Jak wygląda leczenie cukrzycy?

Cukrzyca to choroba cywilizacyjna, która niestety dotyka coraz to młodsze osoby. W prewencji tego schorzenia duże znaczenie ma dieta i styl życia, ale czasami nawet najlepsze odżywianie i dbanie o wysiłek fizyczny nie będzie wystarczające. Metformina to substancja lecznicza stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2. Jest to terapia I rzutu i zwykle od niej rozpoczyna się leczenie. W ostatnich czasach, szczególnie w mediach i internecie, duże uznanie zyskują naturalne substancje w prewencji i leczeniu niektórych chorób. Podobnie jest z tytułową berberyną. Czy berberynę można łączyć z metforminą? Czy terapię cukrzycy można opierać tylko na naturalnych składnikach? Czy można brać berberynę zamiast metforminy [1].

Jakie działanie ma metformina i berberyna?

Metformina obniża poziom glukozy we krwi i dzieje się to na zasadzie kilku mechanizmów. Związek ten zmniejsza produkcję glukozy w wątrobie, ale również zmniejsza wchłanianie przyjętego cukru z zewnątrz (z pożywienia) w jelitach. Dodatkowo metformina zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę, co też wpływa na zwiększenie wychwytu cukrów, które krążą po organizmie i tak, np. większa ilość glukozy zostaje wchłaniania z krwi. Metformina obniża poziom glukozy na czczo i po posiłku, ale jednocześnie ryzyko wystąpienia hipoglikemii, czyli nadmiernego spadku cukru, jest niewielkie. Co ciekawe, jeśli pacjent cierpi na cukrzyce i hipercholesterolemię, to wykazano poprawę profilu lipidowego. Badania pokazują, że stosowanie metforminy sprzyja niewielkiemu spadkowi masy ciała bądź utrzymaniu aktualnej wagi. Metformina powoduje też zmniejszenie podstawowego, podwyższonego poziomu insuliny. Ma to znaczenie w leczeniu cukrzycy, ale również w leczeniu zespołu policystyczych jajników, bo prowadzi to do zmniejszenia poziomu hormonów płciowych [2,3].

Działanie berberyny jest dość szerokie. Powoduje ona obniżenie poziomu glukozy we krwi i poprawę profilu lipidowego oraz zmniejszenie insulinooporności. Składniki aktywne berberyny działają, np. poprzez zwiększenie glikolizy, czyli procesu rozpadu glukozy. Z drugiej strony berberyna zmniejsza wytwarzanie glukozy w wątrobie i poprawia naturalne wydzielanie insuliny, czyli hormonu, który odpowiada za spadek poziomu cukru. Berberyna wpływa też na poprawę działania komórek insulinoopornych, przez co poprawia się wykorzystywanie glukozy przez nie [4,5].

Jakie są skutki uboczne berberyny i metforminy?

Metformina jest skutecznym i bezpiecznym lekiem, a pojawiające się działania niepożądane są zwykle dość łagodne. Najczęściej pacjenci skarżą się na zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty i biegunki. Zwykle można im łatwo przeciwdziałać poprzez stosowanie leku podczas lub po posiłku. Czasami zdarza się ból głowy, osłabienie, zaburzenia smaku,  czy nieżyt nosa. Przy długotrwałym stosowaniu metforminy może dojść do obniżenia poziomu witaminy B12. Jej niedobór może być powodem rozwoju anemii lub zaburzeń neurologicznych [2,3].

Najczęstsze działania niepożądane przy stosowaniu berberyny dotyczą układu pokarmowego. Pacjenci skarżyli się na biegunki lub zaparcia, a także wzdęcia i ból brzucha. Te skutki uboczne zwykle pojawiały się na początku terapii przy stosowaniu większych dawek (1,5 g na dobę). Poza tym ekstrakty z berberyny były dobrze tolerowane przez pacjentów [4,5].

Kiedy stosować metforminę, a kiedy berberynę?

Metformina to lek pierwszego rzutu stosowany w leczeniu cukrzycy typy 2. Może być stosowana jako monoterapia lub w połączeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi. Metforminę stosuje się także, jeśli u pacjenta stwierdzono stan przedcukrzycowy. Inne wskazanie do stosowania tej substancji obejmuje terapię zespołu policystycznych jajników. Kolejne wskazania obejmuję terapię cukrzycy ciężarnych oraz leczenia nadmiernego wzrostu masy ciała wywołanego lekami przeciwpsychotycznymi [2,3].

Jeśli chodzi o berberynę, to można ją przyjmować prewencyjnie w celu normowania poziomu glukozy we krwi. Nie ma rekomendacji stosowania berberyny podczas leczenia cukrzycy. Czy w takim razie można stosować berberynę zamiast metforminy? Jeśli lekarz zaleci stosowania leku przeciwcukrzycowego i została u ciebie stwierdzona cukrzyca lub stan przedcukrzycowy, to nie można rezygnować z terapii. Skuteczność berberyny wynika głównie z pojedynczych badań i jest zdecydowanie mniejsza niż leczenie metforminą. Czy berberynę można łączyć z metforminą? Nie ma generalnie przeciwwskazań, ale w niektórych przypadkach mogłoby to doprowadzić do nadmiernego spadku poziomu glukozy, więc należy uważać. Niektóre badania pokazują, że berberyna normalizuję również poziom cholesterolu, dlatego może stanowić rozwiązanie, np. w prewencji rozwoju hipercholesterolemii [5].

Dawkowanie i czas działania

Metformina występuje w formach o natychmiastowym uwalnianiu i tutaj zwykle stosuje się 500 mg raz lub dwa razy na dobę bądź 850 mg raz na dobę. Dawkę zwykle zwiększa się raz na tydzień o 500 mg lub 850 mg, tak aby docelowa dawka wynosiła 850 mg lub 1000 mg dwa razy na dobę. W przypadku postaci o przedłużonym uwalnianiu leczenie rozpoczyna się od dawki 500 mg lub 1000 mg raz na dobę. Docelowa dawka może wynosić nawet 2000 mg stosowane dwa razy na dobę. W stanie przedcukrzycowym stosuje się zwykle postacie o natychmiastowym uwalnianiu – maksymalnie 850 mg dwa razy na dobę. Metformina przynosi dość szybki efekt po podaniu. Maksymalnie stężenie leku we krwi obserwuje się po około kilku godzinach po zażyciu. Największe efekty obserwuje się zwykle około tygodnia po rozpoczęciu terapii [2,3].

Dawkowanie berberyny jest bardzo zróżnicowane i różni się pomiędzy badaniami. Najczęściej wyciąg z berberyny podaje się trzy razy na dobę w jednorazowej dawce od 300 mg do 500 mg. Większość badań oceniała skuteczność stosowania berberyny po dwóch lub trzech miesiącach, dlatego trzeba trochę poczekać na efekty [4,5].

Berberyna czy metformina – bezpieczeństwo

Nie ma przeciwwskazań co do leczenia metforminą w czasie ciąży, jednak hiperglikemia u kobiet ciężarnych powinna być leczona insuliną. Metforminę można stosować dodatkowo. Niektóre badania wskazywały na zmniejszoną masę urodzeniową dzieci, ale nie stwierdzono ryzyko wystąpienia wad płodu. Jeśli chodzi o berberynę, to badania kliniczne przeprowadzano bez udziału kobiet ciężarnych. Nie ma informacji o bezpieczeństwie lub ryzyku, dlatego w trakcie ciąży lepiej przerwać suplementację [2-5].

Metformina jest bezpieczna podczas karmienia piersią. Badania wykazały, że przenika do mleka matki w minimalnych ilościach, a stężenie leku we krwi karmionego dziecka jest praktycznie zerowe. W przypadku berberyny nie dysponujemy rzetelnymi danymi na temat bezpieczeństwa, więc lepiej nie stosować jej podczas karmienia piersią [2-5].

Metformina i berberyna nie wpływają na zdolność do prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. Przy stosowaniu metforminy z innymi lekami przeciwcukrzycowymi czasami może dojść do hipoglikemii i np. zawrotów głowy, ale zdarza się to rzadko [2-5].

Jednoczesne stosowanie metforminy i spożywanie alkoholu (szczególnie w dużych ilościach i często) jest przeciwwskazane, bo może dojść do kwasicy mleczanowej. To stan, w którym dochodzi do niedotlenienia tkanek, co jest niebezpieczne dla życia. W przypadku berberyny nie ma badań, co do interakcji z alkoholem [2-5].

Nie ma przeciwwskazań do stosowania lub zmiany dawki u osób w podeszłym wieku w przypadku obu substancji [2-5].

Pacjenci z niewydolnością nerek powinni mieć dobraną dawkę metforminy w stosunku do wyniku eGFR. Im większa niewydolność nerek, tym mniejsza maksymalna dawka dobowa. Badania kontrolne eGFR powinny być wykonywane co 6 do 12 miesięcy. Nie dysponujemy badaniami na temat stosowania berberyny u pacjentów z niewydolnością nerek, ale kilkunastomiesięczne badania podczas stosowania berberyny, nie stwierdziły, jakoby miała wpływ na funkcjonowanie tego organu [2-5].

Pacjenci z niewydolnością wątroby nie powinni przyjmować metforminy, bo znacznie zwiększa to ryzyko wystąpienia kwasicy mleczanowej. Nie dysponujemy badaniami na temat stosowania berberyny u pacjentów z niewydolnością nerek, ale kilkunastomiesięczne badania podczas stosowania berberyny, nie stwierdziły, jakoby miała wpływ na funkcjonowanie tego organu [2-5].

Dostępność leków i drogi podania

Metformina dostępna jest w formie tabletek, tabletek powlekanych lub tabletek o przedłużonym uwalnianiu do stosowania doustnego. Berberyna występuje najczęściej w formie kapsułek lub tabletek. Są to suplementy diety przeznaczone jedynie do podawania doustnego.

Zamienniki metforminy i berberyny

W Tabeli 1. prezentujemy wybrane i dostępne produkty z metforminą.

W Tabeli 2. prezentujemy wybrane i dostępne produkty z berberyną.

Podsumowanie

Metformina to lek pierwszego rzutu stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2 i stanu przedcukrzycowego. Jest skuteczny, bezpieczny, a terapia nie jest droga. Dość szybko przynosi efekty terapii. Berberyna to środek pochodzenia naturalnego, który pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu glukozy i lipidów w organizmie. Od lat jest stosowany w Tradycyjnej Medycynie Chińskiej, ale jest o nim stosunkowo mało informacji w medycynie opartej na faktach (EBM). Czy można stosować berberynę zamiast metforminy? Nie powinno się tego robić, bo metformina jest bardziej przebadanym i bezpieczniejszym związkiem. Czy berberynę można łączyć z metforminą? Teoretycznie nie ma ku temu przeciwwskazań, ale nie zbadano takiego połączenia, więc nie wiadomo, czy jest to bezpieczne. Lepiej wybrać metforminę czy berberynę? W terapii cukrzycy zalecałbym oparcie się na pewnych środkach, tj. metforminie.