REKLAMA

Zonisamid, karbamazepina i lamotrygina to leki przeciwpadaczkowe o zróżnicowanych wskazaniach, działaniu i profilu bezpieczeństwa, stosowane u dorosłych i dzieci.

Porównywane substancje czynne – podstawowe informacje

W tym opisie skupiamy się na porównaniu trzech substancji czynnych należących do grupy leków przeciwpadaczkowych:

  • Zonisamid – stosowany głównie w leczeniu padaczki, zarówno jako lek samodzielny (monoterapia), jak i wspomagający, u dorosłych, młodzieży i dzieci powyżej 6. roku życia12.
  • Karbamazepina – klasyczny lek przeciwpadaczkowy, wykorzystywany także w leczeniu neuralgii nerwu trójdzielnego oraz w profilaktyce zaburzeń afektywnych dwubiegunowych3.
  • Lamotrygina – nowoczesny lek przeciwpadaczkowy, stosowany w różnych rodzajach napadów, w tym padaczce uogólnionej, a także w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych4.

Wszystkie trzy leki należą do grupy przeciwpadaczkowych, ale różnią się pod względem budowy chemicznej i niektórych mechanizmów działania564. Każdy z nich wykazuje skuteczność w różnych typach napadów padaczkowych, choć zakres zastosowań i profil bezpieczeństwa są odmienne.

Wskazania do stosowania – kiedy stosuje się zonisamid, karbamazepinę i lamotryginę?

Wszystkie trzy substancje są stosowane w leczeniu padaczki, ale różnią się szczegółami zastosowania:

  • Zonisamid jest wskazany do leczenia napadów częściowych (z uogólnionymi napadami wtórnymi lub bez nich) zarówno jako jedyny lek (monoterapia) u dorosłych z nowo rozpoznaną padaczką, jak i w leczeniu wspomagającym u dorosłych, młodzieży i dzieci powyżej 6. roku życia12.
  • Karbamazepina stosowana jest przede wszystkim w napadach uogólnionych toniczno-klonicznych i napadach częściowych. Jest również używana w neuralgii nerwu trójdzielnego oraz w profilaktyce zaburzeń afektywnych dwubiegunowych3.
  • Lamotrygina znajduje zastosowanie w leczeniu skojarzonym lub w monoterapii napadów częściowych i uogólnionych, także w napadach związanych z zespołem Lennoxa-Gastauta, a u dzieci również w monoterapii napadów nieświadomości. Jest także stosowana w zapobieganiu epizodom depresji w zaburzeniach dwubiegunowych4.

Warto podkreślić, że zonisamid i lamotrygina mają szersze wskazania u dzieci niż karbamazepina, która jest rzadziej stosowana u najmłodszych pacjentów, a dawki i sposób podania są ściśle określone w zależności od wieku i masy ciała78.

Ważne: Wybór odpowiedniego leku przeciwpadaczkowego zależy od typu napadów, wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz wcześniejszego leczenia. Zonisamid może być stosowany już u dzieci od 6. roku życia, podczas gdy karbamazepina ma ograniczone zastosowanie u najmłodszych. Lamotrygina jest szczególnie polecana, gdy konieczne jest leczenie napadów nieświadomości lub padaczki u dzieci, a także w zaburzeniach dwubiegunowych14.

Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne

Choć wszystkie trzy leki mają wspólne działanie przeciwpadaczkowe, różnią się mechanizmem działania i zachowaniem w organizmie:

  • Zonisamid działa na kanały sodowe i wapniowe, hamuje nadmierną aktywność neuronów i wpływa na układ GABA-ergiczny. Dodatkowo wykazuje słabą aktywność anhydrazy węglanowej5.
  • Karbamazepina stabilizuje nadmiernie pobudzone błony neuronów, hamuje powtarzalne wyładowania i rozchodzenie się impulsów przez synapsy, głównie poprzez wpływ na kanały sodowe6.
  • Lamotrygina blokuje zależne od potencjału kanały sodowe, ograniczając uwalnianie glutaminianu, co przekłada się na zmniejszenie nadmiernej pobudliwości neuronów. Wpływa także na inne neuroprzekaźniki4.

Właściwości farmakokinetyczne, czyli sposób wchłaniania, metabolizowania i wydalania leków, są istotne przy wyborze terapii:

  • Zonisamid jest prawie całkowicie wchłaniany po podaniu doustnym, osiąga stan stacjonarny po ok. 13 dniach, a okres półtrwania wynosi ok. 60 godzin. Jest wydalany głównie z moczem, a dawki należy dostosować u osób z zaburzeniami nerek9.
  • Karbamazepina jest także dobrze wchłaniana, ale jej metabolizm zależy od wielu czynników, w tym od działania innych leków. Często wymaga oznaczania poziomu we krwi, by dobrać odpowiednią dawkę10.
  • Lamotrygina jest metabolizowana w wątrobie, a jej wydalanie może być modyfikowane przez inne leki przeciwpadaczkowe (np. karbamazepina przyspiesza jej rozkład, a walproinian go hamuje)8.

Wszystkie te różnice wpływają na indywidualny dobór leku oraz jego dawkowanie.

Przeciwwskazania i szczególne środki ostrożności

Podczas stosowania tych leków należy zwrócić uwagę na przeciwwskazania oraz specyficzne środki ostrożności:

  • Zonisamid nie powinien być stosowany u osób uczulonych na sulfonamidy lub składniki pomocnicze oraz u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami wątroby. Przeciwwskazany jest także u osób uczulonych na orzeszki ziemne lub soję11.
  • Karbamazepina nie jest wskazana u pacjentów z nadwrażliwością na tę substancję, blokiem przedsionkowo-komorowym, zaburzeniami szpiku kostnego czy porfirią wątrobową. Przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie inhibitorów MAO12.
  • Lamotrygina jest przeciwwskazana u osób uczulonych na tę substancję lub inne składniki preparatu13.

Wszystkie trzy leki mogą wywołać poważne reakcje skórne (np. zespół Stevensa-Johnsona), zaburzenia hematologiczne, a także myśli samobójcze – ryzyko tych działań jest większe w początkowym okresie leczenia lub przy zbyt szybkim zwiększaniu dawki14158.

Karbamazepina i zonisamid mogą dodatkowo wywołać zaburzenia czynności wątroby, a zonisamid – kamicę nerkową oraz kwasicę metaboliczną, szczególnie u dzieci16.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Wybierając lek przeciwpadaczkowy, należy uwzględnić bezpieczeństwo stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, osób starszych, kierowców oraz pacjentów z chorobami nerek i wątroby:

  • Zonisamid może być stosowany u dzieci powyżej 6 lat, ale wymaga ostrożności przy masie ciała poniżej 20 kg17. U kobiet w wieku rozrodczym należy bezwzględnie stosować skuteczną antykoncepcję, a w ciąży lek wolno stosować tylko, gdy korzyści przeważają nad ryzykiem18. U osób z zaburzeniami nerek i wątroby konieczna jest ostrożność i ewentualna modyfikacja dawkowania19.
  • Karbamazepina wymaga ostrożności u osób z chorobami wątroby i nerek, może powodować zaburzenia krwiotwórcze oraz zaburzenia hormonalne, a u kobiet w ciąży wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wad rozwojowych płodu20. Nie zaleca się jej stosowania u dzieci poniżej 1 roku życia7.
  • Lamotrygina może być stosowana u dzieci od 2. roku życia (w niektórych wskazaniach nawet młodszych), ale dawkowanie i schemat leczenia są ściśle określone8. W ciąży i podczas karmienia piersią decyzję o stosowaniu leku należy podjąć po rozważeniu korzyści i ryzyka8.

Wszystkie leki mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów – mogą powodować senność, zawroty głowy i zaburzenia koncentracji, zwłaszcza na początku leczenia lub po zwiększeniu dawki21228.

Pamiętaj: Niektóre leki przeciwpadaczkowe, w tym karbamazepina i zonisamid, mogą wchodzić w interakcje z innymi lekami oraz zmieniać skuteczność antykoncepcji hormonalnej. Lamotrygina wymaga bardzo ostrożnego zwiększania dawki, zwłaszcza u dzieci, aby zminimalizować ryzyko ciężkiej wysypki. Zawsze informuj lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i chorobach współistniejących238.

Tabela porównawcza: zonisamid, karbamazepina i lamotrygina

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Zonisamid Padaczka: napady częściowe, uogólnione (monoterapia i leczenie wspomagające) Od 6 lat, z ostrożnością przy masie <20 kg Nie zaleca się, chyba że jest to konieczne i korzyści przeważają nad ryzykiem Zachować ostrożność; może powodować senność, zaburzenia koncentracji
Karbamazepina Padaczka: napady częściowe, uogólnione; neuralgia nerwu trójdzielnego, zaburzenia afektywne dwubiegunowe Od 1 roku życia (ograniczone wskazania); dawkowanie wg masy ciała Nie zaleca się; zwiększone ryzyko wad wrodzonych Zachować ostrożność; możliwe zaburzenia koncentracji i senność
Lamotrygina Padaczka: napady częściowe, uogólnione, zespół Lennoxa-Gastauta, napady nieświadomości; zaburzenia dwubiegunowe Od 2 lat (w niektórych wskazaniach od 1 miesiąca) Ostrożnie; decyzja indywidualna Zachować ostrożność; możliwe zaburzenia koncentracji

Zonisamid, karbamazepina i lamotrygina – wybór leku w leczeniu padaczki

Wybór leku przeciwpadaczkowego zależy od rodzaju napadów, wieku pacjenta, chorób współistniejących i indywidualnej reakcji na leczenie. Zonisamid sprawdzi się zarówno jako lek samodzielny, jak i uzupełniający, szczególnie gdy konieczne jest leczenie u dzieci od 6. roku życia. Karbamazepina jest lekiem z długą historią stosowania, skutecznym w padaczce i neuralgii, ale jej użycie wiąże się z większym ryzykiem interakcji i działań niepożądanych, zwłaszcza u dzieci i kobiet w ciąży. Lamotrygina wyróżnia się szerokim spektrum działania, możliwością stosowania u młodszych dzieci oraz mniejszym ryzykiem działań niepożądanych przy odpowiednim schemacie dawkowania. Każdy z tych leków ma swoje zalety i ograniczenia – dobór terapii powinien być zawsze dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta134.

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się zonisamid od karbamazepiny?

Zonisamid działa na kanały sodowe i wapniowe oraz wpływa na układ GABA-ergiczny, podczas gdy karbamazepina głównie stabilizuje kanały sodowe i jest stosowana także w neuralgii nerwu trójdzielnego12.

Czy lamotrygina może być stosowana u dzieci?

Tak, lamotrygina jest stosowana u dzieci od 2. roku życia (w niektórych wskazaniach nawet od 1 miesiąca), ale dawkowanie jest ściśle określone3.

Który lek jest bezpieczniejszy w ciąży: zonisamid, karbamazepina czy lamotrygina?

Żaden z tych leków nie jest całkowicie bezpieczny w ciąży. Stosuje się je tylko, gdy korzyści przewyższają ryzyko, a wybór zależy od sytuacji klinicznej456.

Czy leki przeciwpadaczkowe mogą powodować senność lub wpływać na prowadzenie pojazdów?

Tak, wszystkie omawiane leki mogą powodować senność, zawroty głowy i zaburzenia koncentracji, szczególnie na początku leczenia lub po zwiększeniu dawki789.

REKLAMA