Wenlafaksyna – przeciwwskazania

Czym jest wenlafaksyna i kiedy należy zachować ostrożność?

Wenlafaksyna (Venlafaxinum) to substancja czynna należąca do grupy leków przeciwdepresyjnych, określanych jako SNRI – inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny. Działa poprzez zwiększenie stężenia tych neuroprzekaźników w mózgu, co poprawia nastrój oraz łagodzi lęk i objawy depresji¹²³. Stosuje się ją w leczeniu dużych epizodów depresji, zapobieganiu nawrotom depresji, a także w zaburzeniach lękowych, fobii społecznej czy lęku napadowym⁴⁵.
Należy pamiętać, że mimo korzyści terapeutycznych, nie w każdym przypadku można ją bezpiecznie stosować. Istnieją zarówno przeciwwskazania bezwzględne, jak i względne oraz sytuacje wymagające szczególnej ostrożności, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem terapii⁶⁷.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy wenlafaksyna jest zakazana?

• Nadwrażliwość na wenlafaksynę lub którykolwiek ze składników preparatu – osoby uczulone mogą doświadczyć silnych reakcji alergicznych, które mogą zagrażać życiu⁶⁸⁷.
• Jednoczesne stosowanie z nieodwracalnymi inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO) – połączenie tych leków niesie bardzo wysokie ryzyko wystąpienia tzw. zespołu serotoninowego, objawiającego się m.in. pobudzeniem, drżeniem, wysoką gorączką, a w skrajnych przypadkach nawet śpiączką lub śmiercią⁶⁸⁷.
  Nie wolno rozpoczynać leczenia wenlafaksyną wcześniej niż 14 dni po odstawieniu nieodwracalnych IMAO, a terapię IMAO można zacząć najwcześniej 7 dni po odstawieniu wenlafaksyny⁶⁸.

Przeciwwskazania względne – kiedy stosować tylko w wyjątkowych sytuacjach?

Wenlafaksyna może być używana wyłącznie po dokładnej ocenie przez lekarza, jeśli ryzyko jest uzasadnione, a potencjalne korzyści przewyższają zagrożenia. Do takich sytuacji należą:

• Leczenie dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia – nie zaleca się stosowania wenlafaksyny w tej grupie wiekowej, ponieważ w badaniach wykazano większe ryzyko prób samobójczych, myśli samobójczych oraz wrogości (np. agresji, buntowniczości, gniewu) niż w przypadku placebo. Brakuje też danych o długoterminowym bezpieczeństwie stosowania u dzieci i młodzieży⁹¹⁰.
• Pacjenci z zachowaniami samobójczymi w wywiadzie lub z nasilonymi tendencjami samobójczymi – istnieje wyraźnie zwiększone ryzyko prób samobójczych, szczególnie na początku leczenia lub podczas zmiany dawki, dlatego osoby te wymagają bardzo ścisłego nadzoru¹¹¹².

Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności – na co jeszcze zwrócić uwagę?

Niektóre schorzenia i okoliczności nie stanowią przeciwwskazania do stosowania wenlafaksyny, ale wymagają od lekarza indywidualnego podejścia, dodatkowej kontroli lub dostosowania dawki. Oto najważniejsze z nich:

• Zespół serotoninowy – może wystąpić szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu innych leków wpływających na poziom serotoniny, takich jak SSRI, SNRI, tryptany, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, lit, opioidy, ziele dziurawca lub IMAO. Objawia się m.in. pobudzeniem, omamami, wysoką gorączką, sztywnością mięśni, zmianami ciśnienia i tętna. W razie podejrzenia tego zespołu konieczne jest natychmiastowe odstawienie leków i leczenie objawowe¹³¹⁴.
• Zaburzenia sercowo-naczyniowe – u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami rytmu serca, świeżym zawałem serca lub niestabilną chorobą wieńcową należy zachować ostrożność, regularnie kontrolować ciśnienie i tętno oraz rozważyć ryzyko wydłużenia odstępu QTc, które może prowadzić do groźnych arytmii¹⁵¹⁶.
• Drgawki – osoby z padaczką lub drgawkami w wywiadzie powinny być ściśle monitorowane, a pojawienie się drgawek wymaga natychmiastowego przerwania leczenia¹⁷.
• Zaburzenia czynności nerek lub wątroby – mogą wpływać na metabolizm leku, co wymaga dostosowania dawkowania⁷.
• Ryzyko krwawień – pacjenci z predyspozycją do krwawień (np. przyjmujący leki przeciwzakrzepowe, z zaburzeniami płytek krwi) powinni być monitorowani, ponieważ wenlafaksyna może zwiększać to ryzyko, w tym także krwotoku z przewodu pokarmowego lub krwotoku poporodowego¹⁸.
• Hiponatremia i SIADH – szczególnie u osób starszych, odwodnionych lub przyjmujących leki moczopędne, może dojść do niebezpiecznego spadku poziomu sodu we krwi¹⁷.
• Cukrzyca – wenlafaksyna może wpływać na kontrolę poziomu cukru we krwi, co czasami wymaga dostosowania dawek insuliny lub leków doustnych przeciwcukrzycowych¹⁹.
• Jaskra z wąskim kątem przesączania – lek może powodować rozszerzenie źrenic, co u osób z predyspozycją do tej postaci jaskry może prowadzić do ostrego ataku choroby²⁰.
• Zaburzenia afektywne dwubiegunowe – u osób z tą chorobą w wywiadzie może dojść do wywołania epizodu manii lub hipomanii²¹.
• Zachowania agresywne – mogą pojawić się szczególnie podczas rozpoczynania leczenia, zmiany dawki lub nagłego odstawienia leku²².

Dostosowanie dawki i monitorowanie leczenia

W wielu z powyższych przypadków konieczne jest indywidualne dostosowanie dawki wenlafaksyny, regularna kontrola ciśnienia tętniczego, tętna, poziomu sodu, cholesterolu czy parametrów krzepnięcia krwi⁷¹⁸. U pacjentów z cukrzycą może być potrzebna korekta dawek leków przeciwcukrzycowych¹⁹. W razie pojawienia się objawów niepożądanych należy niezwłocznie poinformować lekarza.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Wenlafaksyna – bezpieczeństwo stosowania zależy od świadomego podejścia

Wenlafaksyna jest skutecznym lekiem dla osób zmagających się z depresją i zaburzeniami lękowymi, jednak jej stosowanie wymaga odpowiedniej wiedzy i ostrożności. Przeciwwskazania bezwzględne są stosunkowo nieliczne, ale bardzo istotne – przede wszystkim dotyczą nadwrażliwości na lek oraz łączenia z nieodwracalnymi inhibitorami MAO. W wielu innych przypadkach, jak zaburzenia serca, padaczka, predyspozycje do krwawień, cukrzyca czy wiek poniżej 18 lat, konieczna jest ścisła kontrola, indywidualne dostosowanie leczenia oraz współpraca z lekarzem⁷¹¹⁹.
Stosowanie wenlafaksyny powinno być zawsze poprzedzone dokładną oceną stanu zdrowia pacjenta i potencjalnych zagrożeń, a w trakcie leczenia niezbędne jest monitorowanie i otwarta komunikacja z lekarzem prowadzącym.