Etiologia alergii pokarmowej – przyczyny powstania nadwrażliwości

Alergia pokarmowa to złożone schorzenie, którego powstanie wynika z nieprawidłowego działania układu immunologicznego¹. Gdy osoba z alergią pokarmową spożywa określony pokarm, jej system odpornościowy błędnie identyfikuje specyficzne białko pokarmowe jako coś szkodliwego¹. W odpowiedzi na to błędne rozpoznanie, układ immunologiczny uruchamia komórki do produkcji przeciwciała znanego jako immunoglobulina E (IgE), które rozpoznaje alergen pokarmowy¹.

Mechanizm powstawania alergii pokarmowej

Proces rozwoju alergii pokarmowej jest wieloetapowy i wymaga wcześniejszego uwrażliwienia organizmu na dany alergen². Przy pierwszym kontakcie z alergenem pokarmowym, układ immunologiczny „zapamiętuje” jego strukturę molekularną i tworzy specyficzne przeciwciała IgE³. Te przeciwciała przyłączają się do komórek tucznych w tkankach oraz bazofilów krążących we krwi⁴.

Gdy dana osoba ponownie spożyje nawet najmniejszą ilość tego pokarmu, przeciwciała IgE rozpoznają alergen¹. Powoduje to aktywację komórek tucznych, które uwalniają mediatory chemiczne, takie jak histamina¹. To właśnie uwolnienie tych substancji chemicznych powoduje objawy alergiczne, które mogą obejmować skórę, układ oddechowy, pokarmowy oraz sercowo-naczyniowy⁵.

Czynniki genetyczne w rozwoju alergii pokarmowej

Predyspozycje genetyczne odgrywają znaczącą rolę w rozwoju alergii pokarmowej⁷. Badania nad bliźniętami sugerują, że około 80% ryzyka alergii pokarmowej może być dziedziczone od rodziców do dziecka⁷. Jeśli rodzice mają alergie pokarmowe, ich dzieci są narażone na zwiększone ryzyko rozwoju tej choroby⁸. Jednak ważne jest to, że dziedziczenie nie oznacza, że dziecko będzie miało tę samą alergię co rodzic – może rozwinąć uczulenie na inne pokarmy⁹.

Naukowcy zidentyfikowali pewne geny związane z rozwojem alergii pokarmowych⁷. Podejrzewane geny obejmują te kodujące białka zaangażowane w odpowiedź immunologiczną, rozkład białek pokarmowych oraz integralność barier (skóra i błona śluzowa), które chronią przed ekspozycją na alergeny⁷. Jeden z loci podatności na alergie pokarmowe (nazywany C11orf30) został również powiązany z poziomami IgE i astmą⁷.

Wpływ czynników środowiskowych

Choć genetyka jest ważna, czynniki środowiskowe również znacząco wpływają na rozwój alergii pokarmowych⁷. Jedna z głównych teorii wyjaśniających wzrost częstości alergii to „hipoteza higieny”¹⁰. Zgodnie z nią, dzieci coraz częściej dorastają w „sterylnych” środowiskach, co oznacza, że ich układ immunologiczny może nie otrzymywać wystarczającej wczesnej ekspozycji na drobnoustroje potrzebne do prawidłowego rozwoju¹⁰.

Znaczenie ma także mikrobiom jelitowy¹¹. Badania sugerują, że mikrobiota uczestniczy w różnych użytecznych funkcjach, takich jak uczenie układu immunologicznego jelit rozpoznawania pokarmów jako nieszkodliwych¹¹. Wszelkie zmiany w mikrobiocie jelitowej (np. spowodowane antybiotykami) negatywnie wpływają na mechanizmy tolerancji immunologicznej i w rezultacie odgrywają znaczącą rolę w rozwoju alergii pokarmowej¹¹. Zobacz więcej: Czynniki środowiskowe w rozwoju alergii pokarmowej

Rola składników odżywczych i diety

Niektóre składniki odżywcze mogą przyczyniać się do rozwoju alergii pokarmowej¹¹. Witamina D jest ważnym regulatorem odpowiedzi immunologicznej, a naukowcy sugerują, że zarówno nadmiar, jak i niski poziom witaminy D w organizmie może zwiększać ryzyko alergii pokarmowej¹¹. Kwasy tłuszczowe omega-3 regulują odpowiedź immunologiczną i mają działanie przeciwzapalne, chroniąc komórki przed uszkodzeniem¹². Dowody sugerują, że spożycie kwasów omega-3 zmniejszyło się, a omega-6 wzrosło w porównaniu z czasami przodków, co prowadzi do zwiększonego stanu zapalnego w organizmie¹².

Doniesiono również, że częściowo strawione białka pokarmowe mogą być rozpoznawane przez organizm jako najeźdźcy, co prowadzi do rozwoju reakcji alergicznej¹¹. Dlatego osoby z obniżoną kwasowością żołądka (z powodu leków, stresu, niedoboru witaminy B i cynku) mogą być narażone na wyższe ryzyko rozwoju alergii pokarmowej¹¹.

Najczęstsze alergeny pokarmowe

Chociaż praktycznie każdy pokarm może wywołać reakcję alergiczną, większość alergii pokarmowych jest spowodowana przez niewielką grupę produktów¹. Osiem głównych alergenów pokarmowych odpowiada za około 90% wszystkich reakcji alergicznych¹³. Należą do nich: mleko krowie, jaja, orzeszki ziemne, orzechy drzewne, ryby, skorupiaki, pszenica, soja i sezam¹⁴.

U dorosłych najczęstszymi alergenami są owoce i warzywa (zespół alergii jamy ustnej), orzeszki ziemne i orzechy drzewne oraz ryby i skorupiaki¹⁵. U dzieci natomiast dominują alergeny takie jak mleko krowie, jaja, orzeszki ziemne, soja, pszenica i orzechy drzewne¹⁶. Zobacz więcej: Najczęstsze alergeny pokarmowe i mechanizmy uczulenia

Czynniki ryzyka i predyspozycje

Istnieje kilka czynników, które zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju alergii pokarmowej. Wiek jest jednym z najważniejszych – alergie pokarmowe są znacznie częstsze u niemowląt i małych dzieci niż u dorosłych¹⁷. Wynika to z faktu, że układ immunologiczny dziecka jest jeszcze w trakcie rozwoju¹⁸.

Obecność innych chorób alergicznych, takich jak astma, egzema lub katar sienny, znacząco zwiększa ryzyko rozwoju alergii pokarmowej¹⁹. Egzema jest uważana za największy czynnik ryzyka²⁰. Lekarze uważają, że sucha, popękana skóra u dzieci z egzemą przypadkowo wpuszcza pokarmy, pyłki i sierść zwierząt do organizmu, co dezorientuje układ immunologiczny²⁰.

Współczesne wyzwania i przyszłość badań

Liczba osób z alergiami pokarmowymi gwałtownie wzrosła w ciągu ostatnich dekad¹⁰, ale przyczyna tego zjawiska nie jest do końca jasna. Naukowcy nadal mają wiele podstawowych pytań dotyczących alergii pokarmowej, w tym: dlaczego niektórzy ludzie wytwarzają przeciwciała IgE przeciwko określonym pokarmom, a inni nie, dlaczego niektórzy ludzie, którzy wytwarzają przeciwciała IgE przeciwko alergenowi pokarmowemu, nie mają reakcji alergicznej, oraz dlaczego niektórzy ludzie z alergią pokarmową mają ciężkie reakcje alergiczne, a inni nie²¹.

Badacze poszukują odpowiedzi na te pytania w nadziei na znalezienie sposobów zapobiegania alergiom pokarmowym lub zmniejszenia nasilenia reakcji alergicznych na pokarmy²¹. Obecnie nie ma lekarstwa na alergie pokarmowe, a ścisłe unikanie zidentyfikowanych pokarmów pozostaje jedyną metodą prewencji²².