Dieta i żywienie w prewencji zaostrzeń WZJG – praktyczne zalecenia

Żywienie odgrywa fundamentalną rolę w prewencji zaostrzeń wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Chociaż nie istnieje uniwersalna dieta skuteczna dla wszystkich pacjentów z WZJG, odpowiednie modyfikacje żywieniowe mogą pomóc w kontrolowaniu objawów i wydłużaniu okresów między zaostrzeniami¹. Kluczem do sukcesu jest indywidualne podejście i identyfikacja pokarmów, które mogą wywoływać objawy u konkretnego pacjenta.

Podstawowe zasady żywienia w prewencji WZJG

Dobra jakość odżywiania może odgrywać ważną rolę w zarządzaniu chorobą, a zmiany w diecie mogą pomóc w zmniejszeniu objawów². Podstawowe zalecenia dietetyczne obejmują unikanie napojów gazowanych, niesp żywanie pokarmów wysokobłonnikowych (takich jak popcorn, skórki warzywne i orzechy) podczas występowania objawów, zwiększenie spożycia płynów oraz spożywanie częstszych, mniejszych posiłków.

Szczególnie ważne jest prowadzenie dziennika pokarmowego, który pomoże zidentyfikować pokarmy wywołujące objawy². Każdy pacjent może reagować inaczej na różne produkty spożywcze, dlatego indywidualne podejście jest kluczowe dla skutecznej prewencji.

Dieta przeciwzapalna w prewencji WZJG

Ponieważ zapalenie jest podstawą nieswoistych chorób zapalnych jelit, takich jak WZJG, spożywanie pokarmów minimalizujących zapalenie ma kluczowe znaczenie⁴. Badania sugerują, że dieta przeciwzapalna IBD, która zachęca do spożywania prebiotyków (pokarmów roślinnych bogatych w błonnik i strączków), probiotyków (pokarmów fermentowanych) i kwasów tłuszczowych omega-3, może łagodzić objawy WZJG poprzez przywracanie flory jelitowej.

Międzynarodowa Organizacja ds. Badań nad Nieswoistymi Chorobami Zapalnymi Jelit (IOIBD) zaleca zwiększone spożycie kwasów tłuszczowych omega-3 dla osób z tym schorzeniem⁵. Minimalne zalecenie to spożywanie trzech porcji warzyw dziennie, ponieważ niskie spożycie warzyw jest związane z wyższą częstością występowania WZJG⁶.

Dieta roślinna jako metoda prewencji

Badania wykazują, że dieta oparta na produktach roślinnych może znacząco zmniejszyć ryzyko nawrotów u pacjentów z WZJG, niemal tak skutecznie jak główny lek – mesalazyna⁷. Dieta roślinna charakteryzuje się naturalnie wysoką zawartością błonnika w porównaniu z przeciętną dietą amerykańską, co sprzyja bakteriom jelitowym produkującym maślan, skutkując mniejszym zapaleniem.

Leczenie pacjenta z WZJG dietą roślinną ma kilka zalet: nie ma przeciwwskazań ani działań niepożądanych, jest przystępne cenowo i może zapobiegać oraz leczyć częste współistniejące choroby, takie jak cukrzyca typu 2 i choroba wieńcowa⁸. Dodatkowo zmniejsza ryzyko raka okrężnicy, które jest podwyższone u pacjentów z długotrwałym WZJG.

Identyfikacja pokarmów wyzwalających

Wzorce dietetyczne mogą wpływać na zaostrzenia WZJG, jednak będzie to różne u różnych osób, ponieważ nie wszyscy reagują tak samo na konkretny pokarm⁵. Do pokarmów, które mogą nasilać objawy, często należą produkty mleczne (w przypadku nietolerancji laktozy), pokarmy bogate w błonnik, pokarmy przetworzone oraz niektóre przyprawy.

Prowadzenie dziennika pokarmów i objawów może być niezwykle pomocne w identyfikacji indywidualnych czynników wyzwalających⁶. Lekarze mogą pomóc w odpowiednim przeprowadzeniu eliminacji i ponownego wprowadzania pokarmów oraz w identyfikacji czynników wyzwalających.

Probiotyki i prebiotyki w prewencji

Probiotyki, naturalnie występujące w pokarmach fermentowanych, są dobrym narzędziem podtrzymującym równowagę mikrobiologiczną jelit⁶. Niektóre badania sugerują, że regularne stosowanie probiotyków może pomóc w zmniejszeniu zaostrzeń i objawów WZJG⁵.

Przegląd z 2023 roku dotyczący wpływu probiotyków na leczenie choroby Crohna i WZJG wykazał, że 21 z 25 badań wykazało korzyści z przyjmowania probiotyków w promowaniu i utrzymywaniu remisji w WZJG¹⁰. Szczególnie obiecujące wyniki wykazuje preparat VSL#3 w indukowaniu remisji u aktywnego WZJG.

Badanie kontrolowane z podwójnie ślepą próbą wykazało, że spożycie β-fruktanów (oligofruktoza i inulina) w dawce 15 g dziennie przez 6 miesięcy może wywołać znaczące zmniejszenie poziomu kalprotektyny kałowej i remisję subkliniczną¹¹. Chociaż prebiotyki te nie zapobiegły objawowym nawrotom, znacząco zmniejszyły nasilenie biochemicznych nawrotów w porównaniu z placebo.

Specjalne diety w prewencji WZJG

Przegląd z 2021 roku wskazuje, że niektóre diety dla WZJG mogą również pomóc w utrzymaniu lub osiągnięciu remisji¹². Do tych diet należą dieta śródziemnomorska, diety wegetariańskie lub wegańskie, dieta niskofodmapowa, dieta paleo oraz dieta niskotłuszczowa.

Diety niskobłonnikowe mogą być zalecane krótkoterminowo w przypadku zaostrzenia WZJG. Ważne jest ponowne wprowadzenie błonnika po poprawie objawów, ponieważ może to pomóc w utrzymaniu remisji i poprawie regularności wypróżnień oraz zdrowia jelit¹².

Naturalne substancje wspierające prewencję

Badania sugerują, że niektóre naturalne substancje mogą mieć właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne, które mogłyby pomóc w promowaniu zdrowia jelit, łagodzeniu objawów WZJG i przedłużaniu remisji¹². Kurkumina, aktywny składnik indyjskiej przyprawy kurkumy, jest skuteczna w zapobieganiu lub łagodzeniu WZJG i zapalenia¹³.

Badania kliniczne wykazały również, że współpodawanie kurkuminy z konwencjonalnymi lekami było skuteczne, dobrze tolerowane i traktowane jako bezpieczny lek do utrzymania remisji, zapobiegania nawrotom i poprawy wskaźnika aktywności klinicznej¹³.

Olej kokosowy virgin (VCO) wykazuje również obiecujące właściwości w prewencji WZJG. Badania wykazały, że suplementacja VCO może być wykorzystywana do zapobiegania WZJG poprzez zwiększenie poziomu IL-10 przy jednoczesnym zmniejszeniu IL-6, TNF-α oraz wyników DAI i MCHI¹⁴.

Praktyczne wskazówki żywieniowe

Dieta może pomóc w zarządzaniu WZJG poprzez zmniejszenie obciążenia okrężnicy. Zazwyczaj obejmuje to dietę o małej pozostałości, składającą się z pokarmów, które nie pozostawiają niestrawionych resztek w stolcu¹⁵. Spożywając pokarmy o małej pozostałości, istnieje mniejsza szansa, że stolec będzie ocierał się o otwarte rany w okrężnicy i powodował ból oraz krwawienie.

Ważne jest również kontynuowanie prowadzenia dziennika pokarmów i objawów, nawet po ustaleniu planu dietetycznego. Objawy WZJG mogą zmieniać się w czasie, dlatego śledzenie i rejestrowanie wszelkich zmian związanych z dietą jest niezbędne¹⁶.

Współpraca z dietetykiem

Ze względu na złożoność żywienia w WZJG i indywidualne potrzeby pacjentów, współpraca z wykwalifikowanym dietetykiem lub specjalistą ds. żywienia może być niezwykle wartościowa¹⁷. Mogą oni pomóc w wyborze pokarmów, które są bezpieczne, zapewniając jednocześnie prawidłowe odżywianie.

Ponieważ WZJG nie jest jednakowe dla wszystkich, a czynniki wyzwalające są wysoce indywidualne, skorzystanie z pomocy zespołu opieki, takiego jak klinicyści, jest rozsądne⁶. Żywienie i zarządzanie stresem są prawdopodobnie dwiema najważniejszymi rzeczami, jeśli chodzi o prewencję zaostrzeń WZJG.