Foliany a kwas foliowy

Foliany i kwas foliowy są różnymi formami witaminy B9, witaminy, która jest to niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Foliany (5-MTHF, czyli 5-metylotetrahydrofolian) są naturalnymi związkami występującymi w żywności. Można je znaleźć przede wszystkim w warzywach liściastych, brokułach, cytrusach czy fasoli. Z drugiej strony, kwas foliowy jest syntetyczną formą witaminy B9, którą można znaleźć w suplementach diety czy wzbogacanej żywności, takiej jak np. płatki śniadaniowe. Naturalne foliany gorzej się przyswajają niż kwas foliowy, ale za to są lepiej tolerowane przez człowieka i powodują mniej potencjalnych skutków ubocznych. Ile człowiek powinien dostarczać tej witaminy [1]?

Jakie jest zapotrzebowanie organizmu na foliany?

Spożycie witaminy B9 jest szczególne ważne w przypadku kobiet w ciąży. Dzienna zalecana dawka dla dzieci to 200-300 µg, dla dorosłych 400 µg, dla kobiet w ciąży 600 µg, a dla karmiących piersią 500 µg [2].

Jakie są objawy niedoboru folianów? 

Do najczęściej występujących objawów niedoboru kwasu foliowego należą:

• nadmierna bladość skóry;
• stany zapalne, zaczerwienienia i owrzodzenie języka i warg 
• gwałtowne i przedwczesne siwienie włosów;
• zaburzenia koncentracji i nadmierne zmęczenie;
• problemy ze snem oraz uczucie niepokoju i lęku;
• depresja i drażliwość;
• pogorszenie samopoczucia;
• wady cewy nerwowej u płodu;
• niedokrwistość megaloblastyczna;
• niedobór może przyczyniać się do rozwoju choroby Alzheimera [2,3].

Aktywna forma kwasu foliowego – co to jest i za co odpowiada?

Czasami można spotkać się z określeniem aktywnej formy kwasu foliowego. Co to jest? Aktywną biologicznie formą folianów jest kwas tetrahydrofoliowy, a dokładnie wymieniony 5-MTHF. Jest on od razu gotowy do użycia, podczas gdy kwas foliowy musi ulec w organizmie przekształceniu do formy aktywnej.

Jego pochodne biorą udział w licznych przemianach biochemicznych jako koenzymy. Foliany uczestniczą w podziale komórek, a dokładniej syntezie kwasów nukleinowych, wytwarzaniu białek i aminokwasów. Dodatkowo są niezbędne w procesach wytwarzania otoczki mielinowej, która jest składnikiem budulcowym komórki nerwowej. Co ważne, zmniejszają ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej u płodu. Co stosować w takim razie u kobiet ciężarnych? Czy w ciąży lepszy jest kwas foliowy, czy foliany [3]?

Folian czy kwas foliowy w ciąży?

Kobiety z pewnością się zastanawiają, czy w ciąży lepiej wybrać folian, czy kwas foliowy. Przed zajściem w ciążę i w pierwszym trymestrze zaleca się suplementację kwasu foliowego, ponieważ zapobiega wadom cewy nerwowej u płodu. U części populacji (nawet 40%), występuje mutacja genu MTHFR, przez co konwersja kwasu foliowego może być utrudniona. Zmniejsza to jego skuteczność, co jest szczególnie ważne podczas ciąży. Jeżeli pacjentka nie wie, czy ma mutację MTHFR, foliany są bezpieczniejszym i lepszym wyborem – pomijamy tutaj etap przemiany w organizmie i dostarczamy mu to, co potrzeba [1,3].

Syntetyczny kwas foliowy — przykładowe preparaty

W aptece można znaleźć zarówno kwas foliowy jako leki na receptę, bez recepty i suplementy diety. Przy wyborze preparatu warto zwrócić uwagę, jaka jest forma kwasu foliowego. Niektóre preparaty zawierają aktywną formę folianów, co w niektórych przypadkach może być lepszą alternatywą.

Naturell Folian, tabletki

O produkcie 

• 1 tabletka zawiera 400 µg L-metylofolianu wapnia, w tym kwas foliowy;
• osoby dorosłe mogą przyjmować 1 tabletkę na dobę;
• L-metylofolian wapnia jest formą równoważną dla folianów występujących w pożywieniu, to aktywna forma kwasu foliowego;
• suplement diety może zawierać śladowe ilości ryb i ich produktów pochodnych [4].

Folik, tabletki 

O produkcie 

• 1 tabletka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego;
• zalecane dawkowanie dla kobiet planujących ciążę i kobiet ciężarnych wynosi 1 tabletkę raz na dobę co najmniej przez 1 miesiąc przed poczęciem i w pierwszym trymestrze ciąży;
• produkt leczniczy jest w szczególności przeznaczony dla kobiet planujących powiększenie rodziny i będących w ciąży [5].

ActiFolin, tabletki

O produkcie 

• 1 tabletka zawiera 800 µg kwasu foliowego, w tym 400 µg kwasu foliowego jako aktywna forma folianu;
• osoby dorosłe powinny stosować 1 tabletkę na dobę;
• suplement diety przeznaczony dla kobiet planujących ciążę i kobiet w ciąży [6].

Podsumowanie

Kwas foliowy i foliany dla wielu pacjentów będą tym samym. Tylko u pacjentów, u których występuje mutacja genu MTHFR, warto zastosować preparaty mające w składzie foliany. O kwasie foliowym w szczególności powinny pamiętać kobiety ciężarne i planujące ciąże. Kwas foliowy to inaczej witamina B9, która odgrywa znacząca rolę w procesach metabolicznych, takich jak synteza DNA czy podział komórek. Foliany są naturalnymi związkami występującymi w żywności, natomiast syntetyczny kwas foliowy jest chemiczną formą witaminy B9 stosowaną w suplementach diety i dodawana do niektórych produktów spożywczych. Jest stabilniejszy niż naturalne foliany, ale wymaga konwersji w organizmie do aktywnej formy, co u niektórych osób może być utrudnione.