Do chorób tarczycy należą m.in. te, które związane są z nieprawidłową produkcją hormonów: niedoczynność tarczycy (niedostateczna produkcja hormonów) oraz nadczynność tarczycy (nadmierna produkcja hormonów). Zaburzenia tarczycy mogą mieć różnorodne przyczyny i manifestować się wieloma objawami, dlatego właściwa diagnostyka jest niezwykle istotna dla pacjenta.

Najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest choroba Hashimoto — przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, w której przebiegu układ odpornościowy produkuje przeciwciała, które niszczą komórki tarczycy, co w konsekwencji powoduje zbyt małą produkcję hormonów tarczycy i jej niedoczynność. Do chorób autoimmunologicznych, u których własne przeciwciała przeciwtarczycowe organizmu pobudzają tarczycę do produkcji hormonów, prowadząc do nadczynności, należy choroba Gravesa-Basedowa [1,5].

Odpowiednia diagnostyka jest zatem niezwykle istotna w przypadku podejrzenia choroby tarczycy. Nieleczone choroby tarczycy mogą być przyczyną wystąpienia wielu różnych powikłań, które nie pozostają obojętne dla naszego zdrowia i jakości życia. Wczesne wykrycie zaburzeń tarczycy pozwala na szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia farmakologicznego, takiego jak lewotyroksyna (np. Euthyrox, Letrox) w przypadku niedoczynności czy tiamazol (np. Thyrozol) w nadczynności. Jakie badania pozwolą na wykrycie ewentualnych anomalii w pracy tego narządu? Odpowiedź na to pytanie znajdą Państwo w tym artykule.

Jakie objawy mogą wskazywać na choroby tarczycy?

Hormony tarczycy działają wielokierunkowo — ich nadmiar lub niedobór manifestuje się objawami ze strony wielu narządów naszego organizmu i występowaniem przeciwstawnych objawów. Rozpoznanie charakterystycznych symptomów może pomóc w wczesnym wykryciu zaburzeń tarczycy i skierowaniu pacjenta na odpowiednie badania na nadczynność tarczycy lub niedoczynność. Poniżej przedstawiamy porównanie najczęstszych objawów obu stanów chorobowych.

Jakie badania laboratoryjne wykonuje się w diagnostyce chorób tarczycy?

Diagnostyka chorób tarczycy opiera się przede wszystkim na badaniach laboratoryjnych, które pozwalają ocenić funkcję tego gruczołu. Podstawowe badania na nadczynność tarczycy oraz niedoczynność obejmują oznaczenie stężenia hormonów tarczycy oraz hormonów regulujących ich wydzielanie. Te same badania stosuje się również w monitorowaniu skuteczności leczenia preparatami takimi jak lewotyroksyna (np. Euthyrox, Letrox, L-Thyroxin) czy metimazol (np. Thyrozol, Metizol).

TSH — Tyreotropina

Badanie stężenia tego hormonu powinno być traktowane priorytetowo i wykonane w pierwszej kolejności w diagnostyce zaburzeń tarczycy. Oznaczenie TSH jest najczulszą metodą, która służy do oceny, czy występuje niedobór, czy nadmiar hormonów tarczycy. W ewentualnej chorobie tarczycy pomaga w monitorowaniu leczenia. Jest to podstawowe badanie, które lekarz zleca w pierwszej kolejności przy podejrzeniu problemów z tarczycą.

• wzrost stężenia TSH we krwi — niedoczynność tarczycy,
• spadek stężenia TSH we krwi — nadczynność tarczycy.

Norma: 0,4-4,0 mlU/l

FT4 — wolna tyroksyna, FT3 — wolna trijodotyronina

Najczęstszym przypadkiem badania FT4 jest sytuacja, w której TSH jest nieprawidłowe — dzięki temu możliwe jest określenie stopnia nasilenia choroby tarczycy. Badanie to jest szczególnie przydatne w ocenie skuteczności leczenia preparatami zawierającymi lewotyroksyny (np. Euthyrox, Letrox, L-Thyroxin). Pomiar FT4 pozwala lekarzowi precyzyjnie dostosować dawkę leku do indywidualnych potrzeb pacjenta z zaburzeniami tarczycy.

Norma: 10-25 pmol/l (8-20 ng/l)

Pomiar stężenia FT3 jest wykonywany rzadko w standardowej diagnostyce chorób tarczycy. Wykonywany jest w przypadku wystąpienia obniżonej wartości TSH i prawidłowego FT4, co może wskazywać na specyficzne formy nadczynności tarczycy. Badanie FT3 jest również przydatne w monitorowaniu leczenia niektórymi preparatami przeciwtarczycowymi.

Norma: 2,25–6 pmol/l (1,5-4 ng/l)

Oznaczenie stężenia wolnej tyroksyny zlecone jest przez lekarza w celu monitorowania skuteczności leczenia zaburzeń tarczycy. Regularne kontrole pozwalają na optymalne dostosowanie terapii i uniknięcie powikłań związanych z nieprawidłowym funkcjonowaniem tarczycy.

Jaką rolę odgrywają przeciwciała przeciwtarczycowe w diagnostyce?

Przeprowadzenie badania przeciwciał przeciwtarczycowych przeciwko tyreoperoksydazie (anty-TPO) i tyreoglobulinie (anty-Tg) jest podstawowym badaniem w diagnostyce chorób autoimmunologicznych tarczycy (m.in. choroby Hashimoto i choroby Gravesa-Basedowa). Te przeciwciała przeciwtarczycowe są kluczowymi markerami, które pozwalają lekarzowi rozróżnić autoimmunologiczne przyczyny zaburzeń tarczycy od innych czynników. Obecność podwyższonych przeciwciał często wymaga długotrwałego leczenia preparatami takimi jak lewotyroksyna (np. Euthyrox, Letrox) w przypadku choroby Hashimoto.

TPO, czyli tyreoperoksydaza jest enzymem biorącym udział w syntezie T3 i T4. Wzrost wartości anty–TPO jest obecne u około 70% pacjentów z autoimmunologicznymi chorobami tarczycy oraz u około 10% przypadków zapalenia tarczycy. Wartość przeciwciał przeciwtarczycowych rośnie również z wiekiem, co należy uwzględnić przy interpretacji wyników badań.

Badanie stężenia przeciwciał anty-Tg przeprowadza się rzadziej, głównie u chorych po leczeniu nowotworu tarczycy. Zakres prawidłowego stężenia obu tych przeciwciał przeciwtarczycowych jest zależny od stosowanej przez dane laboratorium metody oznaczenia [2,6]. W przypadku podwyższonych przeciwciał często konieczne jest regularne monitorowanie funkcji tarczycy i ewentualne wprowadzenie suplementacji jodem (np. Jodid, Kalium jodatum) zgodnie z zaleceniami lekarza.

Kiedy wykonuje się badanie cytologiczne tarczycy?

Do diagnozy, która ostatecznie potwierdzi choroby tarczycy, wymagane jest wykonanie badania morfologicznego lub obrazowego. Badanie cytologiczne jest szczególnie istotne w różnicowaniu łagodnych i złośliwych zmian w obrębie tarczycy. W przypadku wykrycia niepokojących zmian, lekarz może zalecić dodatkowe badania oraz ewentualnie leczenie preparatami jodu radioaktywnego lub inne formy terapii w zależności od rozpoznania.

W sytuacji kiedy występuje podejrzenie raka złośliwego tarczycy, przeprowadza się badanie cytologiczne, które polega na pobraniu materiału podczas nakłucia (biopsji). Zabieg ten wykonuje się podczas badania USG, aby możliwe było określenie położenie wprowadzanej igły. Jest to bezpieczna procedura, która pozwala na precyzyjną ocenę charakteru zmian w tarczycy.

Taki rodzaj badania przeprowadza się w celu określenia czy zmiana w tarczycy ma charakter niezłośliwy, podejrzany lub złośliwy. Dzięki temu lekarz może podjąć decyzję czy konieczne jest leczenia operacyjne lub inne formy terapii chorób tarczycy [5]. W niektórych przypadkach może być konieczne zastosowanie hormonów tarczycy po zabiegu operacyjnym, takich jak lewotyroksyna (np. Euthyrox, Letrox, L-Thyroxin).

Jak przebiega badanie ultrasonograficzne tarczycy?

Badanie ultrasonograficzne (USG) tarczycy wykonuje się najczęściej w przypadku, w którym w obrębie tego gruczołu wyczuwalny jest guzek oraz kiedy wyniki badań laboratoryjnych sugerują zaburzenia tarczycy. Jest to nieinwazyjne badanie obrazowe, które pozwala na szczegółową ocenę struktury i wielkości tarczycy bez narażania pacjenta na promieniowanie jonizujące. USG jest często pierwszym badaniem obrazowym wykonywanym w diagnostyce chorób tarczycy.

Dzięki USG możliwe jest określenie wymiarów tarczycy, ocena struktury oraz potwierdzenie wystąpienia ewentualnych zmian ogniskowych. Wartym uwagi jest fakt, że również w niepowiększonej tarczycy mogą być obecne guzki (zwane incydentalnymi, przypadkowymi) i w większości przypadków nie mają istotnego znaczenia medycznego i nie powinny budzić większego niepokoju — wymagają jednak bacznej obserwacji [4]. W przypadku wykrycia niepokojących zmian może być konieczne wprowadzenie leczenia farmakologicznego lub suplementacji, takiej jak preparaty jodu (np. Jodid, Kalium jodatum) zgodnie z zaleceniami specjalisty.

Dlaczego bada się jod w moczu przy chorobach tarczycy?

Jod jest niezbędny do produkcji hormonów T4 i T3, a pośrednio do prawidłowego funkcjonowania całego organizmu i prawidłowej pracy tarczycy. Dodatkowo potwierdzono także działanie ochronne jodu w procesach zapalnych i nowotworowych. Niedobór jodu może prowadzić do rozwoju chorób tarczycy, w tym do powstania wola oraz zaburzeń tarczycy u dzieci i dorosłych.

Blisko 90% jodu wydalane jest przez nerki, w związku z tym, najbardziej miarodajnym badaniem diagnostycznym, odzwierciedlającym zaopatrzenie organizmu na ten pierwiastek, jest zbadanie jego poziomu w porannym moczu lub w dobowej zbiórce moczu [2,7]. W przypadku niedoboru jodu lekarz może zalecić suplementację preparatami jodu (np. Jodid, Kalium jodatum, Jodbalance), co może pomóc w zapobieganiu rozwoju niektórych chorób tarczycy.

Co może pokazać badanie ogólne krwi w chorobach tarczycy?

W przypadku chorób tarczycy w morfologii krwi można niekiedy zaobserwować niedokrwistość, której przyczyną może być nieprawidłowe funkcjonowanie tarczycy. Zaburzenia tarczycy mogą wpływać na wiele procesów metabolicznych w organizmie, w tym na prawidłowe wytwarzanie krwinek czerwonych. W takich przypadkach może być konieczne leczenie nie tylko podstawowej choroby tarczycy, ale także suplementacja niedoborów, np. preparatami żelaza (np. Tardyferon, Hemofer, Ferrum Hausmann) czy witaminami z grupy B.

• upośledzenie syntezy hemoglobiny (białka przenoszącego tlen w krwinkach czerwonych),
• niedobór żelaza (zwiększona utrata żelaza w wyniku obfitych miesiączek lub upośledzenie wchłaniania w jelitach),
• niedokrwistość z niedoboru witaminy B12,
• niedobór kwasu foliowego (zaburzenia wchłaniania w jelitach).

U wielu pacjentów z niedoczynnością tarczycy dochodzi do zaburzenia gospodarki lipidowej, zwiększenia stężenia cholesterolu całkowitego, frakcji „złego” cholesterolu (LDL) oraz trójglicerydów. Zwiększeniu ulegać może także stężenie enzymów wątrobowych (ALP oraz AST), kinazy kreatynowej czy dehydrogenazy mleczanowej. Niekiedy dochodzi również do obniżenia poziomu sodu w organizmie oraz nieznacznego wzrostu poziomu wapnia [3]. Te dodatkowe zaburzenia metaboliczne podkreślają znaczenie wczesnego rozpoznania i leczenia chorób tarczycy.

Podsumowanie

Reasumując, tarczyca odgrywa bardzo ważną rolę w organizmie — wytwarza hormony, które regulują metabolizm, kontrolują pracę serca, mięśni, układu pokarmowego i odpowiadają za prawidłowy rozwój mózgu oraz kości. Właściwe funkcjonowanie tego gruczołu jest kluczowe dla zdrowia całego organizmu, dlatego zaburzenia tarczycy mogą mieć daleko idące konsekwencje. Amerykańskie Towarzystwo Tyreologiczne (ATA) alarmuje, że nierozpoznane choroby tarczycy skutkują chorobami sercowo-naczyniowymi, bezpłodnością i osteoporozą. Dlatego tak istotne jest wykonywanie regularnych badań na nadczynność tarczycy oraz niedoczynność, szczególnie u osób z obciążeniem genetycznym lub występującymi objawami sugerującymi problemy z tym gruczołem. Niezwykle istotne są zatem regularne profilaktyczne badania tarczycowe, które obejmują oznaczenie TSH, przeciwciał przeciwtarczycowych oraz w razie potrzeby dodatkowe testy diagnostyczne [4]. Współczesna medycyna oferuje skuteczne metody leczenia chorób tarczycy, które pozwalają pacjentom prowadzić normalne, aktywne życie.

Pytania i odpowiedzi