Czym jest niewydolność serca?

Niewydolność serca to zaawansowany etap przewlekłych schorzeń układu sercowo-naczyniowego, który może być niezwykle dokuczliwy i niebezpieczny dla zdrowia. Istnieje wiele przyczyn tego stanu, ale u osób powyżej 65. roku życia najczęściej występują dwie główne przyczyny:

• choroba niedokrwienna serca — odpowiada za 60-87% przypadków;
• nadciśnienie tętnicze.

Choroba ta rozwija się, gdy serce nie jest w stanie pompować krwi w ilościach potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Początkowo organizm stara się “ratować” sytuację, zwiększając ciśnienie napełniania serca, co chwilowo poprawia funkcjonowanie mięśnia sercowego. Dzięki temu tlen i składniki odżywcze ponownie docierają do komórek. Niestety, ten mechanizm działa tylko przez krótki czas, co powoduje, że z biegiem czasu niewydolność serca się pogłębia, a rokowania dla pacjenta stają się coraz gorsze. Niewydolność serca nie tylko obniża jakość życia, ale także prowadzi do niepełnosprawności oraz wykluczenia z życia zawodowego i społecznego. Dodatkowo, choroby współistniejące, takie jak cukrzyca typu 2, mogą jeszcze bardziej pogarszać stan pacjenta. Do typowych objawów niewydolności serca należą:

• zmęczenie, nawet przy niewielkim wysiłku;
• duszność, zarówno w spoczynku, jak i podczas wysiłku, a także w nocy;
• obrzęki, spowodowane zatrzymaniem płynów w organizmie;
• suchy kaszel z rdzawo podbarwioną plwociną;
• wyniszczenie organizmu w zaawansowanych stadiach choroby.

Na szczęście, w ostatnich latach średnia długość życia osób z niewydolnością serca znacznie się wydłużyła, co jest zasługą nowoczesnych terapii lekowych. Wciąż jednak poszukuje się nowych rozwiązań farmakologicznych, które mogą jeszcze bardziej poprawić rokowania. Jedną z obiecujących grup leków, które zyskały nowe zastosowanie w leczeniu niewydolności serca, są inhibitory SGLT-2 (flozyny), dotychczas znane głównie z leczenia cukrzycy [1,2].

Jaki jest związek między cukrzycą a niewydolnością serca?

Obserwacje kliniczne jednoznacznie wskazują na silny związek między cukrzycą typu 2 a niewydolnością serca. Osoby z cukrzycą są kilkukrotnie bardziej narażone na rozwój niewydolności serca niż osoby bez tej choroby, nawet jeśli poziom glukozy jest dobrze kontrolowany. Niewydolność serca ma szczególnie negatywny wpływ na jakość życia pacjentów z cukrzycą, a ostre epizody tej choroby są główną przyczyną zgonów w tej grupie pacjentów.

Cukrzyca nie tylko predysponuje do chorób serca, ale również je pogłębia. U pacjentów z cukrzycą, którzy mają problemy z tolerancją glukozy i insulinoopornością, lekarze często obserwują:

• powiększoną lewą komorę serca;
• zwiększoną sztywność naczyń krwionośnych;
• wyższy poziom trójglicerydów;
• nadwagę lub otyłość.

Te objawy zwiększają ryzyko wystąpienia niewydolności serca [3].

Inhibitory SGLT-2 w cukrzycy

Inhibitory SGLT-2 (sodium-glucose linked transporter 2) początkowo były stosowane wyłącznie w leczeniu cukrzycy typu 2. Działają one poprzez zwiększenie wydalania glukozy z moczem. W normalnych warunkach, nerki reabsorbują około 180 g glukozy z powrotem do krwi, ale przy znacznie podwyższonym poziomie cukru, organizm zaczyna wydalać nadmiar glukozy z moczem. Transporter SGLT-2 odpowiada za powrót glukozy i sodu z moczu do krwi, a inhibitory SGLT-2 blokują ten proces, co prowadzi do zwiększonego wydalania glukozy z moczem i obniżenia poziomu cukru we krwi. Obecnie stosuje się kilka inhibitorów SGLT-2, w tym:

• kanagliflozyna (Invokana);
• dapagliflozyna (Forxiga);
• empagliflozyna (Jardiance).

Podczas leczenia flozynami zaobserwowano, że pacjenci rzadziej zapadają na niewydolność serca, co skutkowało mniejszą liczbą hospitalizacji na oddziałach kardiologicznych. To odkrycie doprowadziło do rozszerzenia zastosowania tej grupy leków na leczenie niewydolności serca [4].

Inhibitory SGLT-2 w niewydolności serca

Zwiększone wydalanie moczu (diureza) wywołane przez inhibitory SGLT-2 przynosi korzyści nie tylko w regulacji poziomu glukozy, ale również poprawia parametry układu sercowo-naczyniowego. Warto zwrócić uwagę na dwa kluczowe efekty:

• obniżenie ciśnienia krwi, dzięki zwiększonej diurezie i wydalaniu jonów sodu;
• redukcja masy ciała, ponieważ wydalanie cukru z moczem znacznie obniża bilans energetyczny organizmu.

Te zmiany zmniejszają ryzyko chorób serca, co sprawia, że stosowanie inhibitorów SGLT-2 przynosi podwójną korzyść. Coraz częściej leki te są wykorzystywane nie tylko w leczeniu, ale również w zapobieganiu niewydolności serca, nawet u osób bez cukrzycy. Dodatkowo, trwają badania nad ich potencjalnym zastosowaniem w leczeniu otyłości, co mogłoby dodatkowo poprawić zdrowie serca.

Ochronne działanie SGLT-2 na serce

Badania i obserwacje wykazały, że inhibitory SGLT-2 wykazują dodatkowe ochronne działanie na serce. W kolejnych akapitach omówię najważniejsze mechanizmy ochronne, które mogą przyczynić się do poprawy stanu zdrowia pacjentów z niewydolnością serca [5].

SGLT-2 zmniejszają stężenia czynników zapalnych

Jednym z kluczowych mechanizmów działania inhibitorów SGLT-2 jest ich zdolność do obniżania stężenia czynników zapalnych, takich jak CRP, TNF-α i IL-6. Choć dokładny mechanizm nie jest jeszcze w pełni zrozumiany, wiadomo, że stany zapalne odgrywają dużą rolę w rozwoju przewlekłych chorób, w tym niewydolności serca. Dzięki inhibitorom SGLT-2 zmniejsza się produkcja reaktywnych form tlenu, które mogą hamować produkcję tlenku azotu (NO). Niskie stężenie NO prowadzi do sztywnienia komórek sercowych, co z kolei przyczynia się do rozwoju choroby wieńcowej i niewydolności serca.

Stres antyoksydacyjny chroni przed niewydolnością serca

Stres oksydacyjny to kolejny kluczowy mechanizm, który przyczynia się do rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, w tym niewydolności serca. Charakteryzuje się on niewystarczającą ilością wewnętrznych przeciwutleniaczy. Badania wykazały, że inhibitory SGLT-2 działają jako skuteczne antyoksydanty. Mają one zdolność do:

• obniżania produkcji wolnych rodników;
• zwiększania produkcji przeciwutleniaczy, takich jak dysmutaza ponadtlenkowa;
• hamowania produkcji czynników prozapalnych, np. CRP.

Dzięki temu, flozyny skutecznie chronią serce przed stresem oksydacyjnym.

Inhibitory SGLT2 — korzystne działanie w insulinooporności

Inhibitory SGLT-2 obniżają podwyższony poziom glukozy we krwi, co jest szczególnie korzystne dla pacjentów z insulinoopornością. Działają one niezależnie od insuliny, co oznacza, że nie wywołują hipoglikemii. Obniżenie poziomu cukru we krwi prowadzi także do zmniejszenia poziomu insuliny, co z kolei zapobiega odkładaniu się tkanki tłuszczowej — jednego z głównych czynników ryzyka rozwoju insulinooporności. Pacjenci przyjmujący inhibitory SGLT-2 nie tylko unikają przyrostu masy ciała, ale także obniżają ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca.

Inne mechanizmy ochronne inhibitorów SGLT-2

Korzyści ze stosowania inhibitorów SGLT-2 nie kończą się na wspomnianych wcześniej mechanizmach. Badania wykazały, że flozyny mają również inne korzystne działanie, które może być pomocne w leczeniu niewydolności serca. Na przykład, inhibitory SGLT-2 zmniejszają stężenie kwasu moczowego, co jest szczególnie korzystne dla osób z niewydolnością serca, u których często występuje podwyższony poziom tego kwasu z powodu zmniejszonej diurezy. Ponadto, inhibitory SGLT-2 ograniczają gromadzenie się tłuszczu i wytwarzanie adipokin. Obniżone gromadzenie tkanki tłuszczowej pozwala zmniejszyć wydzielanie prozapalnych substancji, z kolei blokada adipokin wpływa na zmniejszenie ryzyka chorób serca [5].

Podsumowanie

Niewydolność serca to poważne schorzenie, które często współwystępuje z cukrzycą typu 2, znacząco pogarszając jakość życia pacjentów. Inhibitory SGLT-2, choć pierwotnie stosowane w leczeniu cukrzycy, okazały się skuteczne także w terapii niewydolności serca, przynosząc korzyści takie jak obniżenie ciśnienia krwi, redukcję masy ciała oraz zmniejszenie stanów zapalnych i stresu oksydacyjnego. Jeśli zmagasz się z niewydolnością serca lub cukrzycą, warto skonsultować się z lekarzem w sprawie zastosowania tych nowoczesnych leków, które mogą znacząco poprawić Twoje zdrowie.