Epidemiologia zapalenia ucha środkowego – częstość występowania

Zapalenie ucha środkowego stanowi jeden z najpoważniejszych problemów epidemiologicznych w pediatrii na całym świecie. Schorzenie to charakteryzuje się wyjątkowo wysoką częstością występowania, szczególnie w pierwszych latach życia dziecka, co czyni je jednym z głównych powodów wizyt u lekarza w populacji dziecięcej¹².

Częstość występowania u dzieci

Dane epidemiologiczne jednoznacznie wskazują na dominację zapalenia ucha środkowego w populacji dziecięcej. Szacuje się, że około 80% wszystkich dzieci doświadczy co najmniej jednego epizodu ostrego zapalenia ucha środkowego w ciągu swojego życia³⁴. Jeszcze bardziej imponujące są statystyki dotyczące zapalenia ucha środkowego z wysiękiem – między 80% a 90% dzieci doświadczy tego stanu przed osiągnięciem wieku szkolnego¹.

Szczegółowe badania prospektywne prowadzone w populacji dzieci z regionu Bostonu wykazały, że do pierwszego roku życia 62% dzieci ma co najmniej jeden epizod ostrego zapalenia ucha środkowego, a 17% doświadcza trzech lub więcej epizodów. Do trzeciego roku życia odsetek ten wzrasta dramatycznie – 83% dzieci ma co najmniej jeden epizod, a 46% doświadcza trzech lub więcej przypadków choroby⁵.

Wiek jako główny czynnik ryzyka

Szczyt zachorowań na ostre zapalenie ucha środkowego przypada na okres między 6 a 18 miesiącem życia⁶⁷. Niektóre niemowlęta mogą doświadczyć pierwszego ataku krótko po urodzeniu i są uważane za podatne na nawracające zapalenie ucha środkowego. Badania wykazały, że 30% pacjentów pediatrycznych, którzy mieli noworodkowe ostre zapalenie ucha środkowego, cierpiało na nawracające zapalenie ucha środkowego w późniejszym dzieciństwie, w porównaniu z 10% w grupie kontrolnej⁶.

Dzieci w wieku od 6 do 11 miesięcy wydają się szczególnie podatne na ostre zapalenie ucha środkowego, przy czym częstość zachorowań maleje około 18-20 miesiąca życia⁸. Po wyrznięciu się stałych zębów częstość występowania dramatycznie spada, chociaż niektóre osoby podatne na chorobę nadal mają ostre epizody w wieku dorosłym⁸.

Różnice płciowe i czynniki społeczno-ekonomiczne

Zapalenie ucha środkowego wykazuje nieznaczną przewagę u chłopców w porównaniu z dziewczynkami¹⁸. Mężczyźni mają również wyższą częstość występowania ostrego zapalenia ucha środkowego i częściej poddawani są zabiegom myringotomii i tympanoplastyki niż kobiety⁹.

Czynniki społeczno-ekonomiczne odgrywają istotną rolę w epidemiologii schorzenia. W badaniu z Pittsburgh częstość występowania ostrego zapalenia ucha środkowego była najwyższa wśród biednych dzieci miejskich⁶. Różnice w częstości występowania między narodami są wpływane przez czynniki rasowe, społeczno-ekonomiczne i klimatyczne⁶.

Różnice etniczne i geograficzne

Istnieją wyraźne różnice etniczne w częstości występowania ostrego zapalenia ucha środkowego. Rdzenni Amerykanie i Inuici mają bardzo wysokie wskaźniki ostrego i przewlekłego zapalenia ucha, podczas gdy Afroamerykanie wydają się mieć nieco niższy wskaźnik niż białe dzieci mieszkające w tych samych społecznościach⁸. Dzieci rdzennych mieszkańców Ameryki i rdzennych mieszkańców Alaski, w tym Inuitów, mają wyższe wskaźniki przewlekłego zapalenia ucha środkowego niż osoby białe¹⁰.

Szczególnie dramatyczna sytuacja dotyczy Aborygenów australijskich, którzy doświadczają wysokiego poziomu przewodzeniowego ubytku słuchu w dużej mierze z powodu masowej częstości występowania choroby ucha środkowego wśród młodych w społecznościach aborygeńskich. Dzieci aborygeńskie doświadczają choroby ucha środkowego przez średnio dwa i pół roku w dzieciństwie w porównaniu z trzema miesiącami dla dzieci nieaborygeńskich¹¹.

Występowanie u dorosłych

Zapalenie ucha środkowego występuje znacznie rzadziej u dorosłych niż u dzieci, chociaż jest bardziej powszechne w określonych podpopulacjach, takich jak osoby z dziecięcą historią nawracającego zapalenia ucha środkowego, rozszczepem podniebienia, niedoborem odporności lub stanem immunokompromitacji¹. Ogólna częstość występowania ostrego zapalenia ucha środkowego u dorosłych zmniejszyła się w ciągu ostatnich kilku dekad¹².

Badanie modelowe obciążenia chorobami na świecie z 2005 roku szacowało roczną częstość występowania ostrego zapalenia ucha środkowego następująco: dzieci i dorośli w wieku 15-24 lat – 3,1 do 3,5%; dorośli w wieku 25-85 lat – 1,5 do 2,3%¹². W badaniu z Holandii z lat 2015-2018 obejmującym pacjentów w wieku ≥15 lat ogólna częstość występowania ostrego zapalenia ucha środkowego wynosiła 5,3 na 1000 osobolat, przy czym częstość malała z wiekiem¹².

Globalne obciążenie chorobą

Zapalenie ucha środkowego stanowi globalny problem zdrowotny. Badanie Global Burden of Disease (GBD) 2021 wykazało, że 391 milionów nowych epizodów zapalenia ucha środkowego wystąpiło na całym świecie w 2021 roku, przy wskaźniku zachorowalności wynoszącym 4958,9 na 100 000 osób¹³. Ostre zapalenie ucha środkowego dotyka 11% populacji każdego roku (709 milionów przypadków), przy czym połowa występuje u osób poniżej piątego roku życia¹¹.

Przewlekłe ropne zapalenie ucha środkowego dotyka około 5% lub 31 milionów z tych przypadków, przy czym 22,6% przypadków występuje rocznie u dzieci poniżej piątego roku życia¹¹. W 2013 roku zapalenie ucha środkowego spowodowało 2400 zgonów, co stanowi spadek z 4900 zgonów w 1990 roku¹¹.

Sezonowość i trendy czasowe

Zapalenie ucha środkowego wykazuje wyraźną sezonowość, występując częściej podczas miesięcy zimowych, kiedy infekcje dróg oddechowych są również powszechnie diagnozowane¹⁴. Globalnie, wskaźniki zachorowalności na infekcje górnych dróg oddechowych i zapalenie ucha środkowego stopniowo spadały w czasie¹⁵. Według wyników badań, dzieci poniżej drugiego roku życia doświadczyły najwyższych wskaźników zachorowalności zarówno na infekcje górnych dróg oddechowych, jak i zapalenie ucha środkowego w 2021 roku¹⁵.