żółciowych nazywane jest kamicą żółciową. Żółć składa się m.in. z kwasów żółciowych, cholesterolu, bilirubiny i jest produkowana w wątrobie. Jest ona odpowiedzialna m.in. za trawienie tłuszczu oraz wydalane niektórych produktów przemiany materii czy leków.

W przypadku pojawienia się w drogach żółciowych bakterii zaburzony zostaje skład żółci i może dojść do wytrącania się osadu (kamieni żółciowych). Tak powstałe złogi utrudniają przepływ żółci, jednocześnie podrażniają błonę śluzową pęcherzyka i dróg żółciowych, co prowadzi do rozwoju kamicy żółciowej.

Co wpływa na wytrącanie się złogów? Do czynników zwiększających szansę powstawania kamieni żółciowych należą m.in. zastój żółci, zwiększenie produkcji cholesterolu, zmniejszenie wydzielania kwasów żółciowych czy zaburzenia wchłaniania kwasów żółciowych w jelitach. Czynnikami ryzyka są m.in.:

• podeszły wiek;
• występują częściej u kobiet niż mężczyzn;
• podwyższony poziom estrogenów (np. leczenie hormonalne);
• obciążenia genetyczne;
• nadwaga;
• ciąża;
• cukrzyca lub podwyższone stężenie trójglicerydów we krwi;
• mukowiscydoza;
• choroba Leśniowskiego-Crohna;
• przewlekłe infekcje bakteryjne dróg żółciowych;
• marskość wątroby;
• żywienie pozajelitowe;
• anemia hemolityczna;
• niektóre antybiotyki, leki przeciwdepresyjne czy fibraty [1,2].

Jakie są objawy kamieni w woreczku żółciowym?

Objawy kamicy żółciowej mogą różnić się w zależności od stopnia zaawansowania schorzenia. Jednakże jednym z dominujących objawów jest ból brzucha. W przypadku kamicy żółciowej ból brzucha może być nagły i budzić ze snu. Rzadziej, ból pojawia się po spożyciu posiłku. Ponadto częstym objawem kamicy żółciowej jest kolka żółciowa, która manifestuje się jako nagły, napadowy i ostry ból zlokalizowany w nadbrzuszu lub w prawym, górnym kwadrancie brzucha. Ból ten może promieniować do prawego barku lub pod prawą łopatkę.

Inne objawy kamicy żółciowej mogą obejmować gorączkę, nudności, wymioty, dreszcze oraz trudności w tolerowaniu pokarmów. Te objawy mogą być szczególnie nasilone podczas ostrych ataków kolki żółciowej [13].

Czy kamienie w woreczku żółciowym są groźne?

Jak wspomniano wcześniej, kamienie żółciowe mogą nie dawać żadnych objawów lub spowodować nagły, ostry ból pod prawym łukiem żebrowym, który jest również nazywany atakiem kolki żółciowej. Może dojść do niego np. po spożyciu pokarmu, kiedy pęcherzyk żółciowy obkurcza się i wydziela żółć do dwunastnicy, a kamienie żółciowe we wnętrzu pęcherzyka zatkają jego ujście. Prowadzi to do wzrostu ciśnienia we wnętrzu pęcherzyka żółciowego i ataku kolki żółciowej. Ból z reguły ustępuje po kilku godzinach, ma on charakter nawrotowy, szczególnie po spożywaniu tłustego posiłku. Oprócz bólu, podczas ataku kolki żółciowej mogą pojawić się wzdęcia, nudności, zgaga czy nawet wymioty. Ból powyżej 6 godzin lub z przebiegającą gorączką może być podstawą do hospitalizacji pacjenta [2,3].

Jakie są leki na kamienie żółciowe?

Leki na kamicę żółciową można podzielić na te bez recepty oraz te, które wymagają przepisu lekarza.

Leki na kamienie żółciowe bez recepty

W przypadku ataku kamicy żółciowej można zastosować leki przeciwbólowe i rozkurczowe dostępne bez recepty.

Apap 500 mg tabletki powlekane, produkt leczniczy

• 1 tabletka powlekana zawiera 500 mg paracetamolu;
• młodzież powyżej 12 lat stosuje 1 tabletkę, dawkę można powtórzyć po co najmniej 4 godzinach (3-4 tabletki na dobę), a dorośli 1-2 tabletki również w odstępach co najmniej 4 h (maksymalnie 8 tabletek dziennie);
• lek działa przeciwbólowo i przeciwgorączkowo [4].

Buscopan Forte 20 mg tabletki powlekane, produkt leczniczy

• 1 tabletka powlekana zawiera 20 mg hioscyny butylobromku;
• dzieci powyżej 12 lat i osoby dorosłe powinny stosować 1 tabletkę od 1 do nawet 5 razy na dobę (nie dłużej niż 3 dni bez konsultacji z lekarzem);
• preparat zmniejsza skurcze i łagodzi bóle kolkowe i stany skurczowe mięśni gładkich [5].

Ibuprom 200 mg tabletki powlekane, produkt leczniczy

• 1 tabletka powlekana zawiera: 200 mg ibuprofenu;
• dzieci od 6 do 9 lat (20-29 kg) przyjmują 1 tabletkę co 6-8h po posiłkach (maksymalnie 3 tabletki na dobę), dzieci 10-12 lat (30-39 kg) również 1 tabletka co 6 godzin, ale nie więcej niż 4 tabletki dziennie, a starsze dzieci i osoby dorosłe 1-2 tabletki co 4 godziny po posiłkach (maksymalnie 6 tabletek na dobę);
• produkt działa przeciwzapalnie, przeciwbólowo oraz przeciwgorączkowo [6].

Ketonal Active 50 mg  kapsułki twarde, produkt leczniczy

• 1 kapsułka zawiera 50 mg ketoprofenu;
• osoby dorosłe i młodzież powyżej 15 lat mogą stosować 1 kapsułkę co 8 godzin (do 3 razy na dobę);
• lek wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwgorączkowe i przeciwbólowe [7].

No-Spa 40 mg tabletki, produkt leczniczy

• 1 tabletka zawiera 40 mg chlorowodorku drotaweryny;
• dzieci od 6 do 12 lat stosują 80 mg, w 2 dawkach podzielonych, starsze 160 mg, w 2-4 dawkach podzielonych, a osoby dorosłe od 120 do 240 mg, w 2-3 dawkach podzielonych;
• produkt leczniczy łagodzi bolesne skurcze w przewodzie pokarmowym, drogach żółciowych i drogach rodnych [8].

Jeśli wystąpią wymioty, to należy uzupełnić utracone płyny poprzez zastosowanie odpowiednich elektrolitów. Warto je zastosować tak czy inaczej, ponieważ w przebiegu dolegliwości może wystąpić problem ze spożywaniem posiłków. Przykładowe elektrolity dostępne w aptece to np.:

Dicoflor Elektrolity saszetki, żywność specjalnego przeznaczenia medycznego

• saszetka A zawiera maltodekstrynę i liofilizowane żywe kultury bakterii Lactobacillus rhamnosus GG, a saszetka B ma w składzie glukozę, cytrynian sodu, chlorek potasu, chlorek sodu i aromat bananowy;
• zawartość saszetek A i B należy rozpuścić w 200 ml wody i spożyć bezpośrednio po przygotowaniu (raz dziennie lub wg wskazań lekarza);
• produkt jest przeznaczony do postępowania dietetycznego podczas odwodnienia, biegunki czy wymiotów;
• może być stosowany przez niemowlęta i dzieci [9].

Orsalit saszetki, żywność specjalnego przeznaczenia medycznego

• zawiera glukozę jednowodną, cytrynian sodu, chlorek sodu i chlorek potasu;
• dawkowanie zależy od stopnia odwodnienia i zaleceń lekarza;
• preparat jest przeznaczony do postępowania dietetycznego w stanach odwodnienia organizmu, szczególnie podczas biegunki lub wymiotów;
• produkt jest w szczególności polecany dla niemowląt poniżej 6. miesiąca życia i dzieci skłonnych do alergii [10].

Leki rozpuszczające kamienie żółciowe na receptę

Jeżeli leczenie zachowawcze lekami dostępnymi bez recepty nie pomaga lub wystąpiła gorączka, dreszcze lub uporczywe wymioty, należy jak najszybciej udać się do lekarza. W razie nieskuteczności takiego leczenia, w przypadku silnego bólu, lekarz, najczęściej w warunkach ambulatoryjnych, może podać silniejsze leki przeciwbólowe z grupy opioidów. W takich przypadkach często konieczna jest również operacja.

Lekarze mogą zdecydować o konieczności wykonania cholecystektomii, czyli usunięciu pęcherzyka żółciowego. Może to być klasyczna operacja, bądź zabieg wykonany laparoskopowo. Pacjent po takim zabiegu powinien stosować dietę o zmniejszonej zawartości tłuszczu.

W pewnych przypadkach wykonanie operacji może być jednak niewskazane. Lekarze mogą wtedy podjąć próbę farmakologicznego rozpuszczenia kamieni żółciowych z użyciem preparatów zawierających kwas ursodeoksycholowy (tabletki na rozpuszczenie kamieni żółciowych). Takie leczenie jest długotrwałe i może trwać nawet 2 lata. Dodatkowo występuje duże ryzyko nawrotów dolegliwości.

Proursan 250 mg kapsułki twarde, produkt leczniczy na receptę

•  1 kapsułka zawiera 250 mg kwasu ursodeoksycholowego;
• dawkowanie zgodnie z zaleceniem lekarza;
• lek ma za zadanie rozpuścić cholesterolowe kamienie żółciowe w pęcherzyku żółciowym, stosowany jest również w przypadku pierwotnej marskości żółciowej wątroby oraz zaburzeniach wątroby w przebiegu zwłóknienia torbielowatego.

Ursofalk 250 mg/5 ml zawiesina doustna, produkt leczniczy na receptę

• 1 miarka (5 ml) zawiera 250 mg substancji czynnej kwasu ursodeoksycholowego;
• dawkowanie zgodnie z zaleceniem lekarza;
• wskazaniem do zastosowania leku jest rozpuszczanie kamieni cholesterolowych w pęcherzyku żółciowym, leczenie pierwotnej marskości żółciowej wątroby i zaburzenia wątroby w przebiegu zwłóknienia torbielowatego.

Czego nie wolno jeść przy kamicy żółciowej? Zalecenia dietetyczne

Dieta odgrywa istotną rolę w profilaktyce kamicy żółciowej. Odpowiednie nawyki żywieniowe mogą pomóc zmniejszyć ryzyko tworzenia się kamieni żółciowych. Oto kilka zaleceń żywieniowych, które mogą być korzystne w profilaktyce kamicy żółciowej:

1. Ograniczenie spożycia tłuszczów nasyconych: Zbyt duża ilość tłuszczów nasyconych może przyczynić się do produkcji nadmiaru cholesterolu w organizmie, co z kolei zwiększa ryzyko tworzenia się kamieni żółciowych. Zaleca się więc ograniczenie spożycia tłustego mięsa, serów pełnotłustych, tłustych przekąsek oraz potraw smażonych i fast foodów.
2. Zwiększenie spożycia błonnika: Błonnik pokarmowy przyspiesza pasaż jelitowy, poprawia trawienie i pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu. Znajduje się w warzywach, owocach, pełnoziarnistych produktach zbożowych, nasionach i roślinach strączkowych.
3. Regularne spożywanie owoców i warzyw: Owoce i warzywa są bogate w składniki odżywcze, antyoksydanty i błonnik. Mogą pomóc w ochronie pęcherzyka żółciowego przed tworzeniem się kamieni. Należy dążyć do spożywania co najmniej 5 porcji owoców i warzyw dziennie.
4. Unikanie nagłego spadku masy ciała: Gwałtowne redukcje masy ciała mogą zwiększać ryzyko tworzenia się kamieni żółciowych. Zaleca się utratę wagi w sposób stopniowy i zrównoważony, w ramach zdrowej diety i aktywności fizycznej.
5. Spożywanie odpowiedniej ilości płynów: Dobrze nawodniony organizm pomaga w rozpuszczaniu cholesterolu i utrzymaniu płynności żółci. Zaleca się picie co najmniej 8 szklanek płynów dziennie, najlepiej wody.
6. Ograniczenie spożycia alkoholu: Nadmierne spożycie alkoholu może zwiększać ryzyko tworzenia się kamieni żółciowych. Zaleca się spożywanie alkoholu w umiarkowanych ilościach, zgodnie z zaleceniami zdrowego stylu życia.

Jakie mogą być powikłania kamicy żółciowej?

Powikłania kamicy żółciowej mogą obejmować:

1. Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego: Jest to najczęstsze powikłanie kamicy żółciowej. Objawy mogą obejmować ból trzewny, gorączkę, dreszcze, wymioty oraz wrażliwość brzucha na dotyk.
2. Zapalenie dróg żółciowych: Kamienie żółciowe mogą wpadać do dróg żółciowych i powodować ich zapalenie.
3. Ropniak lub wodniak pęcherzyka żółciowego: Powikłania tego typu mogą wystąpić, jeśli pęcherzyk żółciowy ulegnie infekcji lub uszkodzeniu przez kamienie żółciowe.
4. Niedrożność dróg żółciowych: Kamienie żółciowe mogą powodować niedrożność dróg żółciowych.
5. Przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego: Jeśli kamienie żółciowe regularnie blokują odpływ żółci z pęcherzyka żółciowego, może dojść do przewlekłego zapalenia pęcherzyka żółciowego. Ten stan może predysponować do powikłań, takich jak zakażenia i kamica dróg żółciowych.

Podsumowanie

W leczeniu kamicy nerkowej pacjent samodzielnie może zastosować leki przeciwbólowe, takie jak ketoprofen lub ibuprofen oraz działające rozkurczająco jak drotaweryna, czy hioscyna. Często wskazane jest również podanie elektrolitów, jeżeli może dojść do odwodnienia. Jest to tylko leczenie zachowawcze, które w przypadku lżejszych objawów pozwala przetrwać atak i poprawić samopoczucie pacjenta w ciągu kilku godzin. Niestety takie ataki mogą nawracać i często się powtarzać. Niektóre przypadki, szczególnie jeżeli dochodzi gorączka i ostry ból, powinny zakończyć się wizytą u lekarza. Konieczna może być operacja. Jeżeli jest niemożliwa to lekarz może zalecić zastosowanie leków na receptę z kwasem ursodeoksycholowym. Po dłuższym stosowaniu istnieje szansa, że rozpuszczą one złogi powstałe wewnątrz pęcherzyka żółciowego.