Organizm ludzki ma ogromną zdolność do utrzymywania stałego pH krwi. Głównymi narządami, które biorą w tym udział ,są nerki i układ oddechowy. Kwaśne pH jest potrzebne, aby nas chronić i pomóc nam w trawieniu pokarmu. Sugeruje się, że dieta alkaliczna może zapobiegać wielu chorobom i przynosić korzyści zdrowotne.

Zmiany pH środowiska i diety na przestrzeni lat

Wzrost rozwoju przemysłu wpłynął na wzrost pH oceanów, a to wpłynęło negatywnie na życie wewnątrz nich i doprowadziło do niszczenia raf koralowych. pH gleby również ma znaczenie. Gleby kwaśne poniżej pH 6 mają często obniżony poziom wapnia i magnezu, a gleby powyżej pH 7 mogą mieć niedostępne żelazo, mangan, miedź i cynk.

Jeśli chodzi o dietę, również nastąpiła zmiana pH. Przez ostatnie lata nastąpił spadek potasu (K) w porównaniu do sodu (Na) oraz wzrost chlorku w porównaniu z wodorowęglanami znajdującymi się w diecie. Stosunek potasu do sodu uległ odwróceniu, K/Na poprzednio wynosił 10 do 1, podczas gdy współczesna dieta ma stosunek 1 do 3. Czyli współczesna dieta jest uboga w magnez i potas oraz błonnik i bogata w tłuszcze nasycone, cukry proste, sód i chlorki.

Z wiekiem tracimy zdolność do regulacji kwasowo-zasadowej nerek, z czego wynika wzrost kwasicy metabolicznej wywołanej dietą podczas stosowania nowoczesnej diety. Dieta niskowęglowodanowa i wysokobiałkowa ze zwiększonym obciążeniem kwasami powoduje bardzo niewielkie zmiany w chemii krwi i pH, ale powoduje wiele zmian w chemii moczu. Poziom magnezu, cytrynianu i pH w moczu jest obniżony, wapń w moczu, niezdysocjowany kwas moczowy i fosforany są zwiększone. Wszystko to skutkuje zwiększonym ryzykiem wystąpienia kamieni nerkowych.

Jak żywność wpływa na zakwaszenie organizmu?

Mocz ma pH kwaśne lub zasadowe. Żywność dzielimy na kategorie według potencjalnego obciążenia nerek kwasem. Owoce, warzywa, soki owocowe, ziemniaki oraz napoje bogate w zasady i ubogie w fosfor (czerwone i białe wino, mineralna woda sodowa) nie zakwaszają. Produkty zbożowe, mięso, produkty mleczne, ryby oraz napoje ubogie w zasady i ubogie w fosfor (np. jasne piwa, kakao) zakwaszają.

Zdolność organizmu do buforowania pH

Organizm ma szereg mechanizmów regulacyjnych, które wyrównują zmianę pH spowodowaną pożywieniem [1]. Np. nasza krew ma układ buforowy, którego zadaniem jest utrzymanie pH krwi w określonym zakresie, tj. 7,35-7,45. Uczestniczą tu bufor wodorowęglanowy, hemoglobinowy, fosforanowy i białkowy [2]. Zaburzenie równowagi kwas − zasada osocza prowadzi do acydozy (kwasicy) lub alkalozy (zasadowicy) [3].

Równowaga wapniowo-fosforanowa

W naszym organizmie mamy rezerwę wapnia i fosforanów. To pomaga nam utrzymać w odpowiednim stanie nasze kości i zapobiegać osteoporozie. Pod wpływem kwasowej diety tracimy wprawdzie wapń z moczem, ale organizm ma mechanizmy regulujące, które temu zapobiegają. Dodatkowo odpowiedni poziom witaminy D 25(OH)D >80 nmol/l może w razie potrzeby umożliwić odpowiednią jelitową absorpcję wapnia, magnezu i fosforanów. W przewlekłej niewydolności nerek można zapobiec kwasicy metabolicznej wodorowęglanami, co znacząco poprawia poziom przytarczyc i poziom aktywnej formy witaminy D [4]. Systematyczny przegląd literatury, w którym poszukiwano dowodów wspierających dietę alkaliczną dla zdrowia kości, nie wykazał ochronnej roli obciążenia kwasami w diecie w osteoporozie [5].

Jak sprawdzić, czy organizm jest zakwaszony?

Zachwianą równowagę w organizmie można poznać po wynikach badań moczu. Poziom magnezu, cytrynianu i pH w moczu jest obniżony, wapń w moczu, niezdysocjowany kwas moczowy i fosforany są zwiększone. We krwi oznacza się też elektrolity jak chlorki czy potas, sód, oraz poziom glukozy, mleczanu, ciał ketonowych, osmolalności, metanolu, glikolu etylenowego). Kwasica występuje, kiedy pH krwi spada poniżej 7,35. Przyczyną może być nadmierna produkcja kwasów w organizmie, spożywanie substancji, które są źródłem kwasów, obniżone wydalanie kwasów lub wzmożone wydalanie zasad. Objawy są nieswoiste, jak zmęczenie, nudności i wymioty [6]. Zasadowica występuje, kiedy pH krwi wzrasta powyżej 7,45. Może wynikać z zaburzeń elektrolitowych związanych z długotrwałymi wymiotami lub ze znacznego odwodnienia, z podawaniem lub spożywaniem zasad oraz hiperwentylacją (z wzmożonym wydalaniem kwasu w formie (CO2). Objawy zasadowicy to osłabienie i skurcze, często związane z utratą potasu [7].

Jakie tabletki na odkwaszenie są w aptekach?

Musimy mieć świadomość, że nasz organizm z pomocą nerek, płuc i układu buforowego krwi wyrównuje zmiany pH tak, aby móc funkcjonować. Podstawą tego, by mieć zdrowy organizm jest zdrowa dieta, bogata w błonnik i warzywa, pełnowartościowe źródło białka i tłuszcze nienasycone. W przypadku poważnych zaburzeń powinniśmy powierzyć nasze zdrowie lekarzom, zrobić odpowiednie badania i znaleźć przyczynę złego samopoczucia. Jeśli mamy do czynienia z zaburzeniem równowagi elektrolitowej na skutek biegunki czy wymiotów, pomocne mogą być elektrolity.

Wnioski

W obliczu obecnych badań nie ma uzasadnienia unikanie produktów typu ryby, mięso czy produkty zbożowe. Nie ma badań, które potwierdzałyby jednoznacznie korzyści takich działań. Owszem, zwiększenie ilości warzyw wpływa korzystnie na dietę, ze względu na zawartość witamin i błonnika. Korzystanie z działań “odkwaszających organizm” wg badań jest nieskuteczne. Brak wiarygodnych danych naukowych, które udowodniłyby korzystny wpływu stosowania diety alkalicznej na zmniejszenie ryzyka większości chorób cywilizacyjnych. Badano  wpływ diety alkalicznej na stan układu kostnego i ryzyko osteoporozy, jednak wnioski pochodzące z ostatnich badań nie wspierają jednoznacznie tej hipotezy [8].