Werapamil – mechanizm działania

Na czym polega mechanizm działania substancji czynnej?

Mechanizm działania substancji czynnej to sposób, w jaki dana substancja wpływa na organizm, by wywołać pożądane działanie lecznicze. W przypadku werapamilu oznacza to przede wszystkim wpływ na pracę serca i naczyń krwionośnych. Zrozumienie tego mechanizmu jest ważne, bo pozwala lepiej pojąć, jak lek może pomagać w leczeniu różnych schorzeń, takich jak nadciśnienie czy zaburzenia rytmu serca¹².

W farmakologii wyróżnia się dwa kluczowe pojęcia: farmakodynamika oraz farmakokinetyka. Farmakodynamika opisuje, jak lek działa na organizm, czyli na jakie struktury komórkowe wpływa i jakie efekty wywołuje. Farmakokinetyka to z kolei opis tego, co dzieje się z lekiem po jego przyjęciu – jak jest wchłaniany, rozprowadzany, przekształcany i usuwany z organizmu. Oba te zagadnienia są bardzo ważne, bo wyjaśniają, jak długo i jak skutecznie działa substancja czynna.

Jak działa werapamil na organizm?

Werapamil należy do grupy tzw. antagonistów wapnia, czyli substancji, które blokują specjalne kanały wapniowe w komórkach serca i naczyń krwionośnych^1234567. Blokowanie tych kanałów sprawia, że do wnętrza komórek dostaje się mniej jonów wapnia, które są niezbędne do prawidłowego przewodzenia impulsów elektrycznych oraz do skurczu mięśnia sercowego i ścian naczyń krwionośnych.

• Werapamil zmniejsza ilość wapnia w komórkach serca i naczyń, co powoduje zwolnienie przewodzenia sygnałów w sercu i zmniejszenie jego siły skurczu¹⁴.
• Dzięki temu serce pracuje wolniej i z mniejszą siłą, co pomaga w leczeniu nadciśnienia i niektórych zaburzeń rytmu serca²³.
• Werapamil wydłuża czas, w którym komórki serca są niewrażliwe na kolejne bodźce, co pomaga przywrócić prawidłowy rytm serca w przypadku jego zaburzeń⁵⁶.
• Nie powoduje skurczu tętnic obwodowych i nie zmienia poziomu wapnia we krwi⁸.
• U większości pacjentów efekt zmniejszenia siły skurczu serca jest równoważony przez mniejsze obciążenie serca, dlatego wydolność serca zwykle się nie zmniejsza⁹.

Jak organizm przetwarza werapamil? (losy leku w organizmie)

Po przyjęciu doustnym, ponad 90% werapamilu szybko wchłania się z przewodu pokarmowego¹²¹³. Jednak jego dostępność w organizmie (biodostępność) nie jest wysoka, ponieważ duża część leku ulega przemianie w wątrobie zanim trafi do krwiobiegu. W przypadku tabletek o zwykłym uwalnianiu biodostępność wynosi około 22%, a przy tabletkach o przedłużonym uwalnianiu około 33%. Przy regularnym stosowaniu lek gromadzi się w organizmie, a jego stężenie stabilizuje się po 3-4 dniach¹⁴.

• Maksymalne stężenie leku we krwi pojawia się po 1–2 godzinach (tabletki zwykłe) lub po 4–5 godzinach (tabletki o przedłużonym uwalnianiu)¹⁵¹⁶.
• Werapamil wiąże się w ok. 90% z białkami osocza i szeroko rozprzestrzenia się w tkankach organizmu¹⁷.
• Jest intensywnie przetwarzany w wątrobie przez różne enzymy, głównie cytochrom P450¹⁸.
• Tworzy 12 różnych metabolitów, z których jeden – norwerapamil – wykazuje ok. 10–20% działania leku podstawowego¹⁶.
• Połowa dawki jest usuwana przez nerki w ciągu doby, a do 70% – w ciągu pięciu dni. Tylko niewielka ilość leku wydalana jest w niezmienionej postaci¹⁹.

Wpływ różnych czynników na losy werapamilu

• U dzieci i młodzieży stężenia leku mogą być nieco niższe niż u dorosłych, jednak dane są ograniczone²⁰²¹.
• U osób starszych lek może być wolniej usuwany z organizmu, ale skuteczność obniżania ciśnienia nie zależy od wieku²².
• Problemy z nerkami nie wpływają znacząco na eliminację werapamilu, natomiast w przypadku chorób wątroby lek pozostaje dłużej w organizmie²³²⁴.
• Werapamilu i jego aktywnego metabolitu nie da się skutecznie usunąć podczas dializy²⁰.

Co wykazały badania przedkliniczne?

Badania na zwierzętach wykazały, że werapamil jest dobrze tolerowany w dawkach zbliżonych do tych stosowanych u ludzi²⁵²⁶. Przy bardzo wysokich dawkach obserwowano spowolnienie pracy serca, obniżenie ciśnienia krwi oraz przerost dziąseł, który cofał się po odstawieniu leku²⁷. Werapamil nie wykazał działania uszkadzającego materiał genetyczny (brak genotoksyczności) i nie powodował nowotworów u zwierząt w długoterminowych badaniach²⁸. Badania nie wykazały działania teratogennego, czyli uszkadzającego płód, ale przy bardzo wysokich dawkach obserwowano negatywny wpływ na rozwój zarodka, związany z toksycznością u matki²⁹.

Podsumowanie: Werapamil – jak działa i co warto wiedzieć?

Werapamil to substancja czynna o udowodnionym działaniu na serce i naczynia krwionośne. Jej główny mechanizm polega na blokowaniu kanałów wapniowych w komórkach serca i naczyń, co prowadzi do zmniejszenia pracy serca i obniżenia ciśnienia krwi¹⁴. Werapamil jest intensywnie przetwarzany w organizmie, a jego działanie i czas usuwania mogą się różnić w zależności od wieku, stanu zdrowia wątroby oraz formy leku. Jest lekiem bezpiecznym w typowych dawkach, ale wymaga ostrożności u osób z ciężką niewydolnością serca oraz przy chorobach wątroby. Badania przedkliniczne potwierdzają jego bezpieczeństwo pod względem działania na materiał genetyczny i rozwój nowotworów²⁸.

Podsumowanie mechanizmu działania werapamilu – tabela