Terlipresyna, argipresyna i desmopresyna to substancje z grupy wazopresyn, różniące się wskazaniami, mechanizmem działania i bezpieczeństwem stosowania.
Podobieństwa i ogólna charakterystyka porównywanych substancji czynnych
W niniejszym opisie porównujemy trzy substancje czynne: terlipresynę, argipresynę oraz desmopresynę. Wszystkie te związki należą do grupy tzw. wazopresyn i ich analogów, czyli substancji wykazujących działanie podobne do naturalnego hormonu produkowanego przez tylny płat przysadki mózgowej123. Wspólną cechą tych leków jest zdolność wpływania na naczynia krwionośne oraz gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu, choć zakres i siła tego działania są odmienne423. Są to preparaty stosowane głównie w warunkach szpitalnych lub pod ścisłą kontrolą lekarza, ze względu na potencjalnie poważne skutki uboczne i wąskie wskazania.
Wskazania terapeutyczne – kiedy stosuje się te substancje czynne?
Każda z porównywanych substancji ma inne główne zastosowania, choć ich działanie bazuje na podobnych mechanizmach:
- Terlipresyna jest stosowana przede wszystkim w leczeniu krwawień z żylaków przełyku oraz w nagłych przypadkach zespołu wątrobowo-nerkowego typu 1567.
- Argipresyna znajduje zastosowanie głównie w leczeniu ciężkiego niedociśnienia opornego na inne leki (np. po wstrząsie septycznym) u dorosłych89.
- Desmopresyna jest wykorzystywana w leczeniu moczówki prostej ośrodkowej, pierwotnego moczenia nocnego, nokturii oraz (w niektórych postaciach) do wspomagania hemostazy przy niektórych zaburzeniach krzepnięcia101112.
Pod względem wieku pacjentów, terlipresyna i argipresyna są zarezerwowane wyłącznie dla dorosłych (z ograniczonym lub brakiem danych o bezpieczeństwie u dzieci)1314. Z kolei desmopresyna może być stosowana także u dzieci, zwłaszcza w leczeniu moczenia nocnego i moczówki prostej ośrodkowej15.
Mechanizm działania i farmakokinetyka – jak działają na organizm?
Wszystkie trzy substancje wpływają na gospodarkę wodno-elektrolitową i napięcie naczyń krwionośnych, ale ich działanie i siła efektu są różne:
- Terlipresyna to syntetyczny analog wazopresyny, który po podaniu ulega przekształceniu w aktywną formę. Powoduje skurcz naczyń (zwłaszcza w krążeniu wrotnym wątroby), co skutecznie zmniejsza ciśnienie w żyle wrotnej i hamuje krwawienie z żylaków przełyku. Jej działanie jest długotrwałe, a efekt utrzymuje się przez kilka godzin1416.
- Argipresyna (wazopresyna) działa silnie obkurczająco na naczynia, powodując wzrost ciśnienia tętniczego. Wpływa także na zagęszczanie moczu przez zwiększenie zwrotnego wchłaniania wody w nerkach. Stosowana jest w sytuacjach nagłych, takich jak wstrząs septyczny, gdzie inne leki nie przynoszą efektu217.
- Desmopresyna jest zmodyfikowanym analogiem wazopresyny, który zachowuje silne działanie przeciwdiuretyczne (zmniejsza wydzielanie moczu), ale praktycznie nie wpływa na naczynia krwionośne w dawkach klinicznych. Dzięki temu jest bezpieczniejsza w przewlekłym stosowaniu, zwłaszcza u dzieci31819.
Jeśli chodzi o losy leku w organizmie, terlipresyna ma dłuższy czas działania niż argipresyna, co pozwala na rzadsze podawanie. Desmopresyna, zwłaszcza w postaci tabletek czy liofilizatów doustnych, charakteryzuje się wydłużonym efektem przeciwdiuretycznym, co jest korzystne w leczeniu przewlekłym2021.
Przeciwwskazania i środki ostrożności – co różni te substancje?
Mimo wspólnego pochodzenia, przeciwwskazania do stosowania poszczególnych leków są różne:
- Terlipresyna jest przeciwwskazana u kobiet w ciąży i u osób z nadwrażliwością na substancję czynną. Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z chorobami serca, naczyń, nerek i płuc oraz u osób w podeszłym wieku222324.
- Argipresyna nie powinna być stosowana u osób z nadwrażliwością na lek, a także u dzieci (brak korzyści i większe ryzyko działań niepożądanych). Uważać należy u osób z chorobami serca, nerek, zaburzeniami elektrolitowymi i innymi schorzeniami wpływającymi na gospodarkę wodno-elektrolitową252627.
- Desmopresyna ma szeroki zakres przeciwwskazań: nie wolno jej stosować w umiarkowanej i ciężkiej niewydolności nerek, hiponatremii, zespole SIADH, niewydolności krążenia, a także w przypadku niektórych zaburzeń psychicznych prowadzących do nadmiernego picia płynów282930.
Warto podkreślić, że każda z tych substancji wymaga ścisłego monitorowania parametrów życiowych i odpowiedniego nadzoru, szczególnie u osób z chorobami przewlekłymi lub leczonych innymi lekami mogącymi wpływać na wodę i elektrolity.
Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów
Bezpieczeństwo stosowania terlipresyny, argipresyny i desmopresyny zależy od grupy pacjentów:
- Kobiety w ciąży: Terlipresyna jest przeciwwskazana, ponieważ może powodować skurcze macicy i uszkodzenie płodu3132. Argipresyna powinna być stosowana w ciąży tylko w przypadkach bezwzględnej konieczności3334. Desmopresyna uznawana jest za bezpieczniejszą – dostępne dane nie wykazują negatywnego wpływu na ciążę, ale decyzję o jej stosowaniu należy podjąć indywidualnie353637.
- Karmienie piersią: Dla terlipresyny i argipresyny brak jest wystarczających danych, zaleca się ostrożność lub przerwanie karmienia podczas terapii313233. Desmopresyna w minimalnych ilościach przenika do mleka i nie powinna mieć wpływu na dziecko, ale należy zachować ostrożność3536.
- Dzieci: Terlipresyna i argipresyna nie są zalecane u dzieci (z powodu braku danych lub ryzyka działań niepożądanych)1338. Desmopresyna może być stosowana u dzieci, ale tylko w określonych wskazaniach i z zachowaniem ścisłych zasad bezpieczeństwa1539.
- Prowadzenie pojazdów: Terlipresyna i argipresyna mogą powodować działania niepożądane, takie jak zawroty głowy czy spadki ciśnienia, więc należy zachować ostrożność40. Desmopresyna nie wpływa istotnie na zdolność prowadzenia pojazdów4142.
- Pacjenci z zaburzeniami nerek lub wątroby: Wszystkie trzy substancje wymagają szczególnej ostrożności. Terlipresyna i argipresyna mogą być stosowane przy odpowiedniej kontroli, ale u osób z ciężką niewydolnością nerek/wątroby ryzyko działań niepożądanych wzrasta1343. Desmopresyna jest przeciwwskazana przy umiarkowanej i ciężkiej niewydolności nerek2829.
- Stosowanie terlipresyny i argipresyny wymaga monitorowania parametrów życiowych, szczególnie u pacjentów z chorobami serca, nerek i wątroby.
- Desmopresyna, choć bezpieczniejsza, może prowadzić do poważnych zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej, zwłaszcza przy nieprzestrzeganiu ograniczenia podaży płynów.
- Przeciwwskazania i dawkowanie zawsze należy ustalać indywidualnie, uwzględniając stan zdrowia, wiek oraz inne przyjmowane leki.
Porównanie kluczowych właściwości w tabeli
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Terlipresyna | Krwawienie z żylaków przełyku, zespół wątrobowo-nerkowy | Nie zaleca się / ograniczone dane | Przeciwwskazana | Brak danych – zachować ostrożność |
| Argipresyna | Niedociśnienie oporne na katecholaminy po wstrząsie septycznym | Nie zaleca się | Nie zaleca się (wyłącznie w konieczności) | Może powodować zawroty głowy |
| Desmopresyna | Moczówka prosta ośrodkowa, moczenie nocne, nokturia | Tak (w wybranych wskazaniach) | Można rozważyć – brak szkodliwego wpływu | Brak istotnego wpływu |
Terlipresyna, argipresyna i desmopresyna – kluczowe różnice w praktyce
Podsumowując, choć terlipresyna, argipresyna i desmopresyna należą do tej samej grupy hormonów, ich zastosowanie, siła i profil bezpieczeństwa znacznie się różnią. Terlipresyna i argipresyna są stosowane głównie w stanach nagłych i wymagają ścisłej kontroli lekarskiej, podczas gdy desmopresyna znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu przewlekłym, szczególnie u dzieci i dorosłych z moczówką prostą czy nokturia568101112.
Wybór właściwej substancji zależy od rodzaju schorzenia, wieku i ogólnego stanu zdrowia pacjenta oraz ryzyka wystąpienia działań niepożądanych. Prawidłowe stosowanie tych leków, zgodnie z zaleceniami, pozwala na skuteczne i bezpieczne leczenie nawet bardzo poważnych dolegliwości.


















