REKLAMA

Wodorowęglan sodu – kiedy nie należy go stosować?

Wodorowęglan sodu (Natrii hydrogenocarbonas) jest substancją o szerokim zastosowaniu – łagodzi zgagę, zobojętnia nadmiar kwasu żołądkowego, pomaga w stanach zapalnych błon śluzowych oraz w leczeniu kwasicy metabolicznej123. Należy do grupy leków zobojętniających i alkalizujących, dostępnych w różnych postaciach – od proszku do płukania gardła, przez tabletki, aż po roztwory do wstrzykiwań i preparaty doustne w saszetkach4567.

Wodorowęglan sodu nie jest jednak odpowiedni dla każdego. W niektórych przypadkach jego stosowanie jest całkowicie zabronione (przeciwwskazania bezwzględne), w innych wymaga bardzo ostrożnego podejścia i oceny korzyści względem ryzyka (przeciwwskazania względne). Istnieją też sytuacje, w których trzeba zachować szczególną ostrożność podczas przyjmowania tej substancji.

Przeciwwskazania bezwzględne

  • Nadwrażliwość (alergia) na wodorowęglan sodu lub inne składniki preparatu – podanie substancji osobie uczulonej może wywołać poważne reakcje alergiczne, dlatego jest to przeciwwskazanie we wszystkich postaciach leku89101112131415.
  • Uszkodzona błona śluzowa jamy ustnej – dotyczy preparatów do płukania gardła; stosowanie wodorowęglanu sodu na uszkodzoną śluzówkę może prowadzić do podrażnień lub pogorszenia stanu miejscowego8.
  • Alkaloza metaboliczna lub oddechowa – przy dożylnym podawaniu wodorowęglanu sodu, gdy organizm ma już zbyt zasadowe środowisko, lek może pogorszyć stan chorego, prowadząc do poważnych zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej10.
  • Hipernatremia (zbyt wysokie stężenie sodu we krwi) oraz stany, w których nie wolno dostarczać sodu (np. zastoinowa niewydolność serca, obrzęki, niektóre choroby nerek, rzucawka, choroba nadciśnieniowa) – podanie wodorowęglanu sodu w tych sytuacjach może doprowadzić do niebezpiecznego wzrostu poziomu sodu i nasilenia obrzęków lub innych powikłań10.
  • Ciężka niewydolność nerek – szczególnie przy podaniu doustnym i dożylnym; zaburzone wydalanie sodu i wodorowęglanów może prowadzić do nagromadzenia substancji i powikłań elektrolitowych91016.
  • Hipokalcemia (niedobór wapnia we krwi) – wodorowęglan sodu może nasilać objawy tężyczki i powodować skurcze mięśni10.
  • Hipowentylacja – dotyczy szczególnie preparatów dożylnych; może pogłębiać zaburzenia oddychania10.
  • Nadmierna utrata chlorków (np. przez wymioty) – podanie wodorowęglanu sodu w takich przypadkach może zaburzać gospodarkę elektrolitową10.
  • Ryzyko rozwoju alkalozy indukowanej przez leki moczopędne – wodorowęglan sodu może nasilać to powikłanie10.
  • Perforacja lub niedrożność jelita – dotyczy preparatów złożonych z makrogolem i wodorowęglanem sodu; podanie leku może spowodować poważne powikłania, takie jak pęknięcie jelita15.
  • Ciężkie stany zapalne jelit (choroba Crohna, wrzodziejące zapalenie okrężnicy, toksyczne rozszerzenie okrężnicy) – w tych przypadkach stosowanie preparatów z makrogolem i wodorowęglanem sodu jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko pogorszenia stanu zapalnego15.
Ważne:

  • Nie wszystkie przeciwwskazania dotyczą każdej postaci wodorowęglanu sodu. Zawsze sprawdź ulotkę danego preparatu!
  • Preparaty złożone (np. z makrogolem, alginianem sodu czy innymi substancjami) mogą mieć dodatkowe przeciwwskazania związane z innymi składnikami.
  • Niektóre przeciwwskazania mogą być zależne od drogi podania, np. tylko przy podaniu dożylnym lub doustnym.
  • W przypadku przewlekłych chorób (np. nerek, serca) nawet niewielkie ilości sodu mogą być niebezpieczne.

Przeciwwskazania względne

Istnieją sytuacje, w których wodorowęglan sodu można zastosować tylko po dokładnej ocenie stanu pacjenta przez lekarza, a potencjalne korzyści muszą przewyższać ryzyko.

  • Niewyrównana zastoinowa niewydolność serca, stany obrzękowe, nadciśnienie tętnicze – ze względu na zawartość sodu, lek może pogarszać przebieg tych schorzeń171819.
  • Umiarkowana niewydolność nerek lub schorzenia nerek – może dojść do kumulacji sodu i zaburzeń elektrolitowych201716.
  • Ryzyko hipokaliemii lub hipokalcemii – przed podaniem leku należy wyrównać ewentualne niedobory elektrolitów, ponieważ ich zaburzenia mogą prowadzić do poważnych powikłań, takich jak tężyczka czy zaburzenia rytmu serca17.
  • Dzieci poniżej 6 lub 12 lat – stosowanie w tej grupie wiekowej powinno być ograniczone lub prowadzone pod ścisłą kontrolą lekarza, szczególnie u dzieci odwodnionych lub z niewydolnością nerek20212216.
  • Ciąża i karmienie piersią – stosowanie niektórych preparatów z wodorowęglanem sodu, zwłaszcza z dodatkiem glinu, powinno być ograniczone, szczególnie w I trymestrze ciąży20.
  • Cukrzyca – preparaty zawierające sacharozę mogą być nieodpowiednie dla osób z cukrzycą20.
  • Nietolerancja fruktozy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, niedobór sacharazy-izomaltazy – dotyczy preparatów z sacharozą23.

Zachowaj szczególną ostrożność

W niektórych przypadkach, choć nie są to przeciwwskazania, wodorowęglan sodu wymaga szczególnej ostrożności w stosowaniu:

  • Pacjenci z zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej – np. osoby z obrzękami, odwodnione, z niewydolnością serca lub wątroby, a także osoby przyjmujące diuretyki. W razie wystąpienia objawów, takich jak obrzęk, duszność, zmęczenie, należy przerwać stosowanie i skontrolować poziom elektrolitów2425.
  • Stosowanie długotrwałe – przy przewlekłym stosowaniu niektórych preparatów (szczególnie z glinem lub boraksem) może dojść do kumulacji składników i rozwoju działań niepożądanych (np. zatrucie boraksem, osteomalacja, encefalopatia)2620.
  • Stosowanie u osób starszych – większe ryzyko zaburzeń elektrolitowych, odwodnienia oraz powikłań ze strony nerek i serca25.
  • Osoby na diecie ubogosodowej – preparaty zawierają znaczną ilość sodu, co trzeba uwzględnić przy ograniczaniu soli w diecie181917.
  • Stosowanie u pacjentów z hiperkalcemią, wapnicą nerek lub kamicą nerkową – dotyczy preparatów z dodatkiem węglanu wapnia; może dojść do nasilenia objawów tych chorób181927.
  • Stosowanie u pacjentów z czynnikami ryzyka niedokrwiennego zapalenia jelita grubego – szczególnie przy preparatach z makrogolem28.
Ważne dla bezpieczeństwa:

  • W przypadku wystąpienia niepokojących objawów, takich jak nagły obrzęk, duszność, osłabienie czy objawy alergii, należy natychmiast przerwać stosowanie wodorowęglanu sodu.
  • W preparatach złożonych (np. z alginianem sodu, makrogolem, węglanem wapnia) mogą pojawić się dodatkowe przeciwwskazania związane z tymi substancjami.
  • Dawkowanie może wymagać indywidualnego dostosowania, zwłaszcza u dzieci, osób starszych i pacjentów z chorobami przewlekłymi.
  • Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zaburzeń elektrolitowych lub innych powikłań.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Nadwrażliwość na wodorowęglan sodu lub inne składniki Przeciwwskazane
Uszkodzona błona śluzowa jamy ustnej (preparaty do płukania) Przeciwwskazane
Alkaloza metaboliczna lub oddechowa Przeciwwskazane
Hipernatremia i stany z przeciwwskazaniem do podaży sodu Przeciwwskazane
Ciężka niewydolność nerek Przeciwwskazane
Hipokalcemia Przeciwwskazane
Hipowentylacja Przeciwwskazane
Nadmierna utrata chlorków Przeciwwskazane
Ryzyko alkalozy po lekach moczopędnych Przeciwwskazane
Perforacja lub niedrożność jelit, ciężkie stany zapalne jelit Przeciwwskazane
Niewyrównana zastoinowa niewydolność serca, obrzęki, nadciśnienie Należy zachować ostrożność
Umiarkowana niewydolność nerek Należy zachować ostrożność
Ryzyko hipokaliemii/hipokalcemii Należy zachować ostrożność
Dzieci poniżej 6/12 lat Należy zachować ostrożność
Ciąża i karmienie piersią Należy zachować ostrożność
Cukrzyca, nietolerancje cukrów (przy preparatach z sacharozą) Należy zachować ostrożność
Stany zaburzeń wodno-elektrolitowych, osoby starsze Należy zachować ostrożność
Dieta ubogosodowa Należy zachować ostrożność
Hiperkalcemia, wapnica nerek, kamica nerkowa (przy preparatach z wapniem) Należy zachować ostrożność
Czynniki ryzyka niedokrwiennego zapalenia jelita grubego (przy makrogolu) Należy zachować ostrożność

Wodorowęglan sodu – bezpieczeństwo stosowania w różnych sytuacjach

Wodorowęglan sodu to substancja, która w wielu przypadkach przynosi ulgę i poprawia komfort życia. Jednak ze względu na ryzyko związane z zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej, chorobami nerek, serca czy przewodu pokarmowego, nie każdy może go stosować bez ograniczeń89101112131415. Każda postać leku oraz połączenia z innymi substancjami mogą mieć swoje indywidualne przeciwwskazania i zalecenia dotyczące ostrożności. Dlatego zawsze należy dokładnie zapoznać się z ulotką konkretnego preparatu i skonsultować wątpliwości z farmaceutą. Przestrzeganie przeciwwskazań i zachowanie ostrożności pozwala uniknąć poważnych powikłań i zapewnia bezpieczne stosowanie wodorowęglanu sodu.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy nie wolno stosować wodorowęglanu sodu?

Wodorowęglan sodu jest przeciwwskazany przy nadwrażliwości na substancję, ciężkiej niewydolności nerek, alkalozie, hipernatremii oraz w stanach, gdzie nie można dostarczać sodu, np. w niewyrównanej niewydolności serca lub obrzękach109.

Czy dzieci mogą przyjmować wodorowęglan sodu?

Stosowanie u dzieci poniżej 6 lub 12 lat wymaga szczególnej ostrożności i powinno być prowadzone pod kontrolą lekarza, zwłaszcza u dzieci odwodnionych lub z niewydolnością nerek2021.

Czy wodorowęglan sodu jest bezpieczny w ciąży?

Niektóre preparaty mogą być stosowane w ciąży, jednak w przypadku leków z glinem lub dużą zawartością sodu należy zachować ostrożność, szczególnie w pierwszym trymestrze20.

Jakie są najważniejsze przeciwwskazania do stosowania preparatów złożonych z wodorowęglanem sodu?

W preparatach złożonych przeciwwskazania mogą wynikać zarówno z obecności wodorowęglanu sodu, jak i innych składników (np. makrogolu czy węglanu wapnia). Przykładem są niedrożność jelit czy hiperkalcemia1519.

REKLAMA