Glukozamina i kolagen – czym się różnią?

Glukozamina i kolagen to dwie zupełnie różne substancje, które są od lat z powodzeniem stosowane w leczeniu dolegliwości ze strony mięśni i stawów. Glukozamina, zaliczana do grupy aminocukrów, jest związkiem występującym naturalnie w ludzkim organizmie, a konkretniej w chrząstce oraz mazi stawowej. Dzięki temu możliwe jest utrzymanie prawidłowej struktury i amortyzacji stawów, a także odpowiedniego poziomu ich nawilżenia. Kolagen natomiast jest białkiem strukturalnym, które występuje nie tylko w chrząstce stawowej, ale również w kościach, więzadłach oraz skórze. Substancja odpowiada za elastyczność i wytrzymałość mechaniczną [1].

Glukozamina a kolagen – jak działają?

Ze względu na to, że glukozamina wpływa na kondycję stawów, jest składnikiem wielu preparatów – zarówno suplementów diety, jak i leków. Jednak co ciekawe, dokładny mechanizm działania glukozaminy na stawy kolanowe i inne pozostaje nieznany. Faktem popartym badaniami jest to, że działanie glukozaminy na stawy związane jest z pobudzeniem chondrocytów (komórek chrząstki stawowej) do produkcji proteoglikanów oraz glikozaminoglikanów. Co więcej, wywiera także wpływ na synowiocyty (komórki płynu maziowego), które syntetyzują kwas hialuronowy. Proteoglikany, glikozaminoglikany oraz kwas hialuronowy są niezbędne do prawidłowej pracy stawów i zachowania płynności ruchów. 

Jak działa kolagen i co to jest? Mianem kolagenu określa się grupę białek mających różne struktury i tym samym różne mechanizmy działania. Wśród najbardziej znanych i najczęściej stosowanych wymienia się kolagen typu I (występuje we włosach, skórze, ścięgnach i kościach) oraz kolagen typu II (obecny w chrząstce stawowej). Działanie na chrząstkę stawową opiera się na utrzymaniu jej elastyczności i sprężystości oraz zapobieganiu uszkodzeniom. Niektórzy naukowcy przypuszczają, że kolagen może wykazywać również efekt przeciwzapalny. Konieczne jest jednak przeprowadzenie kolejnych badań, które potwierdzą korzystny wpływ kolagenu na kondycję chrząstki stawowej [1,2].

Jakie są skutki uboczne glukozaminy i kolagenu?

Skutki uboczne siarczanu glukozaminy obejmują najczęściej dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (zaparcia, biegunka, wzdęcia, nudności, niestrawność lub bóle brzucha), układu nerwowego (senność, bóle głowy) oraz układu naczyniowego (nagłe zaczerwienienie skóry, szczególnie twarzy) [3].

Powszechnie uważa się, że stosowanie preparatów zawierających kolagen jest bezpieczne. Niekiedy mogą jednak wystąpić niegroźne skutki uboczne, które obejmują niestrawność, wzdęcia oraz nudności [4].

Kiedy stosować glukozaminę, a kiedy kolagen?

W lecznictwie wykorzystuje się siarczan oraz chlorowodorek glukozaminy. Wskazaniem do stosowania siarczanu glukozaminy jest łagodna lub umiarkowana choroba zwyrodnieniowa stawów. Natomiast chlorowodorek glukozaminy może być wykorzystywany w łagodzeniu stanów objawów stanów zapalnych stawów, np. stawu kolanowego [3,5]. 

Kolagen, podobnie jak glukozaminę, stosuje się pomocniczo w chorobie zwyrodnieniowej stawów. Oprócz tego, preparaty zawierające kolagen wykorzystuje się także m.in. w celu regeneracji chrząstki stawowej, mięśni, a także skóry, włosów oraz paznokci [4].

Jak podawać siarczan glukozaminy a jak kolagen? Kiedy zaczną działać?

Dawkowanie glukozaminy oraz kolagenu zależy od rodzaju preparatu. Każdy produkt ma bowiem nieco inną zawartość omawianych substancji. Na rynku dostępne są dwie postaci glukozaminy, dla których dawkowanie przedstawia się następująco:

• siarczan glukozaminy – 1000-1500 mg na dobę. Zalecany okres stosowania wynosi 3 miesiące; 
• chlorowodorek glukozaminy – 1250-1500 mg raz na dobę. Zalecany okres stosowania wynosi 2-3 miesiące. Jeśli po tym czasie nie nastąpi poprawa, skonsultuj się z lekarzem. 

Efekty terapii glukozaminą powinny utrzymać się przez przynajmniej 2-3 miesiące po zaprzestaniu leczenia [1,3,5].

Jeśli chodzi o kolagen, brak jest ścisłych wytycznych co do zalecanej, optymalnej dziennej dawki. Dawka rekomendowana przez producentów jest zależna od postaci kolagenu zawartej w preparacie (kolagen niezdenaturowany lub hydrolizat kolagenu).  W przypadku formy niezdenaturowanej (UC-II), kolagen zachowuje swoją trójwymiarową strukturę białkową i jest przetwarzany w niskiej temperaturze. Dzienne dawkowanie wynosi ok. 40 miligramów.  Z kolei hydrolizaty kolagenu są bardziej przetworzone, a ich cząsteczka jest rozłożona na krótsze łańcuchy, co ma z założenia poprawić przyswajalność. Zalecana dawka dzienna może wówczas sięgać nawet 10-15 gramów dziennie. W przypadku większości preparatów zaleca się stosowanie produktu przez przynajmniej 2-3 miesiące [6].

Porównanie profili bezpieczeństwa – przeciwwskazania glukozaminy i kolagenu

Zarówno preparaty z glukozaminą, jak i kolagenem są uważane za bezpieczne. Ryzyko wystąpienia działań niepożądanych jest niskie. Jednocześnie pamiętaj o przestrzeganiu dawkowania i stosowaniu produktów w zalecanych ilościach. Warto zaznaczyć, że glukozamina jest pozyskiwana ze skorupiaków, dlatego nie powinny jej stosować osoby z nadwrażliwością [3,5]. 

Kolagen natomiast otrzymywany jest głównie z morskich ryb, wieprzowiny, wołowiny oraz drobiu, co jest cenną informacją m.in. dla wegan i wegetarian (na rynku dostępne są również produkty zawierające kolagen wegański) [6].

Stosowanie u kobiet w ciąży i karmiących piersią

Czy glukozamina jest przeciwwskazana u kobiet w ciąży lub karmiących piersią? Jak to wygląda w przypadku kolagenu? Nie zaleca się zażywania preparatów zawierających glukozaminę lub kolagen w czasie ciąży. Jeśli jednak jest to konieczne, przed użyciem tego typu produktów skonsultuj się z lekarzem. Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania leków zawierających glukozaminę oraz preparatów z kolagenem są ograniczone. W ulotkach leków z glukozaminą znajdziemy informację o tym, że zażywanie produktu jest niezalecane. Podobnie jest w przypadku preparatów zawierających kolagen [3,5,6].

Co ciekawe, niektóre źródła podają, że zarówno siarczan, jak i chlorowodorek glukozaminy są bezpieczne i kompatybilne z karmieniem piersią. Argumentuje się to tym, że glukozamina jest związkiem występującym naturalnie w ludzkim organizmie (co więcej, jednym ze składników kobiecego mleka jest pochodna glukozaminy, N-acetyloglukozamina) a ryzyko przedostania się dużych ilości leku do mleka matki jest mało prawdopodobne [7]. Jednocześnie pamiętaj, aby przed zażyciem preparatów z glukozaminą skonsultować się z lekarzem.

Czy po kolagenie i glukozaminie można prowadzić pojazdy?

Zarówno glukozamina, jak i kolagen, z reguły nie mają większego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. U niektórych osób stosujących glukozaminę mogą jednak wystąpić senność lub zawroty głowy, dlatego warto obserwować swoją reakcję na dany preparat [3-6].

Glukozamina i kolagen a picie alkoholu

Brak jest szczegółowych danych na temat tego, czy glukozamina wchodzi w interakcje z etanolem. Jednakże miej na uwadze to, że leki, podobnie jak alkohol, ulegają przekształceniom w wątrobie. Jednoczesne stosowanie glukozaminy i etanolu może nadmiernie obciążać ten organ, a także nasilać dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (np. niestrawność, biegunkę, zaparcia, zgagę). Połączenie kolagenu z alkoholem może natomiast osłabić efekt działania suplementów diety [3-6].

Zasady stosowania glukozaminy i kolagenu u seniorów

Według dostępnych danych, nie ma potrzeby modyfikacji dawkowania preparatów z glukozaminą u ogólnie zdrowych seniorów. Produkty z kolagenem z reguły również nie wymagają zmiany dawkowania – chyba że lekarz uzna to za konieczne [3-6].

Czy są jakieś przeciwwskazania do stosowania glukozaminy i kolagenu u osób z zaburzeniami wątroby lub nerek? Zachowaj ostrożność w przypadku stosowania preparatów z glukozaminą bądź kolagenem zwłaszcza wtedy, gdy zmagasz się z zaburzeniami czynności nerek i/lub wątroby. Przed rozpoczęciem terapii skonsultuj się ze swoim lekarzem prowadzącym [3-6].

Dostępność leków i droga podania

Glukozamina jest dostępna w postaci tabletek, kapsułek, tabletek musujących oraz proszku do sporządzania zawiesiny doustnej. Stosowana jest doustnie. Preparaty z kolagenem występują w postaci kapsułek, tabletek, proszku lub saszetek do rozpuszczania w wodzie, tabletek musujących, a nawet żelek. Niektórzy producenci proponują również kolagen w formie płynnej.

Zamienniki i preparaty glukozaminy i kolagenu

Na rynku znajduje się kilka leków zawierających siarczan lub chlorowodorek glukozaminy. Wymienione preparaty są dostępne jedynie na receptę:

• Arthryl – siarczan glukozaminy (saszetki);
• Flexove – chlorowodorek glukozaminy (tabletki);
• Chronada – chlorowodorek glukozaminy + siarczan chondroityny (kapsułki twarde).

Przykładowe preparaty z glukozaminą oraz dodatkowymi składnikami bez recepty (suplementy diety):

• Naturell Glukozamina + C – siarczan glukozaminy, witamina C (tabletki);
• Olimp Gold Glucosamine 1000 – siarczan glukozaminy 2KCl*, witamina C (kapsułki);
• Duo Stawy MaxiFlex – siarczan glukozaminy, witamina C, siarczan chondroityny, mangan, kolagen, wyciąg z liści pokrzywy zwyczajnej (tabletki musujące);
• Artresan Optima – siarczan glukozaminy, witamina C, kolagen typu II, siarczan chondroityny, minerały, wyciągi ziołowe (kapsułki);
• Olimp Arthroblock – siarczan glukozaminy 2KCl, witamina C, siarczan chondroityny, kwas hialuronowy, mangan, wyciąg Boswellia serrata (kapsułki).

*siarczan glukozaminy 2KCl – cząsteczka glukozaminy jest dość niestabilna, dlatego niektórzy producenci stabilizują ją za pomocą dwóch cząsteczek chlorku potasu (KCl), co ma dodatkowo poprawić rozpuszczalność glukozaminy [8].

Przykładowe preparaty z kolagenem (i dodatkowymi substancjami) bez recepty (suplementy diety):

• Doppelherz system Kollagen 11.000 – hydrolizat kolagenu, siarczan chondroityny, witamina C, witamina D, miedź (ampułki z płynem);
• Collaflex – hydrolizat kolagenu typu II pochodzenia drobiowego, siarczan chondroityny, kwas hialuronowy, witamina C (kapsułki);
• 4Flex – hydrolizat kolagenu pochodzenia wołowego lub wieprzowego, witamina C (saszetki z proszkiem do rozpuszczania w wodzie);
• Artresan Efekt – hydrolizat kolagenu pochodzenia wołowego, witamina C, mangan, miedź, wyciąg z Boswellia serrata (kapsułki);
• Flexus shots – hydrolizat kolagenu, siarczan chondroityny, siarczan glukozaminy, kwas hialuronowy, witamina C, witamina D (fiolki z płynem doustnym);
• Swanson Kolagen UC-II – niezdenaturowany kolagen typu II (kapsułki).

Podsumowanie

Glukozamina jest zaliczana do grupy określanej jako SYSADOA, czyli wolno działających leków objawowych stosowanych w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów. Jak sama nazwa wskazuje, jej działanie jest powolne, a pierwsze efekty są obserwowane dopiero po pewnym czasie. Glukozamina nie działa przeciwbólowo, dlatego niekiedy na początku leczenia konieczne jest dołączenie leków łagodzących dolegliwości bólowe (np. niesteroidowych leków przeciwzapalnych, np. celekoksyb, etorykoksyb). Jeśli chodzi o kolagen, brak jest jednoznacznych dowodów na to, że jego suplementacja rzeczywiście wpływa pozytywnie na kondycję stawów. Istnieją jednak badania, które potwierdzają korzystne efekty działania preparatów zawierających hydrolizowany kolagen oraz kolagen niezdenaturowany. Jako że pozostają w sprzeczności z opiniami niektórych specjalistów, konieczne jest przeprowadzenie kolejnych eksperymentów. Warto wspomnieć też o chondroitynie, która dopełnia trójcę preparatów na zdrowe i niebolące stawy. Najlepiej szukać suplementów diety bez recepty, które w składzie mają glukozaminę+kolagen+chondroitynę [1-5].