Co to są leki prokinetyczne?

Leki prokinetyczne to grupa leków, które pomagają w ruchach mięśni w górnej części układu pokarmowego. Sprawiają, że mięśnie w przełyku, żołądku i dwunastnicy lepiej się kurczą, co pomaga w przesuwaniu jedzenia. Te leki też działają na mięsień zamykający przełyk, co ułatwia opróżnianie żołądka i przyspiesza pasaż pokarmu przez jelita. W codziennej definicji można powiedzieć, że są to leki na żołądek i jelita. Ale kiedy dokładnie się je stosuje i jak działają?

Jak działają leki prokinetyczne?

Leki prokinetyczne to grupa leków, które przyspieszają przesuwanie treści pokarmowej przez przewód pokarmowy. Można wyróżnić trzy główne mechanizmy działania leków prokinetycznych:

• blokowanie receptorów dopaminowych — przykładem leku blokującego te receptory jest metoklopramid. Metoklopramid to lek, który działa na pewne miejsca w mózgu zwane receptorami. Gdy te miejsca są zablokowane, organizm produkuje więcej pewnej substancji, nazywanej acetylocholiną. Metoklopramid pomaga w przekazywaniu sygnałów, które sprawiają, że nasze jelita lepiej się poruszają;
• zwiększenie wrażliwości receptorów serotoninowych — przykładem leku jest prukalopryd. Prukalopryd to lek, który pomaga jelitom pracować lepiej, sprawiając, że specjalne miejsca w jelitach, zwane receptorami, są bardziej czułe na serotoninę. Dzięki temu lekowi, mięśnie w jelitach mocniej się kurczą, co sprawia, że jedzenie szybciej przesuwa się przez jelita;
• hamowanie enzymów — przykładem leku hamującego enzymy jest itopryd. Itopryd to lek, który działa na pewne białka w naszym ciele, powodując, że są mniej aktywne. Dzięki temu w jelitach jest więcej acetylocholiny, czyli substancji, która pomaga mięśniom jelit się kurczyć. W rezultacie, dzięki temu lekowi, nasze jelita lepiej się poruszają.

Kiedy stosuje się leki na żołądek i jelita – prokinetyki?

Kiedy stosuje się wspomniane tabletki na jelita i żołądek? Leki prokinetyczne są używane przy problemach z układem pokarmowym, takich jak trudności z ruchem jedzenia przez przełyk, choroba refleksowa przełyku, dyspepsja (złe samopoczucie po jedzeniu) czy gastropareza, czyli opóźnione opróżnianie żołądka. Pomagają też przy zaparciach, zespole jelita nadwrażliwego z zaparciami oraz w specjalnych przypadkach, np. przed badaniem żołądka u osób z krwawieniem z górnych części układu pokarmowego [1,2].

Wiemy już dość sporo o lekach prokinetycznych, czyli lekach na żołądek i jelita. Czy są one dostępne w aptekach? Które leki prokinetyczne są bez recepty, a na które substancje wymagana jest recepta lekarska? Czy istnieją zamienniki bez recepty popularnych prokinetyków?

Jakie są leki prokinetyczne na receptę?

Większość leków na żołądek i jelita omawianych w tym artykule dostępnych jest na receptę. Leki te wpływają na perystaltykę jelit i pracę żołądka, dlatego stosowane niezgodnie z zaleceniami lekarza, np. nadużywane, mogą w łatwy sposób zaburzyć prawidłową pracę układu pokarmowego. Jednak istnieją pewne leki prokinetyczne bez recepty, ale to omówimy później. Lekami prokinetycznymi dostępnymi na receptę są:

• itopryd (Prokit, Zirid) – itopryd to lek, który pomaga jelitom lepiej pracować i sprawia, że żołądek szybciej się opróżnia. Ma też właściwości, które pomagają przeciwdziałać wymiotom. Stosuje się go, kiedy ktoś ma problemy z trawieniem, jak uczucie ciężkości w żołądku, dyskomfort czy wzdęcia, często związane z chorobą wrzodową. Ten lek jest przeznaczony tylko dla dorosłych;
• metoklopramid (Metoclopramidum Polpharma) – ten lek pomaga na nudności i wymioty, a także sprawia, że układ pokarmowy lepiej pracuje. Jednak powinno się go stosować tylko przez krótki czas, kiedy te problemy są spowodowane przez leczenie raka, radioterapię, operacje lub migrenę;
• cisapryd (Gasprid) – ten lek pomaga całemu układowi trawiennemu pracować szybciej. Dzięki niemu jedzenie nie zatrzymuje się zbyt długo w przełyku i żołądku, a także szybciej przechodzi przez jelita. Jest używany głównie do leczenia problemów z wolnym trawieniem, które mogą pojawiać się bez wyraźnej przyczyny lub z powodu cukrzycy;
• trimebutyna (Debretin, Debridat, Ircolon, Ircolon Forte, Tribux, Tribux Forte) – ten lek pomaga w sytuacji, gdy układ trawienny działa zbyt wolno, pomagając mu pracować szybciej. Jest bezpieczny i dobrze tolerowany, więc można go dawać nawet dzieciom.

Jakie są leki na perystaltykę jelit bez recepty?

Jeśli chodzi o leki na perystaltykę jelit bez recepty, to mamy dostępną jedną substancję. Preparatem dostępnym bez recepty, zawierającym w swoim składzie wspomnianą wyżej trimebutynę jest Tribux Bio – lek w postaci tabletek stosowany w zaburzeniach czynności układu pokarmowego oraz w zaburzeniach trawienia. Jest to zamiennik bez recepty takich leków jak Debridat, Tribux i Debretin. Należy pamiętać, że ma jedynie mniejszą dawkę niż wersje na receptę.

Tribux Bio, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• jedyny lek z trimebutyną bez recepty;
• zawiera laktozę;
• stosować krótkotrwale – maksymalnie do 3. dni;
• przyjmować przed posiłkiem;
• nie stosować u kobiet w ciąży;
• do stosowania od 12. roku życia.

Innymi lekami na poprawę perystaltyki jelit są: Butiner 500 mg, Debutir, Debutir Forte, ale zawierają inną substancję – maślan sodu. Płynnym preparatem posiadającym działanie prokinetyczne jest Iberogast – lek ziołowy (naturalny prokinetyk) zawierający w swoim składzie mieszankę 9 ziół: rumianek, melisa, mięta, kminek, lukrecja, ostropest, ubiorek gorzki, glistnik jaskółcze ziele, arcydzięgiel.

Iberogast, płyn doustny

O produkcie

• lek działa poprzez pobudzenie motoryki jelit, co dzieje się za sprawą wzmocnienia napięcia odcinków przewodu pokarmowego, które są osłabione;
• drugi kierunek działania polega na rozkurczaniu mięśni gładkich przewodu pokarmowego, co skutkuje uczuciem ulgi w bólu i towarzyszących wzdęciach bardzo częstych w zespole jelita drażliwego;
• Iberogast stymuluje produkcję prostaglandyn, które chronią błonę śluzową żołądka. Ekstrakty roślinne zawarte w leku wykazują działanie przeciwzapalne, wiatropędne;
• przy długotrwałym stosowaniu może dojść do uszkodzenia wątroby, przy objawach takich jak zażółcenie oczu, bóle w nadbrzuszu powinno się udać do lekarza.

Iberogast Balance, krople doustne

O produkcie

• Iberogast Balance działa na dwa sposoby: uspokaja napięte mięśnie żołądka, a jednocześnie pobudza mięśnie odźwiernika (wyjścia z żołądka), co poprawia trawienie;
• lek zmniejsza stany zapalne w przewodzie pokarmowym i łagodzi nadwrażliwość na ból, co przynosi ulgę w dolegliwościach bólowych często towarzyszących problemom trawiennym;
• składniki roślinne zawarte w Iberogast Balance korzystnie wpływają na bakterie jelitowe i tworzą ochronną warstwę na śluzówce żołądka;
• w przypadku długotrwałego stosowania leku, jeśli objawy nie ustępują po 7 dniach lub pogorszą się, należy skonsultować się z lekarzem w celu wykluczenia innych chorób.

Debutir Forte, kapsułki twarde

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• wysoka dawka maślanu sodu;
• występuje również w opakowaniu o mniejszej dawce.

Jak bezpiecznie stosować leki prokinetyczne? 7 wskazówek

W celu bezpiecznego stosowania leków prokinetycznych, warto przestrzegać poniższych wskazówek:

• konsultuj się z lekarzem – przed rozpoczęciem stosowania jakichkolwiek leków prokinetycznych, zawsze skonsultuj się z lekarzem. On dobierze odpowiedni preparat i ustali dawkowanie dostosowane do Twojego stanu zdrowia;
• przestrzegaj zaleceń – ważne jest, aby dokładnie przestrzegać zaleceń lekarza dotyczących dawkowania i częstotliwości przyjmowania leku. Nie należy przekraczać zalecanej dawki ani zmieniać sposobu podawania leku bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem;
• informuj lekarza o innych lekach – przed rozpoczęciem stosowania leków prokinetycznych, poinformuj lekarza o wszystkich innych lekach, suplementach i ziołach, które obecnie przyjmujesz. Niektóre leki mogą wchodzić w interakcje z lekami prokinetycznymi, co może wpływać na ich skuteczność lub bezpieczeństwo;
• uważaj na działania niepożądane – w czasie stosowania leków prokinetycznych, zwracaj uwagę na ewentualne działania niepożądane. Mogą to być np. ból głowy, nudności, biegunka czy osłabienie. Jeśli wystąpią jakiekolwiek objawy niepożądane, natychmiast skontaktuj się z lekarzem;
• unikaj alkoholu – spożywanie alkoholu podczas stosowania leków prokinetycznych może zwiększyć ryzyko działań niepożądanych. Dlatego zaleca się zachowanie umiaru lub całkowite unikanie alkoholu podczas leczenia;
• informuj o ciąży lub karmieniu piersią – jeśli jesteś w ciąży, planujesz zajście w ciążę lub karmisz piersią, poinformuj o tym lekarza przed rozpoczęciem stosowania leków prokinetycznych. Niektóre preparaty mogą być przeciwwskazane w tych okolicznościach lub wymagać szczególnej ostrożności;
• przestrzegaj terminów ważności leków – sprawdzaj daty ważności leków prokinetycznych i nie stosuj preparatów po upływie terminu ważności. Nieprawidłowe działanie leków po przekroczeniu terminu ważności może zagrażać Twojemu zdrowiu.

Jak naturalnie przyspieszyć opróżnianie żołądka?

Tabletki na jelita i żołądek oraz leki prokinetyczne bez recepty i na receptę to nie wszystko. Zdrowa i zrównoważona dieta odgrywa istotną rolę w skuteczności opróżniania żołądka i właściwej perystaltyki przewodu pokarmowego. Bogactwo błonnika w diecie jest kluczowe, ponieważ błonnik dodaje objętości stolcowi, co przyczynia się do pobudzenia ruchów perystaltycznych jelit i prawidłowego wypróżniania. Starajmy się zatem spożywać odpowiednią ilość błonnika, znajdującego się w produktach takich jak pełnoziarniste pieczywo, kasze i nasiona.

Warzywa i owoce są także niezwykle ważne w diecie. Pełne witamin, minerałów i przeciwutleniaczy, pomagają one w utrzymaniu zdrowej flory bakteryjnej w jelitach. W szczególności warto sięgnąć po produkty bogate w witaminę C, np. paprykę, porzeczki czy cytrusy, które działają przeciwzapalnie i wspierają funkcję układu trawiennego. Odpowiednie nawodnienie jest równie istotne dla optymalnej kinetyki przewodu pokarmowego. Płyny pomagają w utrzymaniu odpowiedniej konsystencji stolca, co ułatwia przesuwanie go przez jelita. Warto pamiętać o spożywaniu odpowiedniej ilości wody i unikać nadmiernego spożycia napojów zawierających kofeinę lub alkohol.

Oprócz tego warto zadbać o nasze zdrowie fizyczne i psychiczne. Zmniejszona perystaltyka jelit wynika z braku ruchu. Dobrze wprowadzić do codzinnego życia aktywność fizyczną. Nawet spacery będą dużo lepsze niż siedzenie przed telewizorem. Ostatnią kwestią jest stres, który bardzo wpływa na pracę jelit i żołądka. Powinniśmy zmniejszyć jego ilość w naszym życiu. Żadne leki na perystaltykę jelit bez recepty nie będą tak skuteczne jak ograniczenie długotrwałego stresu.

Kiedy należy udać się do lekarza?

W przypadku, gdy pacjent przyjmuje leki prokinetyczne, a objawy nie ustępują lub nasilają się, konieczne jest skonsultowanie się z lekarzem. Może to oznaczać, że lek nie działa wystarczająco skutecznie lub że istnieją inne przyczyny objawów, które wymagają różnego podejścia do leczenia. Lekarz jest najlepiej wyposażony, aby ocenić sytuację i dostosować dawkowanie lub zmienić lek prokinetyczny, jeśli to konieczne.

Warto również udać się do lekarza, jeśli występują jakiekolwiek niepokojące objawy po rozpoczęciu stosowania leku prokinetycznego, takie jak nudności, wymioty, trudności w oddychaniu, wysypka lub obrzęk. Te objawy mogą wskazywać na możliwość reakcji alergicznej lub działań niepożądanych leku, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.

Podsumowanie

Przyjmowanie leków prokinetycznych lub naturalnych prokinetyków zgodnie z zaleceniami lekarza i równoczesne wprowadzenie zmian w diecie, takich jak zwiększenie spożycia błonnika, warzyw i owoców, oraz odpowiednie nawodnienie organizmu, może przyczynić się do optymalizacji perystaltyki jelit i poprawy funkcjonowania układu trawiennego. Dlatego ważne jest, aby pacjenci otrzymywali kompleksowe i spersonalizowane zalecenia dotyczące diety, wspierające leczenie farmakologiczne i naturalne metody prokinetyczne.