Badania laboratoryjne w łuszczycowym zapaleniu stawów

Badania laboratoryjne odgrywają kluczową rolę w procesie diagnostycznym łuszczycowego zapalenia stawów, chociaż nie mogą samodzielnie potwierdzić rozpoznania choroby¹. Służą przede wszystkim do wykluczenia innych schorzeń o podobnych objawach oraz do oceny aktywności procesu zapalnego w organizmie². Prawidłowa interpretacja wyników badań laboratoryjnych w kontekście objawów klinicznych jest niezbędna dla postawienia trafnej diagnozy.

Markery stanu zapalnego

Podstawowymi badaniami laboratoryjnymi w diagnostyce łuszczycowego zapalenia stawów są testy oceniające nasilenie stanu zapalnego w organizmie. Najważniejsze z nich to szybkość opadania erytrocytów (OB) oraz stężenie białka C-reaktywnego (CRP)¹.

Szybkość opadania erytrocytów jest podstawowym testem skriningowym stanu zapalnego. U pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów podwyższone wartości OB stwierdza się u około 40% chorych³. Test ten mierzy, jak szybko czerwone krwinki opadają na dno probówki – im szybciej opadają, tym większe jest nasilenie stanu zapalnego. Jednak należy pamiętać, że OB może być podwyższone w wielu innych stanach chorobowych, dlatego nie jest specyficzne dla łuszczycowego zapalenia stawów.

Białko C-reaktywne (CRP) jest bardziej czułym i swoistym markerem ostrej fazy zapalnej niż OB. Produkowane jest przez wątrobę w odpowiedzi na cytokiny zapalne i szybko wzrasta podczas aktywnego zapalenia⁴. Podwyższone wartości CRP mogą wskazywać na obecność łuszczycowego zapalenia stawów, ale podobnie jak OB, nie są specyficzne dla tej choroby.

Czynnik reumatoidalny i przeciwciała anty-CCP

Badanie czynnika reumatoidalnego (RF) jest standardowym testem wykonywanym u wszystkich pacjentów z podejrzeniem zapalnego zapalenia stawów. W łuszczycowym zapaleniu stawów czynnik reumatoidalny jest zazwyczaj ujemny, co stanowi jedną z cech różnicujących tę chorobę od reumatoidalnego zapalenia stawów⁵.

Ujemny wynik testu na czynnik reumatoidalny jest jednym z kryteriów diagnostycznych CASPAR i daje jeden punkt w systemie punktowym⁶. Jednak u około 5-9% pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów czynnik reumatoidalny może być dodatni, co nie wyklucza rozpoznania tej choroby⁷. W takich przypadkach konieczne jest zastosowanie innych kryteriów diagnostycznych oraz badań obrazowych do różnicowania między reumatoidalnym a łuszczycowym zapaleniem stawów.

Przeciwciała przeciwko cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi (anty-CCP) są bardziej specyficzne dla reumatoidalnego zapalenia stawów niż czynnik reumatoidalny. W łuszczycowym zapaleniu stawów test anty-CCP jest zazwyczaj ujemny, co pomaga w różnicowaniu między tymi dwoma chorobami⁶. Sporadycznie mogą się jednak pojawić dodatnie wyniki anty-CCP u pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów, co wymaga dokładnej analizy klinicznej.

Badania genetyczne

Badanie obecności antygenu HLA-B27 może być pomocne w diagnostyce łuszczycowego zapalenia stawów, szczególnie u pacjentów z zajęciem kręgosłupa⁶. Antygen HLA-B27 znajduje się na powierzchni białych krwinek i jest obecny u około 25% pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów⁸.

Dodatni wynik testu HLA-B27 może wspierać rozpoznanie łuszczycowego zapalenia stawów, ale jego obecność nie jest wymagana do postawienia diagnozy. Z drugiej strony, ujemny wynik nie wyklucza choroby². Test ten jest szczególnie przydatny w różnicowaniu między różnymi typami spondyloartropatii seronegatywnych.

Przeciwciała przeciwjądrowe (ANA)

Badanie przeciwciał przeciwjądrowych (ANA) może być wykonywane w procesie diagnostycznym łuszczycowego zapalenia stawów. Podwyższone miana ANA mogą sugerować obecność choroby autoimmunologicznej, takiej jak łuszczycowe zapalenie stawów². Jednak przeciwciała te nie są specyficzne dla łuszczycowego zapalenia stawów i mogą występować w wielu innych schorzeniach autoimmunologicznych.

U pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów miana przeciwciał przeciwjądrowych nie różnią się znacząco od tych obserwowanych u zdrowych osób w tej samej grupie wiekowej⁷. Dlatego test ANA ma ograniczoną wartość diagnostyczną w tej chorobie i służy głównie do wykluczenia innych schorzeń autoimmunologicznych.

Dodatkowe badania laboratoryjne

W procesie diagnostycznym łuszczycowego zapalenia stawów mogą być wykonywane również inne badania laboratoryjne, które pomagają w ocenie ogólnego stanu zdrowia pacjenta oraz wykluczeniu innych schorzeń.

Stężenie kwasu moczowego w surowicy może być podwyższone u 10-20% pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów, szczególnie u tych z rozległymi zmianami skórnymi⁷. Podwyższone wartości kwasu moczowego mogą czasami predysponować do rozwoju dny moczanowej, która może współistnieć z łuszczycowym zapaleniem stawów⁹.

Stężenie immunoglobuliny A (IgA) w surowicy jest podwyższone u około dwóch trzecich pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów i u jednej trzeciej pacjentów z samą łuszczycą skóry¹⁰. Chociaż ten test nie jest rutynowo wykonywany, może dostarczać dodatkowych informacji wspierających diagnozę.

Badanie płynu stawowego

W niektórych przypadkach, szczególnie gdy jeden lub dwa duże stawy są zajęte przez proces zapalny, lekarz może zdecydować o pobraniu płynu stawowego do badania¹¹. Procedura ta, zwana artocentezą, pozwala na bezpośrednią analizę płynu znajdującego się w stawie.

W łuszczycowym zapaleniu stawów płyn stawowy ma charakter zapalny, z liczbą białych krwinek wahającą się od 5000 do 15000 w mikrolitrze, przy czym ponad 50% stanowią granulocyty obojętnochłonne¹⁰. Badanie płynu stawowego pomaga przede wszystkim w wykluczeniu innych przyczyn zapalenia stawu, takich jak dna moczanowa (obecność kryształów kwasu moczowego) czy zapalenie stawu o etiologii bakteryjnej.

Monitorowanie leczenia

Badania laboratoryjne odgrywają również istotną rolę w monitorowaniu skuteczności leczenia oraz wykrywaniu potencjalnych działań niepożądanych stosowanych leków². Regularne kontrole markerów zapalenia pomagają ocenić odpowiedź na terapię i dostosować leczenie do potrzeb pacjenta.

Przed rozpoczęciem leczenia lekami biologicznymi konieczne jest wykonanie szeregu badań skriningowych, w tym pełnej morfologii krwi, badań funkcji wątroby i nerek, a także testów wykluczających obecność ukrytych infekcji, szczególnie gruźlicy¹². Pacjenci otrzymujący leki biologiczne wymagają również regularnego monitorowania parametrów laboratoryjnych w trakcie leczenia.